शिवपुराणम्

पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः

जगाचे दैवी आई-वडील दररोज या पर्वताच्या पाण्याचा स्नान व पिण्यासाठी उपयोग करतात, त्यामुळे त्याला पावित्र्य मिळालं आहे आणि ते पुण्य सर्वत्र पसरतं.

लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते

त्याच्या स्वच्छ धबधब्यांच्या गार आणि मऊ पाण्याच्या स्पर्शाने, आणि जणू काही तुपाने, हा पर्वत सर्व पर्वतांचा राजा म्हणून अभिषिक्त होतो.

निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते

रात्री, शिखरावर चंद्र असताना, तो पर्वत जणू पर्वतराज्याच्या छत्राखाली तेजाने उजळून निघतो.

स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते

त्या पर्वतावर खेळणाऱ्या युवतींच्या हातांनी, जणू सर्व पर्वतांवरच्या राजसत्तेच्या चामरांनी, तो वाऱ्याने झुलवला जातो.

प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः

प्रभातकाळी, सूर्य उगवल्यावर, रत्नांनी सजलेला तो पर्वत, जणू आरशात स्वतःचं सौंदर्य पाहू इच्छितो, असं भासतं.

कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः

पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने, वाऱ्याने हलणाऱ्या वेलांच्या फांद्यांनी, सतत पडणाऱ्या फुलांनी आणि लोंबकळणाऱ्या कोवळ्या पानांनी तो पर्वत सजलेला आहे.

लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्

वेलांनी वेढलेल्या, जणू तप करणाऱ्या झाडांनी, विजयाची शुभेच्छा देत, एकत्रितपणे त्या पर्वतराजाची पूजा केली जाते.

अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव

खाली, वर आणि तिरके असलेल्या शिखरांमुळे, तो पर्वत जणू पाताळात कोसळतोय किंवा पृथ्वीवरून वर उडी मारतोय असं वाटतं.

परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्

सर्व बाजूंनी वेढलेला तो पर्वत, जणू आकाशात फिरतोय, सगळं जग पाहतोय आणि अखंड नृत्य करतोय असं भासतं.

गुहामुखैः प्रतिदिनं व्यात्तास्यो विपुलोदरैः अजीर्णलावण्यतया जृंभमाण इवाचलः

रोज उघड्या गुंफांच्या तोंडांनी आणि मोठ्या पोकळ्यांनी, तो पर्वत जणू कधीही न संपणाऱ्या सौंदर्यामुळे आळस देतोय असं वाटतं.

ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः

तो पर्वत जणू सगळं जग गिळतोय, समुद्र प्यायलाय, आतलं अंधार बाहेर टाकतोय आणि आकाशातील मेघांसोबत आनंदित होतोय.

निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः

त्याच्या निवासस्थानांना आरशासारखी पोटं आहेत, तिथे घनदाट झाडांच्या सावलीमुळे ऊन पोहोचत नाही, आणि आश्रमांच्या छायेमुळे तिथली थंडी वाढते.

सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः

नद्या, सरोवरे आणि तळ्यांच्या स्पर्शाने गार झालेला वारा, जिथे जिथे शिव आणि पार्वती बसतात तिथे तिथे फळाला येतो.

तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ

सर्व प्रकारांनी श्रेष्ठ असलेल्या त्या महापुरुषाचा आठवण काढून, त्रिनेत्री सांब, जो रैभ्याच्या आश्रमाजवळ होता, तो अदृश्य झाला आणि निघून गेला.

तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु

मग महेश्वर देवीसोबत त्या बागेत गेला आणि तिच्या अंतरपूरातील रम्य स्थळी आनंदाने रमला.

तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः

काळ जसा गेला आणि लोकसंख्या वाढली, तसा शुंभ आणि निशुंभ नावाचे दोन दैत्य भाऊ जन्माला आले.

ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि

त्यांच्या तपश्चर्येच्या बळावर, परब्रह्म ब्रह्मदेवाने त्यांना या जगातील सर्व पुरुषांकडून मारता येणार नाही असा वर दिला.

अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा

ती कन्या जी गर्भातून जन्मलेली नव्हती, अंबिकेच्या अंशातून उत्पन्न झाली, कुठल्याही पुरुषाचा स्पर्श न झालेली आणि जिच्या शौर्याला कोणी हरवू शकत नाही—

तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति

फक्त तिच्याच हातून, आम्ही दोघे तिच्या मोहाने भरून युद्धात मारले जाऊ—अशी मागणी त्यांनी ब्रह्मदेवाकडे केली, आणि ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसेच होवो.'

ततः प्रभृति शक्रादीन्विजित्य समरे सुरान् निःस्वाध्यायवषट्कारं जगच्चक्रतुरक्रमात्

तेव्हापासून, त्यांनी इंद्र आणि इतर देवतांना युद्धात हरवून, जबरदस्तीने वेदपठण आणि यज्ञ थांबवून, संपूर्ण जग ताब्यात घेतले.

तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा

त्यांच्या वधासाठी ब्रह्मदेवाने पुन्हा देवाधिदेवाकडे विनंती केली, आणि गरज पडल्यास, गुप्तपणे तुझी निंदा करून रागही उत्पन्न केला.

तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि

रंगांच्या कोशातून उत्पन्न झालेली, इच्छारहित कन्या, जी शुंभ आणि निशुंभाचा वध करील, अशी शक्ती देवांना द्यावी.

एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः

धात्याने अशी विनंती केल्यावर, नीललोहित भगवंत स्मित करत, काली म्हणून, जणू गुप्तपणे तुझी निंदा करत असल्यासारखे बोलले.

ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा

तेव्हा देवी, जी आपल्या मूळामुळे सोन्यासारखी उजळ होती, रागावून आणि हसत, आपल्या पतीला शांत होऊ न शकणाऱ्या शब्दांत बोलली.

ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते

जर तुला माझ्या या रंगावर एवढीच आवड असेल, तर हा रंग इतक्या काळासाठी कसा थांबवता येईल?

अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः

तुला जर काहीच आकर्षण नसेल, तरी माझ्यासोबत कसा आनंद घेतोस? कारण या जगात विश्वाचा स्वामी असलेल्या देवासाठी काहीच अशक्य नाही.

स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः

स्वतःमध्येच आनंद मानणाऱ्याला सुखप्राप्तीसाठी इंद्रियभोग आवश्यक नसतो; म्हणूनच कामदेवाला जबरदस्तीने राखेत बदलले गेले.

या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः

जरी एखादी स्त्री सर्वांगसुंदर असली, तरी पतीला ती आवडत नसेल, तर तिचा जन्म व्यर्थच आहे, कितीही गुण असले तरी.

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

स्त्रियांचा जन्म फक्त पतीच्या आनंदासाठीच आहे; जर तसे नसेल, तर अशी स्त्री दुसऱ्या कोणत्या उपयोगाची नाही.