शिवपुराणम्

इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः

असा देवतांना संबोधून, दक्षाचा यज्ञ नष्ट करणारा देवांचा स्वामी, गिरिजा आणि आपल्या सेवकांसह आकाशात उभा राहिला आणि मग अदृश्य झाला.

अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः

मग त्या देवतांचे सगळे दुःख दूर झाले, त्यांच्या शुभ आणि महान कृत्यांची चर्चा झाली, आणि मग ते सर्व, इंद्राच्या नेतृत्वाखाली, आनंदाने आपल्या इच्छेनुसार निघून गेले.

अन्तर्धानगतो देव्या सह सानुचरो हरः क्व यातः कुत्र वासः किं कृत्वा विरराम ह

देवी, सेवक आणि हर अशा सर्वांनी अदृश्य झाल्यावर, हर कुठे गेला, कुठे राहिला, आणि तिथे काय केलं?

महीधरवरः श्रीमान् मंदरश्चित्रकंदरः दयितो देवदेवस्य निवासस्तपसो ऽभवत्

शोभिवंत, सुंदर गुहांनी नटलेला, सर्व पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असा मंदार पर्वत, देवाधिदेवाचा आवडता, त्याचा तपश्चर्येचा निवासस्थान झाला.

तपो महत्कृतं तेन वोढुं स्वशिरसा शिवौ चिरेण लब्धं तत्पादपंकजस्पर्शजं सुखम्

तिथे त्याने मोठं तप केलं, आपल्या शिखरावर शंकराला धारण केलं; आणि बराच काळ गेल्यावर, त्याला त्या चरणकमळांच्या धुळीचा स्पर्श झाल्याने मिळणारं सुख मिळालं.

तस्य शैलस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि न शक्यं विस्तराद्वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

त्या पर्वताचं सौंदर्य, हजारो तोंडं असली तरी, कोट्यवधी वर्षांनीही पूर्णपणे सांगता येणार नाही.

शक्यमप्यस्य सौन्दर्यं न वर्णयितुमुत्सहे पर्वतान्तरसौन्दर्यं साधारणविधारणात्

जरी ते शक्य असलं, तरी मी या पर्वताचं सौंदर्य सांगू शकत नाही, कारण इतर पर्वतांचं सौंदर्य अगदी साधं आणि सामान्य आहे.

इदन्तु शक्यते वक्तुमस्मिन्पर्वतसुन्दरे ऋद्ध्या कयापि सौन्दर्यमीश्वरावासयोग्यता

पण एवढं मात्र सांगता येईल की, या सुंदर पर्वताला इतकं वैभव आणि सौंदर्य लाभलं आहे की, तो परमेश्वराच्या निवासासाठी योग्य आहे.

अत एव हि देवेन देव्याः प्रियचिकीर्षया अतीव रमणीयोयं गिरिरन्तःपुरीकृतः

म्हणूनच देवाने, देवीला आनंदी करण्यासाठी, हा अतिशय रमणीय पर्वत आपलं अंतरंग महाल केलं आहे.

मेखलाभूमयस्तस्य विमलोपलपादपाः शिवयोर्नित्यसान्निध्यान्न्यक्कुर्वंत्यखिलंजगत्

त्याच्या पायथ्याशी असलेल्या निर्मळ दगडांनी आणि वृक्षांनी सजलेल्या जागा, शिव आणि पार्वती यांच्या सततच्या उपस्थितीमुळे, सगळ्या जगाला मागे टाकतात.

पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः

जगाचे दैवी आई-वडील दररोज या पर्वताच्या पाण्याचा स्नान व पिण्यासाठी उपयोग करतात, त्यामुळे त्याला पावित्र्य मिळालं आहे आणि ते पुण्य सर्वत्र पसरतं.

लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते

त्याच्या स्वच्छ धबधब्यांच्या गार आणि मऊ पाण्याच्या स्पर्शाने, आणि जणू काही तुपाने, हा पर्वत सर्व पर्वतांचा राजा म्हणून अभिषिक्त होतो.

निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते

रात्री, शिखरावर चंद्र असताना, तो पर्वत जणू पर्वतराज्याच्या छत्राखाली तेजाने उजळून निघतो.

स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते

त्या पर्वतावर खेळणाऱ्या युवतींच्या हातांनी, जणू सर्व पर्वतांवरच्या राजसत्तेच्या चामरांनी, तो वाऱ्याने झुलवला जातो.

प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः

प्रभातकाळी, सूर्य उगवल्यावर, रत्नांनी सजलेला तो पर्वत, जणू आरशात स्वतःचं सौंदर्य पाहू इच्छितो, असं भासतं.

कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः

पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने, वाऱ्याने हलणाऱ्या वेलांच्या फांद्यांनी, सतत पडणाऱ्या फुलांनी आणि लोंबकळणाऱ्या कोवळ्या पानांनी तो पर्वत सजलेला आहे.

लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्

वेलांनी वेढलेल्या, जणू तप करणाऱ्या झाडांनी, विजयाची शुभेच्छा देत, एकत्रितपणे त्या पर्वतराजाची पूजा केली जाते.

अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव

खाली, वर आणि तिरके असलेल्या शिखरांमुळे, तो पर्वत जणू पाताळात कोसळतोय किंवा पृथ्वीवरून वर उडी मारतोय असं वाटतं.

परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्

सर्व बाजूंनी वेढलेला तो पर्वत, जणू आकाशात फिरतोय, सगळं जग पाहतोय आणि अखंड नृत्य करतोय असं भासतं.

गुहामुखैः प्रतिदिनं व्यात्तास्यो विपुलोदरैः अजीर्णलावण्यतया जृंभमाण इवाचलः

रोज उघड्या गुंफांच्या तोंडांनी आणि मोठ्या पोकळ्यांनी, तो पर्वत जणू कधीही न संपणाऱ्या सौंदर्यामुळे आळस देतोय असं वाटतं.

ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः

तो पर्वत जणू सगळं जग गिळतोय, समुद्र प्यायलाय, आतलं अंधार बाहेर टाकतोय आणि आकाशातील मेघांसोबत आनंदित होतोय.

निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः

त्याच्या निवासस्थानांना आरशासारखी पोटं आहेत, तिथे घनदाट झाडांच्या सावलीमुळे ऊन पोहोचत नाही, आणि आश्रमांच्या छायेमुळे तिथली थंडी वाढते.

सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः

नद्या, सरोवरे आणि तळ्यांच्या स्पर्शाने गार झालेला वारा, जिथे जिथे शिव आणि पार्वती बसतात तिथे तिथे फळाला येतो.

तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ

सर्व प्रकारांनी श्रेष्ठ असलेल्या त्या महापुरुषाचा आठवण काढून, त्रिनेत्री सांब, जो रैभ्याच्या आश्रमाजवळ होता, तो अदृश्य झाला आणि निघून गेला.

तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु

मग महेश्वर देवीसोबत त्या बागेत गेला आणि तिच्या अंतरपूरातील रम्य स्थळी आनंदाने रमला.

तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः

काळ जसा गेला आणि लोकसंख्या वाढली, तसा शुंभ आणि निशुंभ नावाचे दोन दैत्य भाऊ जन्माला आले.

ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि

त्यांच्या तपश्चर्येच्या बळावर, परब्रह्म ब्रह्मदेवाने त्यांना या जगातील सर्व पुरुषांकडून मारता येणार नाही असा वर दिला.

अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा

ती कन्या जी गर्भातून जन्मलेली नव्हती, अंबिकेच्या अंशातून उत्पन्न झाली, कुठल्याही पुरुषाचा स्पर्श न झालेली आणि जिच्या शौर्याला कोणी हरवू शकत नाही—

तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति

फक्त तिच्याच हातून, आम्ही दोघे तिच्या मोहाने भरून युद्धात मारले जाऊ—अशी मागणी त्यांनी ब्रह्मदेवाकडे केली, आणि ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसेच होवो.'