शिवपुराणम्

जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै

शंकरा, देवांचा स्वामी, दीनांचा आधार, महाप्रभो, तुझ्या जयजयकार असो! महेशाना, कृपा कर आणि आमचा अपराध नक्कीच माफ कर.

मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै

यज्ञाचे रक्षण करणारा, यज्ञांचा स्वामी, यज्ञांचा संहार करणारा, स्मशानाधिपती, कृपा कर आणि आमचा अपराध नक्कीच माफ कर.

देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते

देवतांचा देव, परात्पर प्रभु, भक्तांच्या जीवनाचा पोषक, दुष्टांना शिक्षा देणारा स्वामी, कृपा कर, तुला नमस्कार असो.

त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्

प्रभो, तू दुष्टांचा आणि तुला न ओळखणाऱ्यांचा गर्व दूर करणारा आहेस; आणि विशेषतः जे सत्पुरुष तुझ्यावर प्रेम करतात, त्यांचा तू रक्षक आहेस.

अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः

तुझे कृत्य खरोखर अद्भुत आहे, तुझ्या कृपेने सर्व अपराध क्षम्य आहेत; तुझी खरी महानता म्हणजे दीनांवर असलेली तुझी माया.

इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः

ब्रह्मा आणि इतर देवांनी अशी स्तुती केल्यावर, भक्तवत्सल आणि करुणेचा सागर असलेल्या महादेव प्रसन्न झाले.

चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः

त्यांनी ब्रह्मा आणि इतर देवांवर कृपा केली आणि शंकर, दीनांचा मित्र, आनंदाने माणसांनाही वर दिले.

स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत

मग अत्यंत दयाळू परमेश्वराने, जे त्रिदश त्याच्या आश्रयाला आले होते, त्यांचं सर्व भय हसून दूर केलं आणि त्यांना बोलला.

यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः

देवतांनी जे काही इथे केलं, ते जणू विधीच्या आज्ञेने घडल्यासारखं होतं; तुम्ही आश्रय घेतलात, ते सर्व आमच्याकडून पूर्णपणे विसरलं गेलं आहे.

तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति

म्हणून, तुम्ही सर्वांनी आता मनात काहीच उरू न देता, कोणतीही लाज किंवा मनस्ताप न ठेवता, हरि, विरिंची आणि इंद्र यांच्या नेतृत्वाखाली देवांच्या नगरीत आनंदाने जा.

इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः

असा देवतांना संबोधून, दक्षाचा यज्ञ नष्ट करणारा देवांचा स्वामी, गिरिजा आणि आपल्या सेवकांसह आकाशात उभा राहिला आणि मग अदृश्य झाला.

अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः

मग त्या देवतांचे सगळे दुःख दूर झाले, त्यांच्या शुभ आणि महान कृत्यांची चर्चा झाली, आणि मग ते सर्व, इंद्राच्या नेतृत्वाखाली, आनंदाने आपल्या इच्छेनुसार निघून गेले.

अन्तर्धानगतो देव्या सह सानुचरो हरः क्व यातः कुत्र वासः किं कृत्वा विरराम ह

देवी, सेवक आणि हर अशा सर्वांनी अदृश्य झाल्यावर, हर कुठे गेला, कुठे राहिला, आणि तिथे काय केलं?

महीधरवरः श्रीमान् मंदरश्चित्रकंदरः दयितो देवदेवस्य निवासस्तपसो ऽभवत्

शोभिवंत, सुंदर गुहांनी नटलेला, सर्व पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असा मंदार पर्वत, देवाधिदेवाचा आवडता, त्याचा तपश्चर्येचा निवासस्थान झाला.

तपो महत्कृतं तेन वोढुं स्वशिरसा शिवौ चिरेण लब्धं तत्पादपंकजस्पर्शजं सुखम्

तिथे त्याने मोठं तप केलं, आपल्या शिखरावर शंकराला धारण केलं; आणि बराच काळ गेल्यावर, त्याला त्या चरणकमळांच्या धुळीचा स्पर्श झाल्याने मिळणारं सुख मिळालं.

तस्य शैलस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि न शक्यं विस्तराद्वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

त्या पर्वताचं सौंदर्य, हजारो तोंडं असली तरी, कोट्यवधी वर्षांनीही पूर्णपणे सांगता येणार नाही.

शक्यमप्यस्य सौन्दर्यं न वर्णयितुमुत्सहे पर्वतान्तरसौन्दर्यं साधारणविधारणात्

जरी ते शक्य असलं, तरी मी या पर्वताचं सौंदर्य सांगू शकत नाही, कारण इतर पर्वतांचं सौंदर्य अगदी साधं आणि सामान्य आहे.

इदन्तु शक्यते वक्तुमस्मिन्पर्वतसुन्दरे ऋद्ध्या कयापि सौन्दर्यमीश्वरावासयोग्यता

पण एवढं मात्र सांगता येईल की, या सुंदर पर्वताला इतकं वैभव आणि सौंदर्य लाभलं आहे की, तो परमेश्वराच्या निवासासाठी योग्य आहे.

अत एव हि देवेन देव्याः प्रियचिकीर्षया अतीव रमणीयोयं गिरिरन्तःपुरीकृतः

म्हणूनच देवाने, देवीला आनंदी करण्यासाठी, हा अतिशय रमणीय पर्वत आपलं अंतरंग महाल केलं आहे.

मेखलाभूमयस्तस्य विमलोपलपादपाः शिवयोर्नित्यसान्निध्यान्न्यक्कुर्वंत्यखिलंजगत्

त्याच्या पायथ्याशी असलेल्या निर्मळ दगडांनी आणि वृक्षांनी सजलेल्या जागा, शिव आणि पार्वती यांच्या सततच्या उपस्थितीमुळे, सगळ्या जगाला मागे टाकतात.

पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः

जगाचे दैवी आई-वडील दररोज या पर्वताच्या पाण्याचा स्नान व पिण्यासाठी उपयोग करतात, त्यामुळे त्याला पावित्र्य मिळालं आहे आणि ते पुण्य सर्वत्र पसरतं.

लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते

त्याच्या स्वच्छ धबधब्यांच्या गार आणि मऊ पाण्याच्या स्पर्शाने, आणि जणू काही तुपाने, हा पर्वत सर्व पर्वतांचा राजा म्हणून अभिषिक्त होतो.

निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते

रात्री, शिखरावर चंद्र असताना, तो पर्वत जणू पर्वतराज्याच्या छत्राखाली तेजाने उजळून निघतो.

स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते

त्या पर्वतावर खेळणाऱ्या युवतींच्या हातांनी, जणू सर्व पर्वतांवरच्या राजसत्तेच्या चामरांनी, तो वाऱ्याने झुलवला जातो.

प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः

प्रभातकाळी, सूर्य उगवल्यावर, रत्नांनी सजलेला तो पर्वत, जणू आरशात स्वतःचं सौंदर्य पाहू इच्छितो, असं भासतं.

कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः

पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने, वाऱ्याने हलणाऱ्या वेलांच्या फांद्यांनी, सतत पडणाऱ्या फुलांनी आणि लोंबकळणाऱ्या कोवळ्या पानांनी तो पर्वत सजलेला आहे.

लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्

वेलांनी वेढलेल्या, जणू तप करणाऱ्या झाडांनी, विजयाची शुभेच्छा देत, एकत्रितपणे त्या पर्वतराजाची पूजा केली जाते.

अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव

खाली, वर आणि तिरके असलेल्या शिखरांमुळे, तो पर्वत जणू पाताळात कोसळतोय किंवा पृथ्वीवरून वर उडी मारतोय असं वाटतं.

परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्

सर्व बाजूंनी वेढलेला तो पर्वत, जणू आकाशात फिरतोय, सगळं जग पाहतोय आणि अखंड नृत्य करतोय असं भासतं.