शिवपुराणम्

रे रे केतक दुष्टस्त्वं शठ दूरमितो व्रज ममापि प्रेम ते पुष्पे मा भूत्पूजास्वितः परम्

अरे केतका, तू दुष्ट आणि कपटी आहेस—येथून दूर निघून जा! माझ्या पूजेत तुझ्या फुलाला कधीच स्थान मिळू नये, आणि ते कधीच श्रेष्ठ मानले जाऊ नये.

इत्युक्ते तत्र देवेन केतकं देवजातयः सर्वानि वारयामासुस्तत्पार्श्वादन्यतस्तदा

देवाने असे म्हटल्यावर, तेथे असलेल्या सर्व देवांनी केतकाला बाजूला ठेवले आणि त्याला जवळ येऊ दिले नाही.

नमस्ते नाथ मे जन्मनिष्फलं भवदाज्ञया सफलं क्रियतां तात क्षम्यतां मम किल्बिषम्

तुला नमस्कार, नाथ! तुझ्या आज्ञेमुळे माझे जन्म व्यर्थ गेले, आता ते फळदायी होऊ दे. हे तात, माझे पाप क्षमा कर.

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं नाशयत्येव ते स्मृतिः तादृशे त्वयि दृष्टे मे मिथ्यादोषः कुतो भवेत्

ज्ञानाने किंवा अज्ञानाने केलेले पाप तुझ्या स्मरणाने नक्कीच नष्ट होते. अशा तुझ्या दर्शनाने माझ्यावर खोटा दोष कसा येईल?

तथा स्तुतस्तु भगवान्केतकेन सभातले न मे त्वद्धारणं योग्यं सत्यवागहमीश्वरः

सभेत केतकाने स्तुती केल्यावर भगवान म्हणाले: 'माझ्या अंगावर तुला धरणे योग्य नाही; मी सत्य बोलणारा ईश्वर आहे.'

मदीयास्त्वां धरिष्यंइ जन्म ते सफलं ततः त्वं वै वितानव्याजेन ममोपरि भविष्यसि

पण मी तुला माझा म्हणून धारण करीन; त्यामुळे तुझे जन्म फळाला येईल. छत्राच्या निमित्ताने तू माझ्या वर असशील.

इत्यनुगृह्य भगवान्केतकं विधिमाधवौ विरराज सभामध्ये सर्वदेवैरभिष्टुतः

अशा प्रकारे केतकावर कृपा करून, भगवान विधी आणि माधव यांच्यासह सर्व देवांच्या स्तुतीने सभेमध्ये तेजस्वी दिसू लागले.

तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ

त्या वेळी विधी आणि माधव यांनी नाथाला वंदन केले आणि उजवीकडे व डावीकडे, हात जोडून, शांतपणे उभे राहिले.

तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः

तेथे, त्यांनी देवाला कुटुंबासह सन्मानाच्या आसनावर बसवले आणि पुण्यवान वस्तूंनी त्याची पूजा केली.

पौरुषं प्राकृतं वस्तुज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम् हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुंडलैः

पुरुषस्वरूप नैसर्गिक वस्तू, जी ओळखण्यासारखी आहे, ती कधी दीर्घकाळ टिकणारी, कधी थोड्या वेळासाठी, गळ्यातील हार, पायातील नुपूर, हातातील कडे, डोक्यावरील मुकुट, रत्नं आणि कुंडलं यांनी सजलेली असते.

यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्यांगुलीयकैः पुष्पतांबूलकर्पूरचंदनागुरुलेपनैः

यज्ञसूत्र, उपरणं, फुलांच्या माळा, रेशमी वस्त्रं, फुलांचे हार, अंगठ्या आणि फुलं, तांबूल, कापूर, चंदन, अगर यांच्या उटण्यांनी सजवलेली असते.

धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाङ्मनोतीतवैभवैः

धूप, दिवे, पांढऱ्या छत्र्या, पंखे, ध्वज, चामर आणि इतर दिव्य अर्पणांनी, ज्यांचा वैभव वाणी आणि मनापलीकडचं आहे, ती वस्तू शोभून दिसते.

पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समर्चयतां पतिम् यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितद्ध्वजे

मालकाला योग्य, मनुष्य किंवा पशूंकडून मिळालेली, आणि ध्वजाला शोभणारी जी काही सर्वश्रेष्ठ वस्तू असेल, ती सर्व मालकाची पूजा करणाऱ्यांनी अर्पण करावी.

तद्वस्त्वखिलमीशोपि पारं पर्यचिकीर्षया सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक्तत्र यथाक्रमम्

सर्वोच्च स्थान गाठण्याची इच्छा ठेवून, प्रभूने आनंदाने त्या सर्व वस्तू सभासदांना दिल्या, आणि त्या तेथे वेगवेगळ्या आणि योग्य क्रमाने वाटल्या.

कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम् तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शंकरः पुरा

त्या वस्तू घेत असताना तेथे मोठा गोंधळ झाला; आणि तेथेच, प्राचीन काळी, ब्रह्मा आणि विष्णू यांनी शंकराची पूजा केली.

प्रसन्नः प्राह तौ नम्रौ सस्मितं भक्तिवर्धनः तुष्टो ऽहमद्य वां वत्सौ पूजया ऽस्मिन्महादिने

प्रसन्न होऊन, दोघांनी वाकून नमस्कार केल्यावर, भक्ती वाढवणाऱ्या हास्याने प्रभू म्हणाले: 'आज या महान दिवशी तुमच्या या पूजेमुळे मी समाधानी आहे, प्रिय मुलांनो.'

दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम् शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया

म्हणूनच, हा दिवस अत्यंत पुण्यवान होईल; ही तिथी, जी शिवरात्री म्हणून प्रसिद्ध आहे, मला अत्यंत प्रिय आहे.

एतत्काले तु यः कुर्यात्पूजां मल्लिंगबेरयोः कुर्यात्तु जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्

या काळात जो कोणी माळांनी सजवलेल्या लिंगांची पूजा करतो, तो जगातील पालन, सृष्टी आणि इतर सर्व कर्तव्ये पूर्ण करतो.

शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रियः अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः

शिवरात्रीच्या दिवशी आणि रात्री, जो उपवास करतो, इंद्रियांवर संयम ठेवतो, नियमाप्रमाणे आणि आपल्या शक्तीनुसार कपट न करता पूजा करतो—

यत्फलं मम पूजायां वर्षमेकं निरंतरम् तत्फलं लभते सद्यः शिवरात्रौ मदर्चनात्

माझी अखंड एक वर्ष पूजा केल्याने जे फळ मिळतं, तेच फळ शिवरात्रीच्या दिवशी माझी पूजा केल्यावर लगेच मिळतं.

मद्धर्मवृद्धिकालो ऽयं चंद्रकाल इवांबुधेः प्रतिष्ठाद्युत्सवो यत्र मामको मंगलायनः

हा माझ्या धर्मवृद्धीचा काळ आहे, जसा चंद्राचा वाढता काळ; या वेळी माझ्या प्रतिष्ठेचा उत्सव साजरा होतो, आणि माझ्या भक्तांसाठी हा मंगल मार्ग आहे.

यत्पुनः स्तंभरूपेण स्वाविरासमहं पुरा स कालो मार्गशीर्षे तु स्यादार्द्रा ऋक्षमर्भकौ

जेव्हा मी पूर्वी स्तंभाच्या रूपात प्रकट झालो, तो काळ मार्गशीर्ष महिन्यात, आर्द्रा नक्षत्राच्या सुरुवातीला येतो.

आर्द्रायां मार्गशीर्षे तु यः पश्येन्मामुमासखम् मद्बेरमपि वा लिंगं स गुहादपि मे प्रियः

मार्गशीर्ष महिन्यात आर्द्रा नक्षत्रात, जो कोणी माझ्यासह उमा किंवा माझे मूळ किंवा लिंग पाहतो, तो मला गुहेत लपलेल्या भक्तापेक्षा अधिक प्रिय आहे.

अलं दर्शनमात्रेण फलं तस्मिन्दिने शुभे अभ्यर्चनं चेदधिकं फलं वाचामगोचरम्

त्या शुभ दिवशी केवळ दर्शनानेच फळ मिळतं; पण जर पूजा केली, तर त्याचं फळ वाणीच्या पलिकडचं आहे.

रणरंगतले ऽमुष्मिन्यदहं लिंगवर्ष्मणा जृंभितो लिंगवत्तस्माल्लिंगस्थानमिदं भवेत्

त्या रणभूमीत, जेव्हा मी लिंगाच्या रूपात प्रकट झालो, तेव्हापासून त्या लिंगामुळे हे लिंगस्थान स्थिर झालं.

अनाद्यंतमिदं स्तंभमणुमात्रं भविष्यति दर्शनार्थं हि जगतां पूजनार्थं हि पुत्रको

हा स्तंभ, ज्याला ना आरंभ आहे ना अंत, तो जगाला दर्शन आणि पूजेच्या हेतूने अगदी अणु एवढा लहान होईल, हे लक्षात ठेव, प्रिय.

भोगावहमिदं लिंगं भुक्तिं मुक्त्येकसाधनम् दर्शनस्पर्शनध्यानाज्जंतूनां जन्ममोचनम्

हे लिंग सुख देणारं आहे, आणि भोग व मोक्ष मिळवण्याचं एकमेव साधन आहे; त्याचं दर्शन, स्पर्श किंवा ध्यान केल्याने सर्व जीव जन्मबंधनातून मुक्त होतात.

अनलाचलसंकाशं यदिदं लिंगमुत्थितम् अरुणाचलमित्येव तदिदं ख्यातिमेष्यति

ही जी ज्योतीची लिंगाकृती प्रकट झाली आहे, ती अग्नीच्या पर्वतासारखी दिसते. हिचे नाव अरुणाचल असे होईल आणि ती संपूर्ण जगात प्रसिद्ध होईल.

अत्र तीर्थं च बहुधा भविष्यति महत्तरम् मुक्तिरप्यत्र जंतूनां वासेन मरणेन च

इथे अनेक मोठी तीर्थक्षेत्रे निर्माण होतील; आणि इथे राहिल्याने किंवा इथे मृत्यू आल्याने सर्व जीवांना मुक्ती मिळेल.