शिवपुराणम्

एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम् गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे

अशा प्रकारे देवांची सारी सेना, दीन व भीषण दिसणारी, गणेश्वरापासून उत्पन्न होऊन दयनीय रूप धारण करू लागली.

तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी

त्या वेळी देववीरांच्या रक्ताने एक भयंकर नदी वाहू लागली, जी सर्व जीवांसाठी भीतीची सूचना देणारी होती.

रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी

त्यावेळी यज्ञभूमी रक्ताने भिजून गेली होती, जणू लाल वस्त्र परिधान केलेली, काळी पडलेली, सौंदर्यहीन कैशिकीच दिसत होती.

तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा

त्या भयंकर आणि प्रचंड युद्धात, जणू पृथ्वीला भीतीने कंप आला तशी ती थरथर कापू लागली.

महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः

मोठ्या समुद्रात प्रचंड लाटा आणि भोवरे उसळले; आकाशातून धगधगती उल्का पडू लागल्या आणि झाडांच्या फांद्या तुटून खाली पडल्या.

अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

सर्व दिशांना अशुभता पसरली, वाऱ्यानेही वाईट झोत घेतला; अरेरे, हा विधी उलटला आहे—हा अश्वमेध यज्ञ योग्य नाही, जरी यजमान ब्रह्मदेवांचे पुत्र दक्ष स्वतः असला तरी.

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

धर्म आणि इतर सभासदांचे रक्षण गरुडध्वजाने केले, आणि इंद्रासह देवांनी आपापले भाग प्रत्यक्ष स्वीकारले.

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

तरीही, यजमान, यज्ञ आणि ऋत्विज यांना एकत्रितपणे लगेच शिरच्छेद होणे हेच फळ मिळाले—हे योग्य नव्हते.

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम्

म्हणून, जे वेदांनी सांगितले नाही किंवा ईश्वराने मान्य केले नाही, ते कधीच करू नये.

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

शेकडो यज्ञ करून आणि मोठे पुण्य मिळवूनही, जो महादेवावर भक्ती करत नाही, त्याला त्याचे फळ मिळत नाही.

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

कोणीतरी मोठे पाप केले असले तरी, जर तो भक्तीने शिवाची पूजा करतो, तर तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

यापेक्षा अधिक काय सांगावे? ज्याला शिवाची निंदा करायला आवडते, त्याच्या दान, तप, यज्ञ आणि होम सर्व व्यर्थ ठरतात.

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

नंतर, नारायण, रुद्र, लोकपाल आणि देवांची मोठी फौज, गणाधिपतीच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी जखमी होऊन, तीव्र वेदनेने ग्रासली गेली आणि रणभूमीतून पळून गेली.

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

काही देववीरांची केस विस्कटली होती आणि ते इकडे तिकडे भटकत होते; काही हातपाय पसरून लटपटत होते; काहींची तोंडे फोडली गेली होती आणि ते खाली पडले; काही हलूही शकत नव्हते.

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

तेथे काही देव कोसळले, त्यांचे वस्त्र, दागिने, शस्त्रे आणि कवच विखुरले गेले, चेहऱ्यावर दु:खाची छटा उमटली, आणि त्यांनी गर्व, अहंकार व बळ सोडून दिले.

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

गणेश्वरांनी मार्ग साफ केला आणि दक्षाचा यज्ञ अस्त्रांनी विखुरला; मग ते गणाधिपतींच्या मध्ये सिंहासारखे तेजस्वी दिसत उभे राहिले.

इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता

अशा प्रकारे, विष्णूच्या पुढाकाराने, देवांचे अंग छिन्नविछिन्न झाले आणि ते एका क्षणात फार कठीण अवस्थेला पोहोचले; थोडेच शिल्लक राहिले आणि तेही थरथरत होते.

त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः

त्या रणभूमीत, वीरभद्राच्या प्रेरणेने प्रचंड रागाने भरलेले प्रमथगण, घाबरलेल्या त्या देवांना आणि इतर वीरांना मागे लागले.

प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च

त्यांना पकडून, मजबूत लोखंडी साखळ्यांनी हात, पाय, मान आणि पोट घट्ट बांधून टाकले.

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्

त्याच वेळी, ब्रह्मदेव, पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आणि इंद्रपुत्र, सारथ्याने दयाळूपणे पुढे आले आणि विनंतीपूर्वक म्हणाले.

अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत

भगवंत, आता राग पुरे! हे स्वर्गवासी नष्ट झाले आहेत. कृपा करा—सर्वांना, रोमजांसह, क्षमा करा, हे उत्तम व्रती.

एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्

ब्रह्मदेवांनी सांगितल्यावर, त्या गणाने त्यांच्या मानापोटी शांतपणे आणि आनंदाने वागायला सुरुवात केली.

देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः

देवदेवतांनी, योग्य वेळ साधून, देवांचा सल्लागार म्हणून, हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि विविध स्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली.

रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये

रुद्र, शुभकारी, रुद्रांचा स्वामी, आणि रुद्रस्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार.

कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः

कालाग्निरुद्रस्वरूप, काळ आणि काम यांचे शरीर नष्ट करणारा, देवतांचे आणि दुष्ट दक्षाचे डोके छाटणारा तुला नमस्कार.

संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता

दक्षाच्या पापाच्या संगतीमुळे, जो निष्कलंक कर्म करणारा आहे, आम्ही तुझ्या हातून युद्धात शिक्षा भोगली, पण आम्ही निर्दोष आहोत.

दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्

हे प्रभो, आम्ही सर्वजण तुझ्यामुळे जळालो आणि घाबरलो आहोत; तूच आमचा आश्रय आहेस, आम्ही शरण आलेल्यांचे रक्षण कर.

तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह

देवतांनी अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, प्रसन्न होऊन प्रभूंनी त्यांना बंधनातून सोडवले आणि देवाधिदेवांच्या सान्निध्यात आणले.

देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः

तेथे, आकाशात उभा असलेला, आपल्या गणांसह, सर्वत्र व्यापणारा, सर्व लोकांचा महेश्वर असा भगवंत प्रकट झाला.