शिवपुराणम्

इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम्

ते फेकायची इच्छा असूनही विष्णू ते सोडू शकला नाही; तो जणू धापा टाकत एक हात उचलून चक्रासह उभा राहिला.

अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः

तो अगदी थकून, दगडासारखा हलत नव्हता, जणू शरीरात प्राण नाही किंवा वृषभाच्या शिंगांसारखा तो निष्प्रभ झाला.

विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

जसा सिंह दात दाखवतो तसा विष्णू उभा राहिला; विष्णूला अशा कठीण अवस्थेत पाहून इंद्र व इतर देवता गणेश्वराने प्रेरित होऊन वृषभासारखे सिंहावर झडप घालतात तसे पुढे धावले.

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

शस्त्रे उचलून, युद्धासाठी संतप्त होऊन ते सर्व पुढे आले; ते युद्धात येताना पाहून भद्राने त्यांना हरिला जसे किरकोळ वन्य प्राणी पाहतो तसेच समजले.

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

तो वीर प्रत्यक्ष रुद्राचा अंश असून, निवडक वीरांनी वेढलेला होता; त्याने भीषण अट्टहास केला आणि निर्भय, अजिंक्यपणे उभा राहिला.

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

शतमुखाच्या उजव्या हातात वज्र असूनही, तो वार करायला निघाला तेव्हा त्याचा हात वज्राने सजविल्यासारखा दिसत होता.

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

इतर सर्वांच्या हातांना जरी रक्त लागले असले, तरी ते आळशी माणसांसारखे दुर्बल वाटत होते आणि त्यांचा प्रयत्न पुढे जाताना थांबलेला दिसत होता.

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

त्या भगवंताने त्यांची सारी कीर्ती मोडून काढली, त्यामुळे देवांना युद्धात त्याच्या समोर उभे राहता आले नाही.

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

भयाने थिजलेल्या अंगांनी ते पळू लागले; युद्धाच्या गोंधळात, पराक्रम व तेज यामुळे गोंधळून, काहींनी आपली जागा धरली.

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

महाबाहू वीरभद्राने पळणाऱ्या देवांवर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला, जणू मेघराज पर्वतांवर पाऊस पाडतो तसा.

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

त्या वीराच्या अनेक हातांनी, जे लोखंडी गजांसारखे होते, तेजस्वी शस्त्रांनी चमकत होते, जणू अग्नीच्या ज्वाळांनी पेटलेले सापच.

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

तो वीर असंख्य अस्त्र-शस्त्र सोडत होता आणि त्याचा तेज असा झळकत होता की जणू विश्वाचा आदिकारण सर्व जीवांना निर्माण करत आहे.

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

जसा सूर्य आपल्या किरणांनी पृथ्वी झाकतो, तसा त्या वीराने क्षणात आपल्या बाणांनी सर्व दिशा झाकून टाकल्या.

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

गणाधिपतीच्या सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी आकाशात उडत, वीजेसारखा प्रकाश प्राप्त केला.

महांतस्ते सुरगणान् मंडूकानिवडुंडुभाः प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

महाबलवानांनी देवांना त्यांच्या प्राणांपासून वेगळे केले, जणू डफाच्या आवाजाने बेडूक उडतात तसे, आणि त्यांनी रक्ताचा मद्यपान केला.

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

काहींचे हात छाटले गेले, काहींचे तोंड फाडले गेले, काहींच्या बाजूला भोक पडले; असे अमर देव पृथ्वीवर कोसळले.

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः गां प्रवेष्टुमिवेच्छंतः खं गंतुमिव लिप्सवः

काहींच्या अंगावर बाणांनी भोक पडले, सांधे तुटले, डोळे वर वळले; असे काही मृत्यू पावून जमिनीवर पडले, जणू पृथ्वीमध्ये शिरावं किंवा आकाशात जावं अशी इच्छा करत.

अलब्धात्मनिरोधानां व्यलीयंतः परस्परम् भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे

स्वतःला सावरता न आल्याने, काही एकमेकांत मिसळून गेले; काहींनी पृथ्वीवरील पर्वतांच्या गुहांमध्ये आश्रय घेतला.

अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम् तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ

काही आकाशात गेले, काही पाण्यात शिरले; अशा रीतीने सर्व अंग छाटलेल्या देवांमध्ये तो वीर तेजाने चमकत होता.

परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत्

जसा भैरव भगवंत आपल्या सैन्याने वेढलेला, त्रिपुरांचा नाश करणारा झाला, तसा तो सर्व प्रजांचा संहार करणारा दिसू लागला.

एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम् गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे

अशा प्रकारे देवांची सारी सेना, दीन व भीषण दिसणारी, गणेश्वरापासून उत्पन्न होऊन दयनीय रूप धारण करू लागली.

तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी

त्या वेळी देववीरांच्या रक्ताने एक भयंकर नदी वाहू लागली, जी सर्व जीवांसाठी भीतीची सूचना देणारी होती.

रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी

त्यावेळी यज्ञभूमी रक्ताने भिजून गेली होती, जणू लाल वस्त्र परिधान केलेली, काळी पडलेली, सौंदर्यहीन कैशिकीच दिसत होती.

तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा

त्या भयंकर आणि प्रचंड युद्धात, जणू पृथ्वीला भीतीने कंप आला तशी ती थरथर कापू लागली.

महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः

मोठ्या समुद्रात प्रचंड लाटा आणि भोवरे उसळले; आकाशातून धगधगती उल्का पडू लागल्या आणि झाडांच्या फांद्या तुटून खाली पडल्या.

अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

सर्व दिशांना अशुभता पसरली, वाऱ्यानेही वाईट झोत घेतला; अरेरे, हा विधी उलटला आहे—हा अश्वमेध यज्ञ योग्य नाही, जरी यजमान ब्रह्मदेवांचे पुत्र दक्ष स्वतः असला तरी.

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

धर्म आणि इतर सभासदांचे रक्षण गरुडध्वजाने केले, आणि इंद्रासह देवांनी आपापले भाग प्रत्यक्ष स्वीकारले.

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

तरीही, यजमान, यज्ञ आणि ऋत्विज यांना एकत्रितपणे लगेच शिरच्छेद होणे हेच फळ मिळाले—हे योग्य नव्हते.

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम्

म्हणून, जे वेदांनी सांगितले नाही किंवा ईश्वराने मान्य केले नाही, ते कधीच करू नये.