शिवपुराणम्

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

बाण उचलताना, त्याचा हात, तुणीर आणि तोंडाशी लागलेला, जणू साप वाळ्यातून बाहेर पडतो तसा दिसत होता.

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

त्या क्षणी त्याच्या हातात उचललेला बाण, जणू मोठ्या सर्पाने चावलेला लहान साप, तसा चमकत होता.

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

रुद्राच्या पराक्रमाने युक्त भद्राने, घनदाट आणि तीव्र बाणाने, रागाने, अविनाशी विष्णूच्या कपाळावर जोरात भोसकले.

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

कपाळावर बाण लागल्यावर, आधीच अपमानित झालेला विष्णू, गणनायकावर जसा बैल सिंहावर रागावतो तसा संतापला.

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

मग, वज्रासारख्या मोठ्या बाणाने आणि क्रूर चेहऱ्याने, त्याने गणराजाच्या सर्पासारख्या हातावर बाण मारला.

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

त्यावर, वीरभद्राने, प्रचंड वेगाने, दहा हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी बाण त्याच्या हातावर सोडला.

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

मग विष्णूने पुन्हा भद्रावर बाण मारला, आणि भद्रानेही विष्णूवर तसाच बाण सोडला; अशा प्रकारे, हे ब्राह्मणहो, त्यांनी एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव केला.

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

त्यांनी एकमेकांवर जोरात बाण सोडले आणि दोघांमध्ये भीषण, अंगावर काटा आणणारे युद्ध सुरू झाले.

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

त्यांच्यातले ते भयंकर युद्ध पाहून आकाशात देवांनी मोठा 'हाय हाय' असा आक्रोश केला.

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

मग भद्राने अग्नीच्या जिव्हेसारख्या तेजस्वी बाणाने विष्णूच्या मोठ्या छातीवर जोरदार वार केला.

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

तो बाण प्रचंड वेगाने आदळल्यामुळे विष्णूला तीव्र वेदना झाली आणि तो गोंधळून खाली पडला.

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

पण क्षणभरातच हरिला शुद्धी आली, तो उठला आणि मग त्याने सर्व दिव्य अस्त्रे भद्रावर सोडली.

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

विष्णूने, बाणांच्या सैन्याचा स्वामी म्हणून, त्या सर्व बाणांना भयंकर प्रत्युत्तर बाणांनी त्वरित परतवले.

ततो विष्णुस्स्वनामांकं बाणमव्याहतं क्वचित् ससर्ज क्रोधरक्ता क्षस्तमुद्दिश्य गणेश्वरम् तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु

मग रागाने डोळे लाल झालेले विष्णूने स्वतःच्या नावाचा एक अडथळा न येणारा बाण गणेश्वराकडे सोडला; पण भद्राने 'भद्राह्वय' नावाच्या आपल्या उत्तम बाणाने तो बाण परतवला.

अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः

तो बाण लक्ष्यापर्यंत पोहोचण्याआधीच भगवान भद्राने तो आकाशात शंभर तुकड्यांत तोडला; नंतर एका बाणाने शार्ङ्ग धनुष्य आणि दोन बाणांनी गरुडाची पंखे छाटली.

निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत् ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान्

हे सर्व क्षणात घडले आणि ते अद्भुत वाटले; मग योगशक्तीने विष्णूने आपल्या देहातून भीषण दिव्य प्राणी सोडले.

शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः

शंख, चक्र आणि गदा हातात असलेले हजारो प्राणी त्याने सोडले; पण भद्राने क्षणातच ते सर्व जाळून टाकले, जशी शंकराने त्रिपुरांचा नाश केला.

निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः

महाबाहू भद्राने डोळ्यातून निघालेल्या अग्नीने त्यांना जाळून टाकले; तेव्हा विष्णू आणखी क्रुद्ध होऊन झटकन चक्र उचलले.

तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत् तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम्

त्या वेळी तो वीर ते चक्र फेकण्यासाठी सज्ज झाला; समोर उचललेले चक्र पाहून—

स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित्

गणेश्वर जणू हसल्यासारखा सहजपणे त्या चक्राला स्थिर करून टाकतो; ते भीषण, अद्वितीय चक्र एका जागी थांबले.

इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम्

ते फेकायची इच्छा असूनही विष्णू ते सोडू शकला नाही; तो जणू धापा टाकत एक हात उचलून चक्रासह उभा राहिला.

अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः

तो अगदी थकून, दगडासारखा हलत नव्हता, जणू शरीरात प्राण नाही किंवा वृषभाच्या शिंगांसारखा तो निष्प्रभ झाला.

विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

जसा सिंह दात दाखवतो तसा विष्णू उभा राहिला; विष्णूला अशा कठीण अवस्थेत पाहून इंद्र व इतर देवता गणेश्वराने प्रेरित होऊन वृषभासारखे सिंहावर झडप घालतात तसे पुढे धावले.

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

शस्त्रे उचलून, युद्धासाठी संतप्त होऊन ते सर्व पुढे आले; ते युद्धात येताना पाहून भद्राने त्यांना हरिला जसे किरकोळ वन्य प्राणी पाहतो तसेच समजले.

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

तो वीर प्रत्यक्ष रुद्राचा अंश असून, निवडक वीरांनी वेढलेला होता; त्याने भीषण अट्टहास केला आणि निर्भय, अजिंक्यपणे उभा राहिला.

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

शतमुखाच्या उजव्या हातात वज्र असूनही, तो वार करायला निघाला तेव्हा त्याचा हात वज्राने सजविल्यासारखा दिसत होता.

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

इतर सर्वांच्या हातांना जरी रक्त लागले असले, तरी ते आळशी माणसांसारखे दुर्बल वाटत होते आणि त्यांचा प्रयत्न पुढे जाताना थांबलेला दिसत होता.

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

त्या भगवंताने त्यांची सारी कीर्ती मोडून काढली, त्यामुळे देवांना युद्धात त्याच्या समोर उभे राहता आले नाही.

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

भयाने थिजलेल्या अंगांनी ते पळू लागले; युद्धाच्या गोंधळात, पराक्रम व तेज यामुळे गोंधळून, काहींनी आपली जागा धरली.