शिवपुराणम्

पिता तवोत्सृष्टविभूषणांबरस्रगुत्तरीयामलकेशसंहतिः प्रवातरंभेव लतेव चंचलः पपात वै भैरवपादपंकजे

तुझा वडील, दागिने, वस्त्र, हार, उपरणं आणि जटाजूट सोडून, वाऱ्याच्या झटक्यात वेल हलावी तसा डगमगला आणि भैरवाच्या कमळपादांवर पडला.

तावद्विधिं तात दिदृक्षुरच्युतः कृपालुरस्मत्पतिपादपल्लवम् निषिच्य बाष्पैरवदत्कृतांजलिर्यथा शिशुः स्वं पितरं कलाक्षरम्

त्या वेळी, विधी पाहण्याची इच्छा असलेल्या, दयाळू अच्युताने आमच्या स्वामींच्या पायांतील धूळ आपल्या डोक्यावर ठेवली. डोळ्यातून अश्रू वाहत, हात जोडून, जसा एखादा लहान मुलगा आपल्या वडिलांशी बोलतो, तसा तो तुटक शब्दांत बोलू लागला.

त्वया प्रयत्नेन पुरा हि दत्तं यदस्य पञ्चाननमीशचिह्नम् तस्मात्क्षमस्वाद्यमनुग्रहार्हं कुरु प्रसादं विधये ह्यमुष्मै

हे प्रभो, पूर्वी तू मोठ्या प्रयत्नाने त्याला पंचमुखी चिन्ह, म्हणजेच ईश्वरपद दिलेस, त्यासाठी त्याला क्षमा कर. तो तुझ्या कृपेचा पात्र आहे. या विधीसाठी त्याच्यावर कृपा कर.

इत्यर्थितो ऽच्युतेनेशस्तुष्टः सुरगणांगणे निवर्तयामास तदा भैरवं ब्रह्मदंडतः

अच्युताने अशी विनंती केल्यावर प्रभू प्रसन्न झाले आणि देवांच्या सभेत, त्या वेळी, भैरवाला ब्रह्मदंडापासून मुक्त केले.

अथाह देवः कितवं विधिं विगतकंधरम् ब्रह्मंस्त्वमर्हणाकांक्षी शठमीशत्वमास्थितः

मग देवाने कपटी विधी, ज्याचे डोके आता नव्हते, त्याला म्हटले: 'हे ब्रह्मा, तू पूजेची इच्छा धरलीस, कपटीपणा केला आणि ईश्वरपद मिळवलेस.'

नातस्ते सत्कृतिर्लोके भूयात्स्थानोत्सवादिकम् स्वामिन्प्रसीदाद्य महाविभूते मन्ये वरं वरद मे शिरसः प्रमोक्षम्

या जगात तुला पुन्हा कधीच सन्मान, उत्सव किंवा सन्मानाचे स्थान मिळू नये. हे महाविभूती, आता माझ्यावर कृपा कर. मला फक्त माझ्या डोक्याची सुटका हाच वर हवा आहे.

नमस्तुभ्यं भगवते बंधवे विश्वयोनये सहिष्णवे सर्वदोषाणां शंभवे शैलधन्वने

तुला नमस्कार असो, भगवंत! तू आमचा बंधू, विश्वाचा आदिस्रोत, सर्व दोष सहन करणारा, शंभू, पर्वतधनुष्यधारी आहेस.

अराजभयमेतद्वै जगत्सर्वं न शिष्यति ततस्त्वं जहि दंडार्हं वह लोकधुरं शिशो

राजा नसल्यास हे संपूर्ण जग भीतीने टिकणार नाही. म्हणून, जो दंडास पात्र आहे त्याला शिक्षा कर आणि हे बाळा, जगाचा भार उचल.

वरं ददामि ते तत्र गृहाण दुर्लभं परम् वैतानिकेषु गृह्येषु यज्ञे च भवान् गुरुः

मी तुला एक दुर्मिळ आणि श्रेष्ठ वर देतो—सर्व वैतानिक आणि गृह्य यज्ञांत तूच गुरु असशील.

निष्फलस्त्वदृते यज्ञः सांगश्च सहदक्षिणः अथाह देवः कितवं केतकं कूटसाक्षिणम्

तुझ्याशिवाय, यज्ञ सर्व विधी आणि दक्षिणेसह केले तरी निष्फळ ठरतो. मग देवाने कपटी, खोटे साक्षीदार असलेल्या केतकाशी बोलले.

रे रे केतक दुष्टस्त्वं शठ दूरमितो व्रज ममापि प्रेम ते पुष्पे मा भूत्पूजास्वितः परम्

अरे केतका, तू दुष्ट आणि कपटी आहेस—येथून दूर निघून जा! माझ्या पूजेत तुझ्या फुलाला कधीच स्थान मिळू नये, आणि ते कधीच श्रेष्ठ मानले जाऊ नये.

इत्युक्ते तत्र देवेन केतकं देवजातयः सर्वानि वारयामासुस्तत्पार्श्वादन्यतस्तदा

देवाने असे म्हटल्यावर, तेथे असलेल्या सर्व देवांनी केतकाला बाजूला ठेवले आणि त्याला जवळ येऊ दिले नाही.

नमस्ते नाथ मे जन्मनिष्फलं भवदाज्ञया सफलं क्रियतां तात क्षम्यतां मम किल्बिषम्

तुला नमस्कार, नाथ! तुझ्या आज्ञेमुळे माझे जन्म व्यर्थ गेले, आता ते फळदायी होऊ दे. हे तात, माझे पाप क्षमा कर.

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं नाशयत्येव ते स्मृतिः तादृशे त्वयि दृष्टे मे मिथ्यादोषः कुतो भवेत्

ज्ञानाने किंवा अज्ञानाने केलेले पाप तुझ्या स्मरणाने नक्कीच नष्ट होते. अशा तुझ्या दर्शनाने माझ्यावर खोटा दोष कसा येईल?

तथा स्तुतस्तु भगवान्केतकेन सभातले न मे त्वद्धारणं योग्यं सत्यवागहमीश्वरः

सभेत केतकाने स्तुती केल्यावर भगवान म्हणाले: 'माझ्या अंगावर तुला धरणे योग्य नाही; मी सत्य बोलणारा ईश्वर आहे.'

मदीयास्त्वां धरिष्यंइ जन्म ते सफलं ततः त्वं वै वितानव्याजेन ममोपरि भविष्यसि

पण मी तुला माझा म्हणून धारण करीन; त्यामुळे तुझे जन्म फळाला येईल. छत्राच्या निमित्ताने तू माझ्या वर असशील.

इत्यनुगृह्य भगवान्केतकं विधिमाधवौ विरराज सभामध्ये सर्वदेवैरभिष्टुतः

अशा प्रकारे केतकावर कृपा करून, भगवान विधी आणि माधव यांच्यासह सर्व देवांच्या स्तुतीने सभेमध्ये तेजस्वी दिसू लागले.

तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ

त्या वेळी विधी आणि माधव यांनी नाथाला वंदन केले आणि उजवीकडे व डावीकडे, हात जोडून, शांतपणे उभे राहिले.

तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः

तेथे, त्यांनी देवाला कुटुंबासह सन्मानाच्या आसनावर बसवले आणि पुण्यवान वस्तूंनी त्याची पूजा केली.

पौरुषं प्राकृतं वस्तुज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम् हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुंडलैः

पुरुषस्वरूप नैसर्गिक वस्तू, जी ओळखण्यासारखी आहे, ती कधी दीर्घकाळ टिकणारी, कधी थोड्या वेळासाठी, गळ्यातील हार, पायातील नुपूर, हातातील कडे, डोक्यावरील मुकुट, रत्नं आणि कुंडलं यांनी सजलेली असते.

यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्यांगुलीयकैः पुष्पतांबूलकर्पूरचंदनागुरुलेपनैः

यज्ञसूत्र, उपरणं, फुलांच्या माळा, रेशमी वस्त्रं, फुलांचे हार, अंगठ्या आणि फुलं, तांबूल, कापूर, चंदन, अगर यांच्या उटण्यांनी सजवलेली असते.

धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाङ्मनोतीतवैभवैः

धूप, दिवे, पांढऱ्या छत्र्या, पंखे, ध्वज, चामर आणि इतर दिव्य अर्पणांनी, ज्यांचा वैभव वाणी आणि मनापलीकडचं आहे, ती वस्तू शोभून दिसते.

पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समर्चयतां पतिम् यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितद्ध्वजे

मालकाला योग्य, मनुष्य किंवा पशूंकडून मिळालेली, आणि ध्वजाला शोभणारी जी काही सर्वश्रेष्ठ वस्तू असेल, ती सर्व मालकाची पूजा करणाऱ्यांनी अर्पण करावी.

तद्वस्त्वखिलमीशोपि पारं पर्यचिकीर्षया सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक्तत्र यथाक्रमम्

सर्वोच्च स्थान गाठण्याची इच्छा ठेवून, प्रभूने आनंदाने त्या सर्व वस्तू सभासदांना दिल्या, आणि त्या तेथे वेगवेगळ्या आणि योग्य क्रमाने वाटल्या.

कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम् तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शंकरः पुरा

त्या वस्तू घेत असताना तेथे मोठा गोंधळ झाला; आणि तेथेच, प्राचीन काळी, ब्रह्मा आणि विष्णू यांनी शंकराची पूजा केली.

प्रसन्नः प्राह तौ नम्रौ सस्मितं भक्तिवर्धनः तुष्टो ऽहमद्य वां वत्सौ पूजया ऽस्मिन्महादिने

प्रसन्न होऊन, दोघांनी वाकून नमस्कार केल्यावर, भक्ती वाढवणाऱ्या हास्याने प्रभू म्हणाले: 'आज या महान दिवशी तुमच्या या पूजेमुळे मी समाधानी आहे, प्रिय मुलांनो.'

दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम् शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया

म्हणूनच, हा दिवस अत्यंत पुण्यवान होईल; ही तिथी, जी शिवरात्री म्हणून प्रसिद्ध आहे, मला अत्यंत प्रिय आहे.

एतत्काले तु यः कुर्यात्पूजां मल्लिंगबेरयोः कुर्यात्तु जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्

या काळात जो कोणी माळांनी सजवलेल्या लिंगांची पूजा करतो, तो जगातील पालन, सृष्टी आणि इतर सर्व कर्तव्ये पूर्ण करतो.

शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रियः अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः

शिवरात्रीच्या दिवशी आणि रात्री, जो उपवास करतो, इंद्रियांवर संयम ठेवतो, नियमाप्रमाणे आणि आपल्या शक्तीनुसार कपट न करता पूजा करतो—