शिवपुराणम्

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

त्यांचे स्वतःचे शब्द खरे आणि योग्य असूनही व्यर्थ ठरले, तेव्हा ते मंदबुद्धी देव सनातन ब्रह्मलोकाकडे निघून गेले.

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

मग गणांच्या प्रमुखाने विष्णू पुढे असलेल्या देवांना सांगितले, "तुम्ही तुमच्या सामर्थ्यावर गर्व करून मंत्रांचा मान केला नाही."

यस्मादस्मिन् मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

या यज्ञात आम्हा मंत्रांचा देवांनी असा अपमान केला आहे, म्हणून मी तुमच्या जीवांसह तुमचा गर्वही दूर करीन."

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

असे म्हणून, भगवान रागाने डोळ्यातील अग्नीने मोठ्या यक्षांच्या वेदीला फाडून टाकले, जसे हराने पूर्वी केले होते.

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

मग सर्व गणेश्वर, ज्यांचे रूप पर्वतासारखे उंच होते, त्यांनी यज्ञाचे खांब उपटून, ते पुरोहितांच्या गळ्यात दोऱ्यांनी बांधले.

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

विविध यज्ञपात्रे फोडून, त्यांची पूड करून, यज्ञातील सर्व वस्तू उचलून त्यांनी त्या गंगेच्या प्रवाहात टाकल्या.

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

तेथे दिव्य अन्नपानाचे डोंगराएवढे राशी, दूधाच्या आणि अमृत वाहणाऱ्या नद्या, आणि स्निग्ध, दह्याचे गाळ दिसू लागले.

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

तेथे सर्व प्रकारचे मांस, जाड आणि बारीक, सुगंधी खावे, रसाळ पेये, चाटायचे आणि चावायचे पदार्थ होते.

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

ते वीर आपल्या तोंडाने हे सर्व खात, लुटत आणि फेकत होते; वज्र, चक्र, मोठी भाले, शूल, शक्ती, फास आणि गदा यांचा वापर करत होते.

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

मुसळ, तलवारी, काटेरी शस्त्रे, फोडणारे दांडे, कुऱ्हाडी यांनी त्यांनी सर्व देवांना आणि लोकपालांसह हल्ला केला.

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

वीरभद्राच्या शरीरातून जन्मलेले बलवान वीर 'कापा, फोडा, फेका, पटकन मारा, फाडा' असे ओरडत सर्वांना तोडू लागले.

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

'मारा, झोडा, फाडा, उपटा' अशा रागातून जन्मलेल्या कठोर आणि भीषण आरोळ्या सतत कानठळ्या बसवणाऱ्या होत्या.

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

जिथे जिथे गणेश्वर प्रकट झाले, युद्धाला साजेसे रूप घेतले, काहींची डोळे मोठी उघडी, काहींच्या ओठांत, दातांत, तालूत चावा घेतलेला होता.

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

आश्रमात राहणाऱ्यांना ओढून नेऊन, त्यांनी तपस्वींना ठार मारले, त्यांचे चमचे हिसकावले आणि अग्नी पाण्यात फेकला.

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

ते कलश फोडत, रत्नमंच तोडत, गात, ओरडत आणि पुन्हा पुन्हा हसत होते.

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

शिवाच्या गणांचे प्रमुख रक्तमिश्रित मद्य पिऊन नाचू लागले. त्यांनी इंद्रासह देवांना चिरडून टाकले. हे गणांचे पुढारी वृषभ, नाग आणि सिंह यांच्या प्रमुखांसारखे होते.

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

त्यांनी आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहतील अशी अनेक अद्वितीय कृत्ये केली. काही हसले, काही आनंदले, काहींनी मारहाण केली, काही धावत सुटले, तर काही काहीतरी बडबडू लागले.

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन

काही नाचू लागले, काही हसले, काही उड्या मारू लागले. हे प्रमथगण आपल्या सामर्थ्याने धिंगाणा घालत होते.

केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः

काही जण ढग पकडण्याचा प्रयत्न करत होते, काही सूर्याला पकडण्यासाठी उड्या मारत होते, काही वाऱ्यासोबत धावायची इच्छा करत होते. हे भयंकर प्रमथगण आकाशात उभे होते.

आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः

काहींनी मोठी शस्त्रे उचलली आणि गरुडासारखे मोठे साप जसे फिरतात तसे ते फिरू लागले. देवही घाबरून पळाले आणि हे गण आकाशात पर्वताच्या शिखरांसारखे दिसू लागले.

उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः

काहींनी जाळ्याच्या खिडक्या आणि कठडे असलेली घरे उपटून पाण्यात फेकली. काळ्या मेघांसारखे प्रमथगण मोठ्याने गर्जना करू लागले.

उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम् अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम्

दारं, भिंती, गॅलऱ्या उलथवून आणि मोडून टाकल्या गेल्या. यज्ञवाटिका तशीच उद्ध्वस्त झाली, जणू अर्थहीन वाक्याप्रमाणे कोणीही वाली नसलेली.

हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः

घरे उपटली जात असताना स्त्रिया अनेकदा ओरडू लागल्या—'अहो रक्षण करणारा! अहो वडील!' 'अहो मुला!' 'अहो भाऊ!' 'अहो आई!'—अशा अनाथ झाल्याच्या हाका त्यांनी दिल्या.

ततस्त्रिदशमुख्यास्ते विष्णुशक्रपुरोगमाः सर्वे भयपरित्रस्तादुद्रुवुर्भयविह्वलाः

मग विष्णू आणि इंद्र यांच्या पुढाकाराने सर्व प्रमुख देव घाबरून आणि गोंधळून पळून गेले.

निजैरदूषितैरंगैर्दृष्ट्वा देवानुपद्रुतान् दंड्यानदंडितान्मत्वा चुकोप गणपुंगवः

आपल्या दोषरहित शरीरांनी देवांना त्रास दिला जात असल्याचे पाहून, आणि दोषींना शिक्षा होत नाही असे वाटल्याने, गणांचा प्रमुख संतापला.

ततस्त्रिशूलमादाय शर्वशक्तिनिबर्हणम् ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन्

मग त्याने सर्व शक्तींना जिंकणारे त्रिशूल हातात घेतले, डोळे वर करून, बलवान हातांनी, तोंडातून ज्वाळा सोडत उभा राहिला.

अमरानपि दुद्राव द्विरदानिव केसरी तानभिद्रवतस्तस्य गमनं सुमनोहरम्

त्याने देवांनाही पळवून लावले, जणू सिंहाने हत्तींच्या कळपाला घालवले. तो पुढे सरकत असताना त्याची चाल अतिशय मनोहारी होती.

वाराणस्येव मत्तस्य जगाम प्रेक्षणीयताम् ततस्तत्क्षोभयामास महत्सुरबलं बली

वाराणसीत एखादा उन्मत्त माणूस जसा सर्वांचे लक्ष वेधून घेतो, तसा तो पाहण्यासारखा झाला. मग त्या बलाढ्याने देवांची मोठी सेना गडबडून टाकली.

महासरोवरं यद्वन्मत्तो वारणयूथपः विकुर्वन्बहुधावर्णान्नीलपांडुरलोहितान्

मोठ्या सरोवरात उन्मत्त हत्तींचा प्रमुख जसा रंग दाखवतो, तसा त्याने निळा, पांढरा आणि लाल असे अनेक रंग दाखवले.