शिवपुराणम्

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

त्या वेळी अग्नी पेटत नव्हता, सूर्य प्रकाश देत नव्हता, ग्रह, तारे आणि नक्षत्रे काहीच उजेड देत नव्हती.

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

त्याच वेळी, शुभ्र आणि तेजस्वी वीरभद्र, आपल्या अनुयायांसह आणि शुभ्र देवीसह, त्या प्रज्वलित यज्ञस्थळी पोहोचला.

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

त्याला पाहून, भीतीने भरलेला असला तरी, दक्ष ठामपणे उभा राहिला आणि रागाचा आव आणून म्हणाला, 'तू कोण आहेस? इथे काय हवे आहे?'

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

दुष्ट मनाच्या दक्षाची ही वचने ऐकून, मेघाच्या गडगडाटासारखा गंभीर आवाज असलेला तेजस्वी वीरभद्र उभा राहिला.

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

वीरभद्राने दक्षाकडे पाहून, जणू हसल्यासारखा, देवता आणि ऋत्विजांच्या उपस्थितीत, अर्थपूर्ण आणि योग्य शब्दांत उत्तर दिले.

वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

'आम्ही सर्वजण अमर्याद तेज असलेल्या शर्वाचे सेवक आहोत. आम्ही आमच्या भागासाठी आलो आहोत; आमचा भाग द्या.'

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

'या यज्ञात आमचा भाग ठेवलेला नसेल, तर त्याचे कारण सांगा, नाहीतर मी अमर देवतांशी येथेच लढेन.'

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

गणाधिपतीने असे सांगितल्यावर दक्षासह सर्व देवांनी उत्तर दिले, "आमच्यासाठी मंत्र हेच प्रमाण आहेत; आमच्यात स्वतः काही सामर्थ्य नाही."

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

मंत्रांनी सांगितले, "देवतांनो, तुमचे मन मोहाने झाकले गेले आहे, म्हणूनच तुम्ही प्रथम भागाला पात्र असलेल्या महेश्वराची पूजा करत नाही."

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

मंत्रांनी समजावून सांगितले तरीही, त्या सर्व देवांचे मन पूर्णपणे गोंधळलेले होते. त्यांनी शुभासाठी भाग दिला नाही, उलट तो टाळण्याचीच इच्छा केली.

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

त्यांचे स्वतःचे शब्द खरे आणि योग्य असूनही व्यर्थ ठरले, तेव्हा ते मंदबुद्धी देव सनातन ब्रह्मलोकाकडे निघून गेले.

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

मग गणांच्या प्रमुखाने विष्णू पुढे असलेल्या देवांना सांगितले, "तुम्ही तुमच्या सामर्थ्यावर गर्व करून मंत्रांचा मान केला नाही."

यस्मादस्मिन् मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

या यज्ञात आम्हा मंत्रांचा देवांनी असा अपमान केला आहे, म्हणून मी तुमच्या जीवांसह तुमचा गर्वही दूर करीन."

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

असे म्हणून, भगवान रागाने डोळ्यातील अग्नीने मोठ्या यक्षांच्या वेदीला फाडून टाकले, जसे हराने पूर्वी केले होते.

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

मग सर्व गणेश्वर, ज्यांचे रूप पर्वतासारखे उंच होते, त्यांनी यज्ञाचे खांब उपटून, ते पुरोहितांच्या गळ्यात दोऱ्यांनी बांधले.

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

विविध यज्ञपात्रे फोडून, त्यांची पूड करून, यज्ञातील सर्व वस्तू उचलून त्यांनी त्या गंगेच्या प्रवाहात टाकल्या.

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

तेथे दिव्य अन्नपानाचे डोंगराएवढे राशी, दूधाच्या आणि अमृत वाहणाऱ्या नद्या, आणि स्निग्ध, दह्याचे गाळ दिसू लागले.

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

तेथे सर्व प्रकारचे मांस, जाड आणि बारीक, सुगंधी खावे, रसाळ पेये, चाटायचे आणि चावायचे पदार्थ होते.

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

ते वीर आपल्या तोंडाने हे सर्व खात, लुटत आणि फेकत होते; वज्र, चक्र, मोठी भाले, शूल, शक्ती, फास आणि गदा यांचा वापर करत होते.

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

मुसळ, तलवारी, काटेरी शस्त्रे, फोडणारे दांडे, कुऱ्हाडी यांनी त्यांनी सर्व देवांना आणि लोकपालांसह हल्ला केला.

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

वीरभद्राच्या शरीरातून जन्मलेले बलवान वीर 'कापा, फोडा, फेका, पटकन मारा, फाडा' असे ओरडत सर्वांना तोडू लागले.

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

'मारा, झोडा, फाडा, उपटा' अशा रागातून जन्मलेल्या कठोर आणि भीषण आरोळ्या सतत कानठळ्या बसवणाऱ्या होत्या.

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

जिथे जिथे गणेश्वर प्रकट झाले, युद्धाला साजेसे रूप घेतले, काहींची डोळे मोठी उघडी, काहींच्या ओठांत, दातांत, तालूत चावा घेतलेला होता.

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

आश्रमात राहणाऱ्यांना ओढून नेऊन, त्यांनी तपस्वींना ठार मारले, त्यांचे चमचे हिसकावले आणि अग्नी पाण्यात फेकला.

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

ते कलश फोडत, रत्नमंच तोडत, गात, ओरडत आणि पुन्हा पुन्हा हसत होते.

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

शिवाच्या गणांचे प्रमुख रक्तमिश्रित मद्य पिऊन नाचू लागले. त्यांनी इंद्रासह देवांना चिरडून टाकले. हे गणांचे पुढारी वृषभ, नाग आणि सिंह यांच्या प्रमुखांसारखे होते.

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

त्यांनी आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहतील अशी अनेक अद्वितीय कृत्ये केली. काही हसले, काही आनंदले, काहींनी मारहाण केली, काही धावत सुटले, तर काही काहीतरी बडबडू लागले.

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन

काही नाचू लागले, काही हसले, काही उड्या मारू लागले. हे प्रमथगण आपल्या सामर्थ्याने धिंगाणा घालत होते.

केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः

काही जण ढग पकडण्याचा प्रयत्न करत होते, काही सूर्याला पकडण्यासाठी उड्या मारत होते, काही वाऱ्यासोबत धावायची इच्छा करत होते. हे भयंकर प्रमथगण आकाशात उभे होते.