शिवपुराणम्

ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम्

तेथे त्याने विष्णूच्या नेतृत्वाखाली असलेल्या, अमाप सामर्थ्याच्या देवतांचा भव्य यज्ञ पाहिला, जो रंगीबेरंगी ध्वजांनी सजलेला होता.

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम्

ती यज्ञभूमी शुद्ध कुशांनी आणि ऋतूनुसार नैवेद्यांनी आच्छादलेली होती, अग्नी तेजाने प्रज्वलित होता आणि सोनेरी, तेजस्वी पात्रांनी ती सजली होती.

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम्

त्या यज्ञात वेदशास्त्रात निपुण असे ऋषी, योग्य पद्धतीने विधी करत होते, आणि सर्व विधी वेदांनुसार पार पाडले जात होते.

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम्

ती जागा हजारो देवांगनांनी आणि अप्सरांच्या समूहांनी भरलेली होती, वेणू आणि वीणेच्या सुरांनी, तसेच वेदघोषांनी ती गूंजत होती.

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा

दक्षाच्या यज्ञाला पाहून, वीर आणि तेजस्वी वीरभद्राने, गडगडणाऱ्या ढगासारखा गडगडाट केला.

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः

मग गणेश्वरांनी केलेल्या प्रचंड गोंगाटाने, जणू आकाश भरून गेले आणि तो आवाज समुद्रालाही लाजवेल असा मोठा झाला.

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः

त्या प्रचंड आवाजाने सर्व स्वर्गातील देवता घाबरून गेल्या, त्यांची वस्त्रे आणि दागिने गळून, त्या सर्वत्र पळू लागल्या.

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम्

देवतांनी घाबरून विचारले, 'महामेरू पर्वत तुटला का? पृथ्वी फाटली का? हे काय घडते आहे? हे काय आहे?'

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात्

जसा सिंहाचा डरकाळी ऐकून जंगलातील हत्ती घाबरतात, तसा तो आवाज ऐकून काहींनी भीतीने आपले प्राण सोडले.

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः

पर्वत तुटू लागले, पृथ्वी थरथरू लागली, वारे वेगाने फिरू लागले आणि समुद्राचे घरही अस्वस्थ झाले.

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

त्या वेळी अग्नी पेटत नव्हता, सूर्य प्रकाश देत नव्हता, ग्रह, तारे आणि नक्षत्रे काहीच उजेड देत नव्हती.

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

त्याच वेळी, शुभ्र आणि तेजस्वी वीरभद्र, आपल्या अनुयायांसह आणि शुभ्र देवीसह, त्या प्रज्वलित यज्ञस्थळी पोहोचला.

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

त्याला पाहून, भीतीने भरलेला असला तरी, दक्ष ठामपणे उभा राहिला आणि रागाचा आव आणून म्हणाला, 'तू कोण आहेस? इथे काय हवे आहे?'

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

दुष्ट मनाच्या दक्षाची ही वचने ऐकून, मेघाच्या गडगडाटासारखा गंभीर आवाज असलेला तेजस्वी वीरभद्र उभा राहिला.

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

वीरभद्राने दक्षाकडे पाहून, जणू हसल्यासारखा, देवता आणि ऋत्विजांच्या उपस्थितीत, अर्थपूर्ण आणि योग्य शब्दांत उत्तर दिले.

वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

'आम्ही सर्वजण अमर्याद तेज असलेल्या शर्वाचे सेवक आहोत. आम्ही आमच्या भागासाठी आलो आहोत; आमचा भाग द्या.'

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

'या यज्ञात आमचा भाग ठेवलेला नसेल, तर त्याचे कारण सांगा, नाहीतर मी अमर देवतांशी येथेच लढेन.'

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

गणाधिपतीने असे सांगितल्यावर दक्षासह सर्व देवांनी उत्तर दिले, "आमच्यासाठी मंत्र हेच प्रमाण आहेत; आमच्यात स्वतः काही सामर्थ्य नाही."

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

मंत्रांनी सांगितले, "देवतांनो, तुमचे मन मोहाने झाकले गेले आहे, म्हणूनच तुम्ही प्रथम भागाला पात्र असलेल्या महेश्वराची पूजा करत नाही."

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

मंत्रांनी समजावून सांगितले तरीही, त्या सर्व देवांचे मन पूर्णपणे गोंधळलेले होते. त्यांनी शुभासाठी भाग दिला नाही, उलट तो टाळण्याचीच इच्छा केली.

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

त्यांचे स्वतःचे शब्द खरे आणि योग्य असूनही व्यर्थ ठरले, तेव्हा ते मंदबुद्धी देव सनातन ब्रह्मलोकाकडे निघून गेले.

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

मग गणांच्या प्रमुखाने विष्णू पुढे असलेल्या देवांना सांगितले, "तुम्ही तुमच्या सामर्थ्यावर गर्व करून मंत्रांचा मान केला नाही."

यस्मादस्मिन् मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

या यज्ञात आम्हा मंत्रांचा देवांनी असा अपमान केला आहे, म्हणून मी तुमच्या जीवांसह तुमचा गर्वही दूर करीन."

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

असे म्हणून, भगवान रागाने डोळ्यातील अग्नीने मोठ्या यक्षांच्या वेदीला फाडून टाकले, जसे हराने पूर्वी केले होते.

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

मग सर्व गणेश्वर, ज्यांचे रूप पर्वतासारखे उंच होते, त्यांनी यज्ञाचे खांब उपटून, ते पुरोहितांच्या गळ्यात दोऱ्यांनी बांधले.

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

विविध यज्ञपात्रे फोडून, त्यांची पूड करून, यज्ञातील सर्व वस्तू उचलून त्यांनी त्या गंगेच्या प्रवाहात टाकल्या.

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

तेथे दिव्य अन्नपानाचे डोंगराएवढे राशी, दूधाच्या आणि अमृत वाहणाऱ्या नद्या, आणि स्निग्ध, दह्याचे गाळ दिसू लागले.

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

तेथे सर्व प्रकारचे मांस, जाड आणि बारीक, सुगंधी खावे, रसाळ पेये, चाटायचे आणि चावायचे पदार्थ होते.

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

ते वीर आपल्या तोंडाने हे सर्व खात, लुटत आणि फेकत होते; वज्र, चक्र, मोठी भाले, शूल, शक्ती, फास आणि गदा यांचा वापर करत होते.