शिवपुराणम्

हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्

आणि हरिने हे सत्य आहे असं समजून स्वतः विधिला वंदन केलं आणि सोळा उपचारांनी त्याची पूजा केली.

विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्

विधी कपटाने अग्निलिंगावर प्रहार करायला निघाला, तेव्हा प्रभू तिथे प्रत्यक्ष प्रकट झाला. प्रभूचं दर्शन होताच त्याचे हात थरथरले; पुन्हा त्याने त्याच्या पायांना धरलं.

आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या

तुझ्या, ज्याचं रूप अनादि अनंत आहे, मनात मोहामुळे पुन्हा कधीही इच्छा-जन्य गोंधळ निर्माण होऊ नये. दयार्णव, कृपा कर; तुझ्या लीलेतून घडलेली ही चूक आम्ही केली, ती पाप क्षमा कर.

वत्सप्रसन्नो ऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम् ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः

वत्सा हरि, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, कारण तू ईश्वरपदाची इच्छा असूनही सत्य बोललास. म्हणून लोकांत तुला माझ्यासारखं स्थान मिळेल आणि माझा सन्मानही तुला मिळेल.

इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च

आता पुढे, तू आणि तुझं स्वतंत्र रूप, या क्षेत्राच्या स्थापना उत्सवाची पूजा कराल.

इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम् ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति

पूर्वी देव प्रसन्न होऊन, सत्य बोलल्यामुळे हरिला सर्वोच्च समता दिली, आणि सर्व देवसमूह पाहत होते.

ससर्जाथ महादेवः पुरुषं कंचिदद्भुतम् भैरवाख्यं भ्रुवोर्मध्याद्ब्रह्मदर्पजिघांसया

मग महादेवाने ब्रह्माचा गर्व मोडण्यासाठी, आपल्या भुवयांच्या मधून भैरव नावाचं अद्भुत रूप निर्माण केलं.

स वै तदा तत्र पतिं प्रणम्य शिवमंगणे किं कार्यं करवाण्यत्र शीघ्रमाज्ञापय प्रभो

तो तिथे शंकराच्या सभेत प्रभूला वंदन करून म्हणाला, 'इथे मला काय करायचं? लवकर आज्ञा द्या, प्रभो.'

वत्सयो ऽयं विधिः साक्षाज्जगतामाद्यदैवतम् नूनमर्चय खड्गं स्वं तिग्मेन जवसा परम्

हा विधी, जगाचा आद्य देव, प्रत्यक्ष पूजनीय आहे. आपल्या तीक्ष्ण तलवारीने त्याच्यावर त्वरेने प्रहार कर.

स वै गृहीत्वैककरेण केशं तत्पञ्चमं दृप्तमसत्यभाषणम् छित्त्वा शिरांस्यस्य निहंतुमुद्यतः प्रकंपयन्खड्गमतिस्फुटं करैः

त्याने एका हाताने त्या पाचव्या, गर्विष्ठ आणि असत्य बोलणाऱ्या डोक्याला पकडलं, ते छाटलं आणि मारण्यासाठी तलवार जोरात फिरवली.

पिता तवोत्सृष्टविभूषणांबरस्रगुत्तरीयामलकेशसंहतिः प्रवातरंभेव लतेव चंचलः पपात वै भैरवपादपंकजे

तुझा वडील, दागिने, वस्त्र, हार, उपरणं आणि जटाजूट सोडून, वाऱ्याच्या झटक्यात वेल हलावी तसा डगमगला आणि भैरवाच्या कमळपादांवर पडला.

तावद्विधिं तात दिदृक्षुरच्युतः कृपालुरस्मत्पतिपादपल्लवम् निषिच्य बाष्पैरवदत्कृतांजलिर्यथा शिशुः स्वं पितरं कलाक्षरम्

त्या वेळी, विधी पाहण्याची इच्छा असलेल्या, दयाळू अच्युताने आमच्या स्वामींच्या पायांतील धूळ आपल्या डोक्यावर ठेवली. डोळ्यातून अश्रू वाहत, हात जोडून, जसा एखादा लहान मुलगा आपल्या वडिलांशी बोलतो, तसा तो तुटक शब्दांत बोलू लागला.

त्वया प्रयत्नेन पुरा हि दत्तं यदस्य पञ्चाननमीशचिह्नम् तस्मात्क्षमस्वाद्यमनुग्रहार्हं कुरु प्रसादं विधये ह्यमुष्मै

हे प्रभो, पूर्वी तू मोठ्या प्रयत्नाने त्याला पंचमुखी चिन्ह, म्हणजेच ईश्वरपद दिलेस, त्यासाठी त्याला क्षमा कर. तो तुझ्या कृपेचा पात्र आहे. या विधीसाठी त्याच्यावर कृपा कर.

इत्यर्थितो ऽच्युतेनेशस्तुष्टः सुरगणांगणे निवर्तयामास तदा भैरवं ब्रह्मदंडतः

अच्युताने अशी विनंती केल्यावर प्रभू प्रसन्न झाले आणि देवांच्या सभेत, त्या वेळी, भैरवाला ब्रह्मदंडापासून मुक्त केले.

अथाह देवः कितवं विधिं विगतकंधरम् ब्रह्मंस्त्वमर्हणाकांक्षी शठमीशत्वमास्थितः

मग देवाने कपटी विधी, ज्याचे डोके आता नव्हते, त्याला म्हटले: 'हे ब्रह्मा, तू पूजेची इच्छा धरलीस, कपटीपणा केला आणि ईश्वरपद मिळवलेस.'

नातस्ते सत्कृतिर्लोके भूयात्स्थानोत्सवादिकम् स्वामिन्प्रसीदाद्य महाविभूते मन्ये वरं वरद मे शिरसः प्रमोक्षम्

या जगात तुला पुन्हा कधीच सन्मान, उत्सव किंवा सन्मानाचे स्थान मिळू नये. हे महाविभूती, आता माझ्यावर कृपा कर. मला फक्त माझ्या डोक्याची सुटका हाच वर हवा आहे.

नमस्तुभ्यं भगवते बंधवे विश्वयोनये सहिष्णवे सर्वदोषाणां शंभवे शैलधन्वने

तुला नमस्कार असो, भगवंत! तू आमचा बंधू, विश्वाचा आदिस्रोत, सर्व दोष सहन करणारा, शंभू, पर्वतधनुष्यधारी आहेस.

अराजभयमेतद्वै जगत्सर्वं न शिष्यति ततस्त्वं जहि दंडार्हं वह लोकधुरं शिशो

राजा नसल्यास हे संपूर्ण जग भीतीने टिकणार नाही. म्हणून, जो दंडास पात्र आहे त्याला शिक्षा कर आणि हे बाळा, जगाचा भार उचल.

वरं ददामि ते तत्र गृहाण दुर्लभं परम् वैतानिकेषु गृह्येषु यज्ञे च भवान् गुरुः

मी तुला एक दुर्मिळ आणि श्रेष्ठ वर देतो—सर्व वैतानिक आणि गृह्य यज्ञांत तूच गुरु असशील.

निष्फलस्त्वदृते यज्ञः सांगश्च सहदक्षिणः अथाह देवः कितवं केतकं कूटसाक्षिणम्

तुझ्याशिवाय, यज्ञ सर्व विधी आणि दक्षिणेसह केले तरी निष्फळ ठरतो. मग देवाने कपटी, खोटे साक्षीदार असलेल्या केतकाशी बोलले.

रे रे केतक दुष्टस्त्वं शठ दूरमितो व्रज ममापि प्रेम ते पुष्पे मा भूत्पूजास्वितः परम्

अरे केतका, तू दुष्ट आणि कपटी आहेस—येथून दूर निघून जा! माझ्या पूजेत तुझ्या फुलाला कधीच स्थान मिळू नये, आणि ते कधीच श्रेष्ठ मानले जाऊ नये.

इत्युक्ते तत्र देवेन केतकं देवजातयः सर्वानि वारयामासुस्तत्पार्श्वादन्यतस्तदा

देवाने असे म्हटल्यावर, तेथे असलेल्या सर्व देवांनी केतकाला बाजूला ठेवले आणि त्याला जवळ येऊ दिले नाही.

नमस्ते नाथ मे जन्मनिष्फलं भवदाज्ञया सफलं क्रियतां तात क्षम्यतां मम किल्बिषम्

तुला नमस्कार, नाथ! तुझ्या आज्ञेमुळे माझे जन्म व्यर्थ गेले, आता ते फळदायी होऊ दे. हे तात, माझे पाप क्षमा कर.

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं नाशयत्येव ते स्मृतिः तादृशे त्वयि दृष्टे मे मिथ्यादोषः कुतो भवेत्

ज्ञानाने किंवा अज्ञानाने केलेले पाप तुझ्या स्मरणाने नक्कीच नष्ट होते. अशा तुझ्या दर्शनाने माझ्यावर खोटा दोष कसा येईल?

तथा स्तुतस्तु भगवान्केतकेन सभातले न मे त्वद्धारणं योग्यं सत्यवागहमीश्वरः

सभेत केतकाने स्तुती केल्यावर भगवान म्हणाले: 'माझ्या अंगावर तुला धरणे योग्य नाही; मी सत्य बोलणारा ईश्वर आहे.'

मदीयास्त्वां धरिष्यंइ जन्म ते सफलं ततः त्वं वै वितानव्याजेन ममोपरि भविष्यसि

पण मी तुला माझा म्हणून धारण करीन; त्यामुळे तुझे जन्म फळाला येईल. छत्राच्या निमित्ताने तू माझ्या वर असशील.

इत्यनुगृह्य भगवान्केतकं विधिमाधवौ विरराज सभामध्ये सर्वदेवैरभिष्टुतः

अशा प्रकारे केतकावर कृपा करून, भगवान विधी आणि माधव यांच्यासह सर्व देवांच्या स्तुतीने सभेमध्ये तेजस्वी दिसू लागले.

तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ

त्या वेळी विधी आणि माधव यांनी नाथाला वंदन केले आणि उजवीकडे व डावीकडे, हात जोडून, शांतपणे उभे राहिले.

तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः

तेथे, त्यांनी देवाला कुटुंबासह सन्मानाच्या आसनावर बसवले आणि पुण्यवान वस्तूंनी त्याची पूजा केली.