शिवपुराणम्

यः स्रष्टा चैव संहर्ता भर्ता चैव महेश्वरः तस्मादन्यं न पश्यामि शंकरात्मानमध्वरे

तोच सर्जनारा, संहार करणारा आणि पालन करणारा महेश्वर आहे; म्हणून मी या यज्ञात शंकराशिवाय दुसरा कोणी आत्मा पाहत नाही.

एतन्मखेशस्य सुवर्णपात्रे हविः समस्तं विधिमंत्रपूतम् विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं प्रभोर्विभज्यावहनीयमद्य

ही सर्व होमाची सामग्री, विधी आणि मंत्रांनी शुद्ध केलेली, आज सुवर्णाच्या पात्रात त्या अद्वितीय यज्ञस्वामी विष्णूच्या वाट्याला नेली पाहिजे.

यस्मान्नाराधितो रुद्रस्सर्वदेवेश्वरेश्वरः तस्माद्दक्ष तवाशेषो यज्ञो ऽयं न भविष्यति

रुद्र, सर्व देवांचा आणि स्वाम्यांचा स्वामी, याची पूजा झाली नाही म्हणून, दक्ष, तुझा हा यज्ञ पूर्ण होणार नाही.

इत्युक्त्वा वचनं क्रुद्धो दधीचो मुनिसत्तमः निर्गम्य च ततो देशाज्जगाम स्वकमाश्रमम्

असं म्हणून, संतप्त दधीचि ऋषी तिथून निघून आपल्या आश्रमात गेले.

निर्गते ऽपि मुनौ तस्मिन्देवा दक्षं न तत्यजुः अवश्यमनुभावित्वादनर्थस्य तु भाविनः

त्या ऋषी निघून गेल्यावरही देवांनी दक्षाचा त्याग केला नाही, कारण त्यांना भविष्यातील अनिष्ट भोगावंच लागणार होतं.

एतस्मिन्नेव काले तु ज्ञात्वैतत्सर्वमीश्वरात् दग्धुं दक्षाध्वरं विप्रा देवी देवमचोदयत्

त्याच वेळी, हे सर्व परमेश्वराकडून जाणून देवीने देवाला, हे ब्राह्मणांनो, दक्षाचा यज्ञ जाळायला प्रवृत्त केलं.

देव्या संचोदितो देवो दक्षाध्वरजिघांसया ससर्ज सहसा वीरं वीरभद्रं गणेश्वरम्

देवीच्या प्रेरणेने, देवाने दक्षाचा यज्ञ नष्ट करण्यासाठी अचानक वीर, वीरभद्र या गणाधिपतीला निर्माण केलं.

सहस्रवदनं देवं सहस्रकमलेक्षणम् सहस्रमुद्गरधरं सहस्रशरपाणिकम्

त्या देवाला हजार तोंडं, हजार कमळासारखी डोळे, हातात हजार गदा आणि हजार बाणांच्या भाता होते.

शूलटंकगदाहस्तं दीप्तकार्मुकधारिणम् चक्रवज्रधरं घोरं चंद्रार्धकृतशेखरम्

त्याच्या हातात त्रिशूळ, कुऱ्हाड, गदा होती, तेजस्वी धनुष्य, चक्र आणि वज्र धारण केलेले, भयंकर रूप आणि शिरावर अर्धचंद्र होता.

कुलिशोद्योतितकरं तडिज्ज्वलितमूर्धजम् दंष्ट्राकरालं बिभ्राणं महावक्त्रं महोदरम्

त्याच्या हातात वज्र चमकत होता, केस वीजेसारखे झळकत होते, मोठं तोंड, भयंकर दात, आणि मोठं पोट होतं.

विद्युज्जिह्वं प्रलंबोष्ठं मेघसागरनिःस्वनम् वसानं चर्म वैयाघ्रं महद्रुधिरनिस्रवम्

त्याची जीभ वीजेसारखी, ओठ लोंबते, गर्जना मेघ आणि समुद्रासारखी, वाघाचं कातडं अंगावर, आणि त्याच्यापासून मोठ्या प्रमाणात रक्त वाहत होतं.

गण्डद्वितयसंसृष्टमण्डलीकृतकुण्डलम् वरामरशिरोमालावलीकलितशेखरम्

त्याच्या दोन्ही गालांना स्पर्श करणाऱ्या वर्तुळाकार कुंडलं होती, आणि शिरावर श्रेष्ठ देवांच्या मस्तकांची माळ होती.

रणन्नूपुरकेयूरमहाकनकभूषितम् रत्नसंचयसंदीप्तं तारहारावृतोरसम्

रणात घणघणणाऱ्या नुपूर आणि केयूरांनी, मोठ्या सोन्याच्या दागिन्यांनी तो सजलेला होता, छातीवर तेजस्वी रत्नं आणि मोत्यांची माळ होती.

महाशरभशार्दूलसिंहैः सदृशविक्रमम् प्रशस्तमत्तमातंगसमानगमनालसम्

त्याची शौर्य मोठ्या शरभ, वाघ किंवा सिंहासारखी होती, आणि तो मदमस्त हत्तीच्या ऐश्वर्यपूर्ण चालीनं चालत होता.

शंखचामरकुंदेन्दुमृणालसदृशप्रभम् सतुषारमिवाद्रीन्द्रं साक्षाज्जंगमतां गतम्

त्याचा तेज शंख, चामर, कुंद, चंद्र किंवा कमळाच्या दांडीसारखा शुभ्र होता; तो जणू हिमाच्छादित पर्वतराज सजीव होऊन चालत आहे, असं वाटत होतं.

ज्वालामालापरिक्षिप्तं दीप्तमौक्तिकभूषणम् तेजसा चैव दीव्यंतं युगांत इव पावकम्

त्याच्या भोवती ज्वाळांची माळ होती, आणि तो तेजस्वी मोत्यांच्या दागिन्यांनी सजलेला होता; त्याचं तेज असं होतं की जणू युगाच्या शेवटी प्रलयाचा अग्नीच प्रकट झाला आहे.

स जानुभ्यां महीं गत्वा प्रणतः प्रांजलिस्ततः पार्श्वतो देवदेवस्य पर्यतिष्ठद्गणेश्वरः

तो जमिनीवर गुडघे टेकून, हात जोडून वाकला आणि मग देवांच्या देवतेच्या, गणेशाच्या, बाजूला आदरानं उभा राहिला.

मन्युना चासृजद्भद्रां भद्रकालीं महेश्वरीम् आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन गंतुं सहैव तु

रागाच्या भरात त्याने शुभ आणि भयंकर अशी भद्रकाळी, महेश्वरी शक्ती निर्माण केली, जी त्याच्या कृत्यांची साक्षीदार म्हणून त्याच्यासोबत जाईल.

तं दृष्ट्वावस्थितं वीरभद्रं कालाग्निसन्निभम् भद्रया सहितं प्राह भद्रमस्त्विति शंकरः

तो वीरभद्र तिथे उभा राहिलेला, काळाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, आणि भद्रासह पाहून शंकर म्हणाले, 'सर्व काही मंगल होवो.'

स च विज्ञापयामास सह देव्या महेश्वरम् आज्ञापय महादेव किं कार्यं करवाण्यहम्

त्याने देवीसह महेश्वराला विनंती केली, 'महादेव, मला आज्ञा द्या—मी कोणतं कार्य करू?'

ततस्त्रिपुरहा प्राह हैमवत्याः प्रियेच्छया वीरभद्रं महाबाहुं वाचा विपुलनादया

मग त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या भगवान शंकरांनी, पार्वतीच्या प्रेमापोटी, मोठ्या गडगडाटी आवाजात बलाढ्य वीरभद्राला संबोधून सांगितले.

प्राचेतसस्य दक्षस्य यज्ञं सद्यो विनाशय भद्रकाल्या सहासि त्वमेतत्कृत्यं गणेश्वर

'प्रचेतसपुत्र दक्षाचा यज्ञ ताबडतोब नष्ट कर, भद्रकाळीसह; हेच तुझं कर्तव्य आहे, हे गणेश्वर.'

अहमप्यनया सार्धं रैभ्याश्रमसपीपतः स्थित्वा वीक्षे गणेशान विक्रमं तव दुःसहम्

'मीही हिच्यासोबत रायभ्याच्या आश्रमात राहीन आणि, हे गणेश्वर, तुझं भयंकर शौर्य पाहीन.'

वृक्षा कनखले ये तु गंगाद्वारसमीपगाः सुवर्णशृंगस्य गिरेर्मेरुमंदरसंनिभाः

कणखलाजवळ, गंगाद्वाराच्या आसपासची झाडं जणू सुवर्णशिखर असलेल्या मेरू आणि मंदार पर्वतासारखी भासत होती.

तस्मिन्प्रदेशे दक्षस्य युज्ञः संप्रति वर्तते सहसा तस्य यज्ञस्य विघातं कुरु मा चिरम्

त्या प्रदेशात आत्ता दक्षाचा यज्ञ चालू आहे; लगेच त्या यज्ञाचा विघ्न कर, वेळ दवडू नकोस.

इत्युक्ते सति देवेन देवी हिमगिरीन्द्रजा भद्रं भद्रं च संप्रेक्ष्य वत्सं धेनुरिवौरसम्

देवांनी असं सांगितल्यावर, हिमालयराजाची कन्या देवी, वत्सासारख्या प्रेमानं भद्राकडे पाहू लागली.

आलिंग्य च समाघ्राय मूर्ध्नि षड्वदनं यथा सस्मिता वचनं प्राह मधुरं मधुरं स्वयम्

तिने षडाननाला मिठी मारली, त्याचं डोकं हुंगितलं आणि हसत हसत गोड, मधुर शब्द बोलली.

वत्स भद्र महाभाग महाबलपराक्रम मत्प्रियार्थं त्वमुत्पन्नो मम मन्युं प्रमार्जक

'वत्सा भद्र, भाग्यवान आणि पराक्रमी, तू माझ्या प्रियतेसाठी जन्माला आलास, माझा राग शांत करण्यासाठी.'

यज्ञेश्वरमनाहूय यज्ञकर्मरतो ऽभवत् दक्षं वैरेण तं तस्माद्भिंधि यज्ञं गणेश्वर

'यज्ञकर्मात मग्न असलेल्या दक्षाने यज्ञेश्वराला बोलावलं नाही; म्हणून, हे गणेश्वर, वैरामुळे त्याचा यज्ञ नष्ट कर.'