शिवपुराणम्

अश्विनौ पितरश्चैव तथा चान्ये महर्षयः विष्णुना सहिताः सर्वे स्वागता यज्ञभागिनः

अश्विनी कुमार, पितर आणि इतर महर्षी, विष्णूसह सर्वजण, यज्ञातील मान्य भागीदार म्हणून उपस्थित झाले.

दृष्ट्वा देवकुलं सर्वमीश्वरेण विनागतम् दधीचो मन्युनाविष्टो दक्षमेवमभाषत

संपूर्ण देवसमूह ईश्वराशिवाय उपस्थित असल्याचे पाहून, दधीचि रागाने भरून दक्षाला असे बोलला:

अप्रपूज्ये चैव पूजा पूज्यानां चाप्य पूजने नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः

जो पूजेला योग्य नाही त्याची पूजा केली, किंवा योग्य व्यक्तीची पूजा केली नाही, तर माणसाला मोठा पाप लागतो—यात शंका नाही.

असतां संमतिर्यत्र सतामवमतिस्तथा दंडो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

जिथे दुष्टांची मर्जी चालते आणि सज्जनांचा अपमान होतो, तिथे देवांचा कठोर दंड ताबडतोब पडतो.

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर्दक्षमभाषत पूज्यं तु पशुभर्तारं कस्मान्नार्चयसे प्रभुम्

असे सांगून त्या विप्रर्षींनी पुन्हा दक्षाला विचारले, 'जो पशूंचा स्वामी आणि पूज्य आहे, त्या प्रभूची तू पूजा का करत नाहीस?'

संति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः एकादशावस्थिता ये नान्यं वेद्मि महेश्वरम्

माझे अनेक रुद्र आहेत, त्यांच्या हातात त्रिशूळ आहे, जटा आहेत, ते अकरा जण उभे आहेत; मला दुसरा कोणी महादेव माहित नाही.

किमेभिरमरैरन्यैः पूजितैरध्वरे फलम् राजा चेदध्वरस्यास्य न रुद्रः पूज्यते त्वया

राजा, या यज्ञात इतर देवांची पूजा केली तरी काय उपयोग, जर तू रुद्राची पूजा करत नाहीस?

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्रष्टा यः प्रभुरव्ययः ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्य कैंकर्यवादिनः

तोच अविनाशी प्रभू आहे, ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचा सर्जनारा; ब्रह्मापासून पिशाचांपर्यंत सगळे त्याचे सेवक आहेत.

प्रकृतीनां परश्चैव पुरुषस्य च यः परः चिंत्यते योगविद्वद्भि ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

तो सृष्टीच्या घटकांपलीकडे आहे, पुरुषाच्या पलीकडे आहे; योगी आणि सत्यदृष्टी ऋषी त्याचा ध्यान करतात.

अक्षरं परमं ब्रह्म ह्यसच्च सदसच्च यत् अनादिमध्यनिधनमप्रतर्क्यं सनातनम्

तोच सर्वोच्च, अविनाशी ब्रह्म आहे, जो अस्तित्वातही नाही आणि नाहीसुद्धा नाही, ज्याला सुरुवात, मध्य किंवा शेवट नाही, जो समजण्यापलीकडे आणि शाश्वत आहे.

यः स्रष्टा चैव संहर्ता भर्ता चैव महेश्वरः तस्मादन्यं न पश्यामि शंकरात्मानमध्वरे

तोच सर्जनारा, संहार करणारा आणि पालन करणारा महेश्वर आहे; म्हणून मी या यज्ञात शंकराशिवाय दुसरा कोणी आत्मा पाहत नाही.

एतन्मखेशस्य सुवर्णपात्रे हविः समस्तं विधिमंत्रपूतम् विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं प्रभोर्विभज्यावहनीयमद्य

ही सर्व होमाची सामग्री, विधी आणि मंत्रांनी शुद्ध केलेली, आज सुवर्णाच्या पात्रात त्या अद्वितीय यज्ञस्वामी विष्णूच्या वाट्याला नेली पाहिजे.

यस्मान्नाराधितो रुद्रस्सर्वदेवेश्वरेश्वरः तस्माद्दक्ष तवाशेषो यज्ञो ऽयं न भविष्यति

रुद्र, सर्व देवांचा आणि स्वाम्यांचा स्वामी, याची पूजा झाली नाही म्हणून, दक्ष, तुझा हा यज्ञ पूर्ण होणार नाही.

इत्युक्त्वा वचनं क्रुद्धो दधीचो मुनिसत्तमः निर्गम्य च ततो देशाज्जगाम स्वकमाश्रमम्

असं म्हणून, संतप्त दधीचि ऋषी तिथून निघून आपल्या आश्रमात गेले.

निर्गते ऽपि मुनौ तस्मिन्देवा दक्षं न तत्यजुः अवश्यमनुभावित्वादनर्थस्य तु भाविनः

त्या ऋषी निघून गेल्यावरही देवांनी दक्षाचा त्याग केला नाही, कारण त्यांना भविष्यातील अनिष्ट भोगावंच लागणार होतं.

एतस्मिन्नेव काले तु ज्ञात्वैतत्सर्वमीश्वरात् दग्धुं दक्षाध्वरं विप्रा देवी देवमचोदयत्

त्याच वेळी, हे सर्व परमेश्वराकडून जाणून देवीने देवाला, हे ब्राह्मणांनो, दक्षाचा यज्ञ जाळायला प्रवृत्त केलं.

देव्या संचोदितो देवो दक्षाध्वरजिघांसया ससर्ज सहसा वीरं वीरभद्रं गणेश्वरम्

देवीच्या प्रेरणेने, देवाने दक्षाचा यज्ञ नष्ट करण्यासाठी अचानक वीर, वीरभद्र या गणाधिपतीला निर्माण केलं.

सहस्रवदनं देवं सहस्रकमलेक्षणम् सहस्रमुद्गरधरं सहस्रशरपाणिकम्

त्या देवाला हजार तोंडं, हजार कमळासारखी डोळे, हातात हजार गदा आणि हजार बाणांच्या भाता होते.

शूलटंकगदाहस्तं दीप्तकार्मुकधारिणम् चक्रवज्रधरं घोरं चंद्रार्धकृतशेखरम्

त्याच्या हातात त्रिशूळ, कुऱ्हाड, गदा होती, तेजस्वी धनुष्य, चक्र आणि वज्र धारण केलेले, भयंकर रूप आणि शिरावर अर्धचंद्र होता.

कुलिशोद्योतितकरं तडिज्ज्वलितमूर्धजम् दंष्ट्राकरालं बिभ्राणं महावक्त्रं महोदरम्

त्याच्या हातात वज्र चमकत होता, केस वीजेसारखे झळकत होते, मोठं तोंड, भयंकर दात, आणि मोठं पोट होतं.

विद्युज्जिह्वं प्रलंबोष्ठं मेघसागरनिःस्वनम् वसानं चर्म वैयाघ्रं महद्रुधिरनिस्रवम्

त्याची जीभ वीजेसारखी, ओठ लोंबते, गर्जना मेघ आणि समुद्रासारखी, वाघाचं कातडं अंगावर, आणि त्याच्यापासून मोठ्या प्रमाणात रक्त वाहत होतं.

गण्डद्वितयसंसृष्टमण्डलीकृतकुण्डलम् वरामरशिरोमालावलीकलितशेखरम्

त्याच्या दोन्ही गालांना स्पर्श करणाऱ्या वर्तुळाकार कुंडलं होती, आणि शिरावर श्रेष्ठ देवांच्या मस्तकांची माळ होती.

रणन्नूपुरकेयूरमहाकनकभूषितम् रत्नसंचयसंदीप्तं तारहारावृतोरसम्

रणात घणघणणाऱ्या नुपूर आणि केयूरांनी, मोठ्या सोन्याच्या दागिन्यांनी तो सजलेला होता, छातीवर तेजस्वी रत्नं आणि मोत्यांची माळ होती.

महाशरभशार्दूलसिंहैः सदृशविक्रमम् प्रशस्तमत्तमातंगसमानगमनालसम्

त्याची शौर्य मोठ्या शरभ, वाघ किंवा सिंहासारखी होती, आणि तो मदमस्त हत्तीच्या ऐश्वर्यपूर्ण चालीनं चालत होता.

शंखचामरकुंदेन्दुमृणालसदृशप्रभम् सतुषारमिवाद्रीन्द्रं साक्षाज्जंगमतां गतम्

त्याचा तेज शंख, चामर, कुंद, चंद्र किंवा कमळाच्या दांडीसारखा शुभ्र होता; तो जणू हिमाच्छादित पर्वतराज सजीव होऊन चालत आहे, असं वाटत होतं.

ज्वालामालापरिक्षिप्तं दीप्तमौक्तिकभूषणम् तेजसा चैव दीव्यंतं युगांत इव पावकम्

त्याच्या भोवती ज्वाळांची माळ होती, आणि तो तेजस्वी मोत्यांच्या दागिन्यांनी सजलेला होता; त्याचं तेज असं होतं की जणू युगाच्या शेवटी प्रलयाचा अग्नीच प्रकट झाला आहे.

स जानुभ्यां महीं गत्वा प्रणतः प्रांजलिस्ततः पार्श्वतो देवदेवस्य पर्यतिष्ठद्गणेश्वरः

तो जमिनीवर गुडघे टेकून, हात जोडून वाकला आणि मग देवांच्या देवतेच्या, गणेशाच्या, बाजूला आदरानं उभा राहिला.

मन्युना चासृजद्भद्रां भद्रकालीं महेश्वरीम् आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन गंतुं सहैव तु

रागाच्या भरात त्याने शुभ आणि भयंकर अशी भद्रकाळी, महेश्वरी शक्ती निर्माण केली, जी त्याच्या कृत्यांची साक्षीदार म्हणून त्याच्यासोबत जाईल.

तं दृष्ट्वावस्थितं वीरभद्रं कालाग्निसन्निभम् भद्रया सहितं प्राह भद्रमस्त्विति शंकरः

तो वीरभद्र तिथे उभा राहिलेला, काळाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, आणि भद्रासह पाहून शंकर म्हणाले, 'सर्व काही मंगल होवो.'