शिवपुराणम्

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

असं आपल्या वडिलांना रागाने सांगून, सतीने सगळा भयं सोडून, आपलं शरीर त्यागलं आणि हिमालय पर्वताकडे गेली.

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

तो पर्वतावर प्रेम करणारा, तेजस्वी आणि पुण्याचा फळ मिळवणारा, फक्त त्या हेतूसाठी खूप काळ कठोर तपस्या करत होता.

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

म्हणून, देवीने आपल्या इच्छेने पर्वतराजावर कृपा केली आणि आपल्या योगमायेमुळे त्याला स्वतःचा वडील बनवलं.

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

जेव्हा सती दक्षाचा निषेध करून, भयाने व्याकुळ होऊन निघून गेली, तेव्हा मंत्र अदृश्य झाले आणि यज्ञ बिघडला.

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

देवीच्या जाण्याची बातमी ऐकून, त्रिपुरांचा संहार करणारा शिव दक्ष आणि ऋषी यांच्यावर रागावला आणि त्यांना शाप दिला.

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

कारण सती, जरी निरपराध असली तरी, माझ्या कारणाने दक्षाने तिचा अपमान केला, आणि इतर सर्व मुली आणि त्यांचे नवरे सन्मानित झाले—

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

म्हणून, वैवस्वत मन्वंतरात तुझे हे जावई सर्वजण एकत्र, ब्रह्मयज्ञात, गर्भाशिवाय जन्म घेतील.

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

तू चाक्षुष मन्वंतरातल्या वंशात, प्राचीनबर्हिष यांचा नातू आणि प्रचेतसांचा मुलगा म्हणून मनुष्यराजा म्हणून जन्म घेणार आहेस.

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

दुष्ट बुद्धी असलेल्या तुझ्या धर्म, अर्थ आणि काम यांना जोडलेल्या सर्व कर्मांत मी पुन्हा पुन्हा अडथळे आणीन.

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

अमित तेज असलेल्या रुद्रांनी असे सांगितल्यावर, दक्षाने आपले स्वयंभुव शरीर सोडून दुःखी होऊन पृथ्वीवर पडला.

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

मग प्रचेतसांचा मुलगा दक्ष चाक्षुष मन्वंतरात, प्राचीनबर्हिष यांचा नातू म्हणून जन्माला आला.

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

भृगु आणि इतरही, वायवस्वत मनूच्या काळात, ब्रह्मदेवांनी वरुण रूप धारण करून यज्ञ करत असताना जन्मले.

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

त्या काळी, वायवस्वत मनू उपस्थित असताना, त्या दुष्ट मनाचा दक्षाच्या यज्ञात, महेशाने त्याच्या धर्मासाठी अडथळा आणला.

कथं दक्षस्य धर्मार्थं प्रवृत्तस्य दुरात्मनः महेशः कृतवान् विघ्नमेतदिच्छाम वेदितुम्

दुष्ट मनाचा दक्ष धर्मासाठी यज्ञ करीत असताना महेशाने अडथळा कसा आणला, हे आम्हाला जाणून घ्यायचे आहे.

विश्वस्य जगतो मातुरपि देव्यास्तपोबलात् पितृभावमुपागम्य मुदिते हिमवद्गिरौ

विश्वाची जननी असलेल्या देवीने आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने, हिमालयाच्या पर्वतावर आनंदाने, हिमवानची कन्या होण्याचा मान मिळवला.

देवे ऽपि तत्कृतोद्वाहे हिमवच्छिखरालये संकीडति तया सार्धं काले बहुतरे गते

देवतांनी हिमालयाच्या शिखरावर तिचे लग्न लावून दिल्यावर, बरीच वर्षे गेल्यावर, ती त्याच्यासोबत रमली.

वैवस्वते ऽंतरे प्राप्ते दक्षः प्राचेतसः स्वयम् अश्वमेधेन यज्ञेन यक्ष्यमाणो ऽन्वपद्यत

वायवस्वत मन्वंतर सुरू झाल्यावर, प्रचेतसांचा मुलगा दक्ष स्वतः अश्वमेध यज्ञ करण्यास तयार झाला.

ततो हिमवतः पृष्ठे दक्षो वै यज्ञमाहरत् गंगाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते

मग दक्षाने हिमालयाच्या पाठीमागे, गंगाद्वाराजवळ, ऋषी आणि सिद्धांनी वास केलेल्या पवित्र स्थळी यज्ञ केला.

तस्य तस्मिन्मखेदेवाः सर्वे शक्र पुरोगमाः गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा

त्या यज्ञात, इंद्रासह सर्व देवता एकत्र जमून, तिथे जाण्याचा निर्णय घेतला.

आदित्या वसवो रुद्रास्साध्यास्सह मरुद्गणैः ऊष्मपाः सोमपाश्चैव आज्यपा धूमपास्तथा

आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, मरुतगण, उष्मप, सोमप, आज्यप आणि धूमप हे सर्वही तिथे आले.

अश्विनौ पितरश्चैव तथा चान्ये महर्षयः विष्णुना सहिताः सर्वे स्वागता यज्ञभागिनः

अश्विनी कुमार, पितर आणि इतर महर्षी, विष्णूसह सर्वजण, यज्ञातील मान्य भागीदार म्हणून उपस्थित झाले.

दृष्ट्वा देवकुलं सर्वमीश्वरेण विनागतम् दधीचो मन्युनाविष्टो दक्षमेवमभाषत

संपूर्ण देवसमूह ईश्वराशिवाय उपस्थित असल्याचे पाहून, दधीचि रागाने भरून दक्षाला असे बोलला:

अप्रपूज्ये चैव पूजा पूज्यानां चाप्य पूजने नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः

जो पूजेला योग्य नाही त्याची पूजा केली, किंवा योग्य व्यक्तीची पूजा केली नाही, तर माणसाला मोठा पाप लागतो—यात शंका नाही.

असतां संमतिर्यत्र सतामवमतिस्तथा दंडो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

जिथे दुष्टांची मर्जी चालते आणि सज्जनांचा अपमान होतो, तिथे देवांचा कठोर दंड ताबडतोब पडतो.

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर्दक्षमभाषत पूज्यं तु पशुभर्तारं कस्मान्नार्चयसे प्रभुम्

असे सांगून त्या विप्रर्षींनी पुन्हा दक्षाला विचारले, 'जो पशूंचा स्वामी आणि पूज्य आहे, त्या प्रभूची तू पूजा का करत नाहीस?'

संति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः एकादशावस्थिता ये नान्यं वेद्मि महेश्वरम्

माझे अनेक रुद्र आहेत, त्यांच्या हातात त्रिशूळ आहे, जटा आहेत, ते अकरा जण उभे आहेत; मला दुसरा कोणी महादेव माहित नाही.

किमेभिरमरैरन्यैः पूजितैरध्वरे फलम् राजा चेदध्वरस्यास्य न रुद्रः पूज्यते त्वया

राजा, या यज्ञात इतर देवांची पूजा केली तरी काय उपयोग, जर तू रुद्राची पूजा करत नाहीस?

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्रष्टा यः प्रभुरव्ययः ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्य कैंकर्यवादिनः

तोच अविनाशी प्रभू आहे, ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचा सर्जनारा; ब्रह्मापासून पिशाचांपर्यंत सगळे त्याचे सेवक आहेत.

प्रकृतीनां परश्चैव पुरुषस्य च यः परः चिंत्यते योगविद्वद्भि ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

तो सृष्टीच्या घटकांपलीकडे आहे, पुरुषाच्या पलीकडे आहे; योगी आणि सत्यदृष्टी ऋषी त्याचा ध्यान करतात.