शिवपुराणम्

ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

बाबा, ब्रह्मादि देवतेपासून अगदी पिशाच्चांपर्यंत सगळे ज्या देवाच्या आज्ञेत वागतात, त्या देवाची इथे आज योग्य रीतीने पूजा झालेली नाही.

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

माझ्या, तुमच्या मोठ्या मुलीच्या, पूजेची अशी उपेक्षा झाली आहे, हे जाऊ द्या; पण तिचा अपमान करून तुम्ही निंदनीय कृत्य केलं आहे.

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

हे ऐकून दक्ष रागाने आणि द्वेषाने भरून देवीला म्हणाला, 'माझ्या मुलींमध्ये तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ आणि विशेष अशा अनेक आहेत, ज्या अजून लहान असल्या तरी पूजनीय आहेत.'

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

त्यांच्या नवऱ्यांनाही मी मोठ्या आनंदाने आणि आदराने मानतो, आणि गुणांनी ते सर्वच तुझ्या पती त्र्यंबकापेक्षा श्रेष्ठ आहेत.

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

तुझा नवरा अहंकारी आणि अज्ञानाने भरलेला आहे, आणि तू त्यालाच आधार मानलास; म्हणून मी तुझा तिरस्कार करतो, कारण तो माझा विरोधक आहे.

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

वडिलांनी असं बोलल्यावर देवी संतप्त होऊन, यज्ञसभेत उपस्थित असलेल्या सर्वांच्या ऐकण्यात, आपल्या वडिलांना उत्तर दिलं.

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

दक्ष, कारण नसताना तू माझ्या पतीला, जो त्रैलोक्याचा स्वामी आहे आणि ज्याच्यात कोणताही दोष नाही, अपशब्द बोलतोस.

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

जो विद्या चोरतो, गुरूचा विश्वासघात करतो, वेदांचा अपमान करतो—असे सर्व मोठे पापी मानले जातात आणि दंडनीय आहेत, असं शास्त्र सांगतं.

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

म्हणून, तुझ्या या अतिशय घोर पापासाठी, देवाच्या इच्छेने तुला तुझ्या कृत्याला साजेसा, कठोर आणि अचानक दंड मिळेल.

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

कारण तू त्र्यंबक, देवांचा देव, याची पूजा केली नाहीस, त्यामुळे तुझं वंश दुष्ट होऊन नष्ट होईल, हे लक्षात ठेव.

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

असं आपल्या वडिलांना रागाने सांगून, सतीने सगळा भयं सोडून, आपलं शरीर त्यागलं आणि हिमालय पर्वताकडे गेली.

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

तो पर्वतावर प्रेम करणारा, तेजस्वी आणि पुण्याचा फळ मिळवणारा, फक्त त्या हेतूसाठी खूप काळ कठोर तपस्या करत होता.

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

म्हणून, देवीने आपल्या इच्छेने पर्वतराजावर कृपा केली आणि आपल्या योगमायेमुळे त्याला स्वतःचा वडील बनवलं.

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

जेव्हा सती दक्षाचा निषेध करून, भयाने व्याकुळ होऊन निघून गेली, तेव्हा मंत्र अदृश्य झाले आणि यज्ञ बिघडला.

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

देवीच्या जाण्याची बातमी ऐकून, त्रिपुरांचा संहार करणारा शिव दक्ष आणि ऋषी यांच्यावर रागावला आणि त्यांना शाप दिला.

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

कारण सती, जरी निरपराध असली तरी, माझ्या कारणाने दक्षाने तिचा अपमान केला, आणि इतर सर्व मुली आणि त्यांचे नवरे सन्मानित झाले—

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

म्हणून, वैवस्वत मन्वंतरात तुझे हे जावई सर्वजण एकत्र, ब्रह्मयज्ञात, गर्भाशिवाय जन्म घेतील.

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

तू चाक्षुष मन्वंतरातल्या वंशात, प्राचीनबर्हिष यांचा नातू आणि प्रचेतसांचा मुलगा म्हणून मनुष्यराजा म्हणून जन्म घेणार आहेस.

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

दुष्ट बुद्धी असलेल्या तुझ्या धर्म, अर्थ आणि काम यांना जोडलेल्या सर्व कर्मांत मी पुन्हा पुन्हा अडथळे आणीन.

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

अमित तेज असलेल्या रुद्रांनी असे सांगितल्यावर, दक्षाने आपले स्वयंभुव शरीर सोडून दुःखी होऊन पृथ्वीवर पडला.

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

मग प्रचेतसांचा मुलगा दक्ष चाक्षुष मन्वंतरात, प्राचीनबर्हिष यांचा नातू म्हणून जन्माला आला.

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

भृगु आणि इतरही, वायवस्वत मनूच्या काळात, ब्रह्मदेवांनी वरुण रूप धारण करून यज्ञ करत असताना जन्मले.

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

त्या काळी, वायवस्वत मनू उपस्थित असताना, त्या दुष्ट मनाचा दक्षाच्या यज्ञात, महेशाने त्याच्या धर्मासाठी अडथळा आणला.

कथं दक्षस्य धर्मार्थं प्रवृत्तस्य दुरात्मनः महेशः कृतवान् विघ्नमेतदिच्छाम वेदितुम्

दुष्ट मनाचा दक्ष धर्मासाठी यज्ञ करीत असताना महेशाने अडथळा कसा आणला, हे आम्हाला जाणून घ्यायचे आहे.

विश्वस्य जगतो मातुरपि देव्यास्तपोबलात् पितृभावमुपागम्य मुदिते हिमवद्गिरौ

विश्वाची जननी असलेल्या देवीने आपल्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने, हिमालयाच्या पर्वतावर आनंदाने, हिमवानची कन्या होण्याचा मान मिळवला.

देवे ऽपि तत्कृतोद्वाहे हिमवच्छिखरालये संकीडति तया सार्धं काले बहुतरे गते

देवतांनी हिमालयाच्या शिखरावर तिचे लग्न लावून दिल्यावर, बरीच वर्षे गेल्यावर, ती त्याच्यासोबत रमली.

वैवस्वते ऽंतरे प्राप्ते दक्षः प्राचेतसः स्वयम् अश्वमेधेन यज्ञेन यक्ष्यमाणो ऽन्वपद्यत

वायवस्वत मन्वंतर सुरू झाल्यावर, प्रचेतसांचा मुलगा दक्ष स्वतः अश्वमेध यज्ञ करण्यास तयार झाला.

ततो हिमवतः पृष्ठे दक्षो वै यज्ञमाहरत् गंगाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते

मग दक्षाने हिमालयाच्या पाठीमागे, गंगाद्वाराजवळ, ऋषी आणि सिद्धांनी वास केलेल्या पवित्र स्थळी यज्ञ केला.

तस्य तस्मिन्मखेदेवाः सर्वे शक्र पुरोगमाः गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा

त्या यज्ञात, इंद्रासह सर्व देवता एकत्र जमून, तिथे जाण्याचा निर्णय घेतला.