शिवपुराणम्

ना ऽपि श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः श्रांतः स सूकरहरीः प्राप पूर्वं रणांगणम्

पण त्या अग्निसारख्या तेजस्वी स्तंभाचा शेवट सापडला नाही; थकून वराहरूपातील हरि आधी रणांगणात परतला.

अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्

मग तुझा वडील ब्रह्मा आकाशातून जात असताना त्याला एक थोडं पडलेलं, अद्भुत असं केतकीचं फूल दिसलं.

अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः

ते फूल अतिशय सुगंधी, कोमेजलेलं नव्हतं आणि अनेक वर्षांपूर्वी पडलं होतं; ते पाहून भगवंत परमेश्वराने त्या दोघांनी काय करावं हे मनाशी ठरवलं.

परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्

त्याने थट्टा केली आणि डोकं हलल्यामुळे उत्तम केतकी फुल खाली पडलं; तेव्हा ते पकडायला तो हात पुढे केला.

किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम् आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्

फुलांच्या अधिपती, फुलांचा राजा, तू का पडतोस? तुला कोणी धरलं होतं? या अनंत, आद्य स्तंभाच्या मधून तू फार पूर्वी पडला आहेस.

न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः

म्हणून मी तुला पाहू शकत नाही; ते पाहण्याची आशा सोड. त्याची सेवा करण्यासाठी मी हंसाच्या रूपात इथे आलो आहे.

इतः परं सखे मे ऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ

आता पुढे, मित्रा, आज तुला हवी ती गोष्ट करावी लागेल. हे आपल्याला विष्णूच्या साक्षीने एकत्र सांगायचं आहे.

स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्

स्तंभाच्या टोकावर सृष्टीकर्त्याने पाहिलं; तिथे मी साक्षी आहे, अच्युत. असं म्हणून त्याने पुन्हा तिथल्या केतकीला वंदन केलं. संकटात असलं तरी खोटं बोलणं कधी कधी योग्य असतं, असं शिकवलं आहे.

समीक्ष्य तत्रा ऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततो ऽच्युतम्

तिथे अच्युत थकून, आनंद हरपलेला पाहून तो आनंदाने नाचला आणि त्याला सर्वोच्च सत्य सांगितलं; हेच विधिने अच्युताला सांगितलं.

स्तंभाग्रमेतत्समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम् ततो ऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदंतिके

हे हरि, या स्तंभाच्या टोकाचं दर्शन झालं, इथेच केतकी साक्षी आहे. तेव्हा केतकीने तिथे सांगितलं, 'हे खोटं आहे.' असं सृष्टीकर्त्याने त्याच्या समोर सांगितलं.

हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्

आणि हरिने हे सत्य आहे असं समजून स्वतः विधिला वंदन केलं आणि सोळा उपचारांनी त्याची पूजा केली.

विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्

विधी कपटाने अग्निलिंगावर प्रहार करायला निघाला, तेव्हा प्रभू तिथे प्रत्यक्ष प्रकट झाला. प्रभूचं दर्शन होताच त्याचे हात थरथरले; पुन्हा त्याने त्याच्या पायांना धरलं.

आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या

तुझ्या, ज्याचं रूप अनादि अनंत आहे, मनात मोहामुळे पुन्हा कधीही इच्छा-जन्य गोंधळ निर्माण होऊ नये. दयार्णव, कृपा कर; तुझ्या लीलेतून घडलेली ही चूक आम्ही केली, ती पाप क्षमा कर.

वत्सप्रसन्नो ऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम् ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः

वत्सा हरि, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, कारण तू ईश्वरपदाची इच्छा असूनही सत्य बोललास. म्हणून लोकांत तुला माझ्यासारखं स्थान मिळेल आणि माझा सन्मानही तुला मिळेल.

इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च

आता पुढे, तू आणि तुझं स्वतंत्र रूप, या क्षेत्राच्या स्थापना उत्सवाची पूजा कराल.

इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम् ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति

पूर्वी देव प्रसन्न होऊन, सत्य बोलल्यामुळे हरिला सर्वोच्च समता दिली, आणि सर्व देवसमूह पाहत होते.

ससर्जाथ महादेवः पुरुषं कंचिदद्भुतम् भैरवाख्यं भ्रुवोर्मध्याद्ब्रह्मदर्पजिघांसया

मग महादेवाने ब्रह्माचा गर्व मोडण्यासाठी, आपल्या भुवयांच्या मधून भैरव नावाचं अद्भुत रूप निर्माण केलं.

स वै तदा तत्र पतिं प्रणम्य शिवमंगणे किं कार्यं करवाण्यत्र शीघ्रमाज्ञापय प्रभो

तो तिथे शंकराच्या सभेत प्रभूला वंदन करून म्हणाला, 'इथे मला काय करायचं? लवकर आज्ञा द्या, प्रभो.'

वत्सयो ऽयं विधिः साक्षाज्जगतामाद्यदैवतम् नूनमर्चय खड्गं स्वं तिग्मेन जवसा परम्

हा विधी, जगाचा आद्य देव, प्रत्यक्ष पूजनीय आहे. आपल्या तीक्ष्ण तलवारीने त्याच्यावर त्वरेने प्रहार कर.

स वै गृहीत्वैककरेण केशं तत्पञ्चमं दृप्तमसत्यभाषणम् छित्त्वा शिरांस्यस्य निहंतुमुद्यतः प्रकंपयन्खड्गमतिस्फुटं करैः

त्याने एका हाताने त्या पाचव्या, गर्विष्ठ आणि असत्य बोलणाऱ्या डोक्याला पकडलं, ते छाटलं आणि मारण्यासाठी तलवार जोरात फिरवली.

पिता तवोत्सृष्टविभूषणांबरस्रगुत्तरीयामलकेशसंहतिः प्रवातरंभेव लतेव चंचलः पपात वै भैरवपादपंकजे

तुझा वडील, दागिने, वस्त्र, हार, उपरणं आणि जटाजूट सोडून, वाऱ्याच्या झटक्यात वेल हलावी तसा डगमगला आणि भैरवाच्या कमळपादांवर पडला.

तावद्विधिं तात दिदृक्षुरच्युतः कृपालुरस्मत्पतिपादपल्लवम् निषिच्य बाष्पैरवदत्कृतांजलिर्यथा शिशुः स्वं पितरं कलाक्षरम्

त्या वेळी, विधी पाहण्याची इच्छा असलेल्या, दयाळू अच्युताने आमच्या स्वामींच्या पायांतील धूळ आपल्या डोक्यावर ठेवली. डोळ्यातून अश्रू वाहत, हात जोडून, जसा एखादा लहान मुलगा आपल्या वडिलांशी बोलतो, तसा तो तुटक शब्दांत बोलू लागला.

त्वया प्रयत्नेन पुरा हि दत्तं यदस्य पञ्चाननमीशचिह्नम् तस्मात्क्षमस्वाद्यमनुग्रहार्हं कुरु प्रसादं विधये ह्यमुष्मै

हे प्रभो, पूर्वी तू मोठ्या प्रयत्नाने त्याला पंचमुखी चिन्ह, म्हणजेच ईश्वरपद दिलेस, त्यासाठी त्याला क्षमा कर. तो तुझ्या कृपेचा पात्र आहे. या विधीसाठी त्याच्यावर कृपा कर.

इत्यर्थितो ऽच्युतेनेशस्तुष्टः सुरगणांगणे निवर्तयामास तदा भैरवं ब्रह्मदंडतः

अच्युताने अशी विनंती केल्यावर प्रभू प्रसन्न झाले आणि देवांच्या सभेत, त्या वेळी, भैरवाला ब्रह्मदंडापासून मुक्त केले.

अथाह देवः कितवं विधिं विगतकंधरम् ब्रह्मंस्त्वमर्हणाकांक्षी शठमीशत्वमास्थितः

मग देवाने कपटी विधी, ज्याचे डोके आता नव्हते, त्याला म्हटले: 'हे ब्रह्मा, तू पूजेची इच्छा धरलीस, कपटीपणा केला आणि ईश्वरपद मिळवलेस.'

नातस्ते सत्कृतिर्लोके भूयात्स्थानोत्सवादिकम् स्वामिन्प्रसीदाद्य महाविभूते मन्ये वरं वरद मे शिरसः प्रमोक्षम्

या जगात तुला पुन्हा कधीच सन्मान, उत्सव किंवा सन्मानाचे स्थान मिळू नये. हे महाविभूती, आता माझ्यावर कृपा कर. मला फक्त माझ्या डोक्याची सुटका हाच वर हवा आहे.

नमस्तुभ्यं भगवते बंधवे विश्वयोनये सहिष्णवे सर्वदोषाणां शंभवे शैलधन्वने

तुला नमस्कार असो, भगवंत! तू आमचा बंधू, विश्वाचा आदिस्रोत, सर्व दोष सहन करणारा, शंभू, पर्वतधनुष्यधारी आहेस.

अराजभयमेतद्वै जगत्सर्वं न शिष्यति ततस्त्वं जहि दंडार्हं वह लोकधुरं शिशो

राजा नसल्यास हे संपूर्ण जग भीतीने टिकणार नाही. म्हणून, जो दंडास पात्र आहे त्याला शिक्षा कर आणि हे बाळा, जगाचा भार उचल.

वरं ददामि ते तत्र गृहाण दुर्लभं परम् वैतानिकेषु गृह्येषु यज्ञे च भवान् गुरुः

मी तुला एक दुर्मिळ आणि श्रेष्ठ वर देतो—सर्व वैतानिक आणि गृह्य यज्ञांत तूच गुरु असशील.