शिवपुराणम्

ब्रह्माणं तपसाराध्य कुरु तस्य यथेप्सितम् तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा

ब्रह्मदेवाची तपाने उपासना कर आणि त्याच्या इच्छेप्रमाणे कार्य कर. परमेश्वराची आज्ञा डोक्यावर घेत तिने ती मान्य केली.

ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत् दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणीम्

ब्रह्मदेवांच्या वचनावरून देवी दक्षाची कन्या झाली आणि तिने ती अतुलनीय शक्ती, जी ब्रह्माचा स्वरूप होती, ब्रह्माला दिली.

विवेश देहं देवस्य देवश्चांतरधीयत तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् स्त्रियां भोगः प्रतिष्ठितः

ती देवी देवाच्या देहात प्रवेशली आणि देव अदृश्य झाला; त्या वेळेपासून या जगात स्त्रीसंगाचा आनंद प्रस्थापित झाला.

प्रजासृष्टिश्च विप्रेंद्रा मैथुनेन प्रवर्तते ब्रह्मापि प्राप सानन्दं सन्तोषं मुनिपुंगवाः

हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्यानंतर सृष्टी मैथुनाने सुरू झाली; अगदी ब्रह्मादेखील आनंद आणि समाधान अनुभवले.

एतद्वस्सर्वमाख्यातं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् पुण्यवृद्धिकरं श्राव्यं भूतसर्गानुपंगतः

देवीच्या शक्तीचा जन्म कसा झाला हे सर्व मी सांगितले, जे पुण्य वाढवणारे आणि ऐकण्यास योग्य आहे, आणि जे भूतसृष्टीच्या कथेनंतर आले आहे.

य इदं कीर्तयेन्नित्यं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् पुण्यं सर्वमवाप्नोति पुत्रांश्च लभते शुभान्

जो कोणी रोज देवीच्या शक्तीच्या उत्पत्तीचे हे वर्णन म्हणतो, तो सर्व पुण्य मिळवतो आणि त्याला शुभ पुत्रही प्राप्त होतात.

एवं लब्ध्वा परां शक्तिमीश्वरादेव शाश्वतीम् मैथुनप्रभवां सृष्टिं कर्तृकामः प्रजापतिः

अशा प्रकारे प्रभूंकडून सर्वोच्च आणि शाश्वत शक्ती मिळवून, प्रजापती मैथुनातून संतती निर्माण करण्याची इच्छा धरून तयार झाला.

स्वयमप्यद्भुतो नारी चार्धेन पुरुषो ऽभवत् यार्धेन नारी सा तस्माच्छतरूपा व्यजायत

तो स्वतःच अर्ध्या भागाने अद्भुत स्त्री आणि अर्ध्या भागाने पुरुष झाला; त्या स्त्रीभागातून शतरूपा जन्मली.

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽर्धन पुरुषो ऽभवत् स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते

ब्रह्माने विराज निर्माण केला, जो अर्ध्या भागाने पुरुष झाला; तोच पूर्वीचा स्वयंभुव मनु म्हणून ओळखला जातो.

सा देवी शतरूपा तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम् भर्तारं दीप्तयशसं मनुमेवान्वपद्यत

ती देवी शतरूपा, कठोर तप करून, तेजस्वी कीर्ती असलेल्या मनुची पत्नी झाली.

तस्मात्तु शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ

त्या शतरूपेपासून दोन पुत्र जन्मले—प्रियव्रत आणि उत्तानपाद, हे पुत्रांमध्ये श्रेष्ठ होते.

कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जातास्त्विमाः प्रजाः आकूतिरेका विज्ञेया प्रसूतिरपरा स्मृता

तिने दोन तेजस्वी कन्या जन्माला घातल्या, ज्यांच्यापासून ही प्रजा निर्माण झाली; त्यातील एकीचे नाव आकूती आणि दुसरीचे प्रसूती असे आहे.

स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत्

स्वयंभुवाने प्रसूतीचे कन्यादान दक्षाला केले आणि प्रजापतीने आकूतीचे कन्यादान रुचिला केले.

आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्

आकूतीपासून रुचिला मनाने एक पुण्यवान जोडपे जन्मले—यज्ञ आणि दक्षिणा—ज्यांच्यामुळे जग चालते.

चतस्रो विंशतिः कन्या दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः

दक्षाने, प्रभूने, चोवीस कन्या जन्माला घातल्या.

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा बुद्धिर्लज्जा वपुः शांतिस्सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

श्रद्धा, लक्ष्मी, धैर्य, पुष्टी, तुष्टी, मेधा, क्रिया, बुद्धी, लज्जा, रूप, शांतता, सिद्धी आणि कीर्ती—या तेरा कन्या आहेत.

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

पत्नी म्हणून धर्माने त्या दक्षकन्या स्वीकारल्या; बाकीच्या अकरा, वयाने लहान आणि सुंदर डोळ्यांच्या, राहिल्या.

ख्यातिः सत्यर्थसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

ख्याती, सत्यार्थ, संभवती, स्मृती, प्रीती, क्षमा, सन्नती, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा.

भृगुश्शर्वो मरीचिश्च अंगिराः पुलहः क्रतुः पुलस्त्यो ऽत्रिर्विशिष्ठश्च पावकः पितरस्तथा

भृगु, शर्व, मरीची, अत्रि, अंगिरस, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य, वसिष्ठ, पावक आणि पितरही.

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्यामुनयो मुनिसत्तमाः कामाद्यास्तु यशोंता ये ते त्रयोदश सूनवः

ख्याति वगैरे कन्या श्रेष्ठ ऋषींनी स्वीकारल्या, आणि काम पासून यशापर्यंत ते तेरा पुत्र जन्माला आले.

धर्मस्य जज्ञिरे तास्तु श्रद्धाद्यास्सुसुखोत्तराः दुःखोत्तराश्च हिंसायामधर्मस्य च संततौ

धर्माच्या श्रद्दा वगैरे कन्या अत्यंत मंगलस्वरूप जन्मल्या; आणि अधर्माच्या हिंसेच्या वंशात दुःख देणाऱ्या कन्या जन्मल्या.

निकृत्यादय उत्पन्नाःपुत्राश्च धर्मलक्षणाः नैषां भार्याश्च पुत्रा वा सर्वे त्वनियमाः स्मृताः

निकृती वगैरे पासून अधर्मयुक्त पुत्र जन्मले; त्यांच्या पत्नी आणि पुत्र यांचा कोणताही ठराविक क्रम नाही असं सांगितलं जातं.

स एष तामसस्सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः या सा दक्षस्य दुहिता रुद्रस्य दयिता सती

असा हा तामस सृष्टीचा भाग निर्माण झाला, पण तो धर्माच्या नियमाने चालणारा आहे. दक्षाची जी कन्या आणि रुद्राची प्रिय सती तीच होती.

भर्तृनिन्दाप्रसंगेन त्यक्त्वा दाक्षायिणीं तनुम् दक्षं च दक्षभार्यां च विनिंद्य सह बन्धुभिः

पतीची निंदा झाल्यामुळे तिने दक्षापासून मिळालेलं शरीर सोडलं आणि दक्ष व त्याची पत्नी, तसेच नातेवाईक यांचाही अपमान केला.

सा मेनायामाविरभूत्पुत्री हिमवतो गिरेः रुद्रस्तु तां सतीं दृष्ट्वा रुद्रांस्त्वात्मसमप्रभान्

ती मेना आणि हिमालय पर्वत यांच्या घरी कन्या म्हणून जन्मली; रुद्राने, आपल्या तेजासमान असलेल्या त्या सतीला पाहून तिला स्वीकारलं.

यथासृजदसंख्यातांस्तथा कथितमेव च भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया

जसं सांगितलं तसं त्याने असंख्य इतर सृष्टी केली; भृगु आणि ख्याति यांच्यापासून लक्ष्मी, नारायणाची प्रिय, जन्मली.

देवौ धातृविधातारौ मन्वंतरविधारिणौ तयोर्वै पुत्रपौत्राद्याश्शतशो ऽथ सहस्रशः

धाता आणि विधाता हे दोन देव मन्वंतरांचे पालन करणारे आहेत; त्यांच्यापासून शेकडो-हजारो पुत्र, नातवंडे आणि इतर वंशज झाले.

स्वायंभुवे ऽंतरे नीताः सर्वे ते भार्गवा मताः मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत

भृगुंच्या सर्व वंशजांना स्वायंभुव मन्वंतराच्या काळात मानलं जातं; मरीचीकडून संभवतीचा जन्म झाला, जिने पौर्णमासाचा जन्म दिला.

कन्याचतुष्टयं चैव महीयांसस्तदन्वयाः येषां वंशे समुत्पन्नो बहुपुत्रस्य कश्यपः

त्या चार प्रसिद्ध कन्या होत्या, ज्यांच्या वंशात अनेक पुत्रांचा पिता कश्यप जन्मला.