शिवपुराणम्

जयति घोरसंसारमहारोगभिषग्वर जयानादिमलाज्ञानतमःपटलचंद्रिके

भीषण संसाररूपी मोठ्या आजाराचे श्रेष्ठ वैद्य, अशा तुम्हांस वंदन! अनादी काळापासूनच्या मल व अज्ञानरूपी अंधाराचा नाश करणाऱ्या चंद्रप्रकाशा, अशा तुम्हांस वंदन!

जय त्रिपुरकालाग्ने जय त्रिपुरभैरवि जय त्रिगुणनिर्मुक्ते जय त्रिगुणमर्दिनि

त्रिपुरांचा व काळाचा अग्नि, अशा तुम्हांस वंदन! त्रिपुरभैरवी, तुम्हांस वंदन! तिन्ही गुणांपासून मुक्त, तिन्ही गुणांचा संहार करणाऱ्या तुम्हांस वंदन!

जय प्रथमसर्वज्ञ जय सर्वप्रबोधिक जय प्रचुरदिव्यांग जय प्रार्थितदायिनि

सर्वप्रथम सर्वज्ञ, सर्वांना जागृत करणारे, असंख्य दिव्य अंगांनी सुशोभित, इच्छित वस्तू देणारे, अशा तुम्हांस वंदन!

क्व देव ते परं धाम क्व च तुच्छं च नो वचः तथापि भगवन् भक्त्या प्रलपंतं क्षमस्व माम्

देवा, तुझे परम धाम कुठे आणि माझे तुच्छ शब्द कुठे? तरीही, भगवंत, भक्तिभावाने मी जे काही बोलतो, ते कृपया क्षमा कर.

विज्ञाप्यैवंविधैः सूक्तैर्विश्वकर्मा चतुर्मुखः नमश्चकार रुद्राय रद्राण्यै च मुहुर्मुहुः

अशा उत्तम शब्दांनी नम्रपणे नमस्कार करून, चतुर्मुख विश्वकर्मा पुन्हा पुन्हा रुद्र व रुद्राणी यांना वंदन करू लागला.

इदं स्तोत्रवरं पुण्यं ब्रह्मणा समुदीरितम् अर्धनारीश्वरं नाम शिवयोर्हर्षवर्धनम्

हे उत्तम व पुण्यदायक स्तोत्र, ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले, 'अर्धनारीश्वर' नावाने ओळखले जाते आणि शिव व पार्वती यांना आनंद देणारे आहे.

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या यस्य कस्यापि शिक्षया स तत्फलमवाप्नोति शिवयोः प्रीतिकारणात्

जो कोणी हे भक्तीभावाने म्हणतो किंवा इतरांना शिकवतो, त्याला शिव व पार्वती यांच्या प्रसन्नतेमुळे याचे फळ नक्कीच मिळते.

सकलभुवनभूतभावनाभ्यां जननविनाशविहीनविग्रहाभ्याम् नरवरयुवतीवपुर्धराभ्यां सततमहं प्रणतोस्मि शंकराभ्याम्

सर्व भुवनांचे व जीवांचे सर्जक व पालन करणारे, जन्म व नाश यापासून मुक्त, नरश्रेष्ठ व युवतीचे रूप धारण करणाऱ्या त्या दोन शंकरांना मी नेहमी वंदन करतो.

अथ देवो महादेवो महाजलदनादया वाचा मधुरगंभीरशिवदश्लक्ष्णवर्णया

मग महादेव, मोठ्या मेघाच्या गडगडाटासारख्या, मधुर, गंभीर, मंगल व निर्दोष शब्दांनी बोलले.

अर्थसंपन्नपदया राजलक्षणयुक्तया अशेषविषयारंभरक्षाविमलदक्षया

अर्थपूर्ण, राजस गुणांनी युक्त, सर्व विषयांचे सुंदर व शुद्ध वर्णन करणाऱ्या शब्दांनी ते बोलले.

मनोहरतरोदारमधुरस्मितपूर्वया संबभाषे सुसंपीतो विश्वकर्माणमीश्वरः

मन मोहून टाकणाऱ्या, उदार व मधुर हास्याने सुरुवात करून, अत्यंत प्रसन्न होऊन ईश्वराने विश्वकर्म्याशी संवाद साधला.

वत्स वत्स महाभाग मम पुत्र पितामह ज्ञातमेव मया सर्वं तव वाक्यस्य गौरवम्

माझ्या प्रिय मुला, महाभाग्यशाली वत्सा, पितामह! तुझ्या सर्व शब्दांचे महत्त्व मला पूर्णपणे ठाऊक आहे.

प्रजानामेव बृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना तपसा ऽनेन तुष्टोस्मि ददामि च तवेप्सितम्

सर्व प्रजांची वाढ व्हावी म्हणून तू तप केला आहेस. या तपामुळे मी तृप्त झालो आहे आणि तुझ्या इच्छेप्रमाणे वर देईन.

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः ससर्ज वपुषो भागाद्देवीं देववरो हरः

अशा शब्दांनी, जे अत्यंत उदार आणि स्वभावतः मधुर होते, भगवान हरांनी आपल्या स्वरूपाच्या एका भागातून देवीची निर्मिती केली.

यामाहुर्ब्रह्मविद्वांसो देवीं दिव्यगुणान्विताम् परस्य परमां शक्तिं भवस्य परमात्मनः

जे ब्रह्मज्ञानात पारंगत आहेत, ते या देवीला दिव्य गुणांनी युक्त आणि भव या परब्रह्माच्या पराकोटीची शक्ती असे म्हणतात.

यस्यां न खलु विद्यंते जन्म मृत्युजरादयः या भवानी भवस्यांगात्समाविरभवत्किल

जिच्यात जन्म, मृत्यू, वृद्धापकाळ वगैरे अस्तित्वातच नाहीत, अशी भवानी भवाच्या अंगातून प्रकट झाली.

यस्या वाचो निवर्तन्ते मनसा चेंद्रियैः सह सा भर्तुर्वपुषो भागाज्जातेव समदृश्यत

जिच्यापर्यंत शब्द, मन आणि इंद्रिये पोहोचू शकत नाहीत, ती देवी आपल्या पतीच्या देहाच्या भागातून जणू जन्मली असल्यासारखी प्रकट झाली.

या सा जगदिदं कृत्स्नं महिम्ना व्याप्य तिष्ठति शरीरिणीव स देवी विचित्रं समलक्ष्यत

ती देवी आपल्या महिम्याने हे संपूर्ण जग व्यापून आहे; जणू देहधारी असल्यासारखी ती देवी अनेक अद्भुत रूपांत दिसली.

सर्वं जगदिदं चैषा संमोहयति मायया ईश्वरात्सैव जाताभूदजाता परमार्थतः

ती आपल्या मायेमुळे हे सर्व जग मोहात टाकते; ईश्वरापासून जन्मली असली तरी, प्रत्यक्षात ती अजन्मा आहे.

न यस्या परमो भावः सुराणामपि गोचरः विश्वामरेश्वरी चैव विभक्ता भर्तुरंगतः

तिचा सर्वोच्च स्वरूप देवतांनाही कळत नाही; ती विश्वाची अधीश्वरी असून, आपल्या पतीच्या अंगातून वेगळी प्रकट होते.

तां दृष्ट्वा परमेशानीं सर्वलोकमहेश्वरीम् सर्वज्ञां सर्वगां सूक्ष्मां सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्

ती परमेवती, सर्व लोकांची महेश्वरी, सर्वज्ञ, सर्वत्र व्यापलेली, अत्यंत सूक्ष्म आणि अस्तित्व-अनस्तित्वाच्या भेदांपासून मुक्त आहे, असे पाहून—

परमां निखिलं भासा भासयन्तीमिदं जगत् प्रणिपत्य महादेवीं प्रार्थयामास वै विराट्

ती परमा देवी आपल्या तेजाने हे अखिल जग प्रकाशित करते; त्या महादेवीला वंदन करून, विराटाने तिची मनोभावे प्रार्थना केली.

देवि देवेन सृष्टो ऽहमादौ सर्वजगन्मयि प्रजासर्गे नियुक्तश्च सृजामि सकलं जगत्

देवी, सर्व जगांची साररूप असलेली, मी या सृष्टीच्या प्रारंभी देवाने निर्माण केलेला आहे; प्रजांची सृष्टी करण्यासाठी नेमलेला मी हे संपूर्ण जग निर्माण करतो.

मनसा निर्मिताः सर्वे देवि देवादयो मया न वृद्धिमुपगच्छन्ति सृज्यमानाः पुनः पुनः

देवी, सर्व देव आणि इतर सर्व मी मनाने निर्माण केले; तरीही, पुन्हा पुन्हा निर्माण होऊनही ते वाढत नाहीत.

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् संवर्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

सृष्टीच्या सर्वोच्च हेतूनुसार, मी त्यांना केवळ जोड्यांमधून उत्पन्न केले; आता माझ्या सर्व प्रजांचा विकास व्हावा, अशी माझी इच्छा आहे.

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् तेन नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिर्मम न विद्यते

तुझ्यापासून पूर्वी कधीच स्त्रियांचा कुळ निर्माण झाले नाही; म्हणूनच, मला स्त्रीकुळ निर्माण करण्याची शक्ती नाही.

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः तस्मात्सर्वत्र सर्वेषां सर्वशक्तिप्रदायिनीम्

सर्व शक्ती तुझ्यापासूनच उत्पन्न होतात; म्हणूनच, तू सर्वत्र सर्वांना सर्व शक्ती देणारी आहेस.

त्वामेव वरदां मायां प्रार्थयामि सुरेश्वरीम् चराचरविवृद्ध्यर्थमंशेनैकेन सर्वगे

मी तुलाच वरदायिनी, माया, देवांची अधीश्वरी, चराचरांच्या वृद्धीसाठी, आपल्या एका अंशाने, सर्वव्यापी देवी, प्रार्थना करतो.

दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवार्दिनि एवं सा याचिता देवी ब्रह्मणा ब्रह्मयोनिना

भवसंहारिणी, तू माझ्या पुत्र दक्षाची कन्या हो; अशा प्रकारे ब्रह्मयोनि ब्रह्मदेवाने देवीला विनंती केली.