शिवपुराणम्

समीक्ष्यं तु तयोर्युद्धं निगूढो ऽभ्रं समास्थितः समाप्तवाद्यनिर्घोषः शांतोरुगणनिःस्वनः

त्यांचं युद्ध पाहून तो ढगांमध्ये लपला; वाद्यांचा गोंगाट थांबला आणि गणांचा मोठा आवाजही शांत झाला.

अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हंतुकामौ परस्परम् माहेश्वरेण चा ऽस्त्रेण तथा पाशुपतेन च

मग ब्रह्मा आणि अच्युत, दोघेही पराक्रमी, एकमेकांना मारण्यासाठी महेश्वरास्त्र आणि पाशुपतास्त्र वापरू लागले.

अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम् ईशोपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम्

त्या अस्त्रांच्या ज्वाळांनी ब्रह्मा आणि विष्णूंची तीनही लोकं जळून गेली; ते पाहून प्रभूला भीषण अकाली प्रलय जाणवला.

महानलस्तंभविभीषणाकृतिर्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः

मग तो त्या मध्येच एक विशाल, अग्निसारखा, भीतीदायक आणि अखंड असा स्तंभ झाला.

ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे निपतेतुः क्षणे नैव ह्याविर्भूते महानले

ती अस्त्रं, जी प्रज्वलित होती आणि लोकांचा नाश करू शकत होती, ती क्षणात खाली पडली, कारण तो महान अग्नी प्रकट झाला होता.

दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशांतिकरं शुभम् किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम्

ते अद्भुत, सुंदर आणि अस्त्रांना शांत करणारे दृश्य पाहून, त्यांनी एकमेकांना विचारलं, 'हे काय, किती आश्चर्यकारक रूप आहे!'

अतींद्रियमिदं स्तंभमग्निरूपं किमुत्थितम् अस्योर्ध्वमपि चाधश्चावयोर्लक्ष्यमेव हि

'हे स्तंभ इंद्रियांच्या पलीकडचं, अग्निरूप असं काय प्रकट झालं? याचं वर आणि खाली आम्हा दोघांनाही दिसत नाही.'

इति व्यवसितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थाते ऽथ सत्वरम्

असं ठरवून, दोन्ही पराक्रमी, आपल्या शौर्यावर गर्व करणारे, एकत्र आले आणि ते काय आहे हे पाहण्यासाठी लगेच निघाले.

आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न संभवेत् इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान्

'आपण दोघांनी मिळून एकच काम करणं शक्य नाही,' असं म्हणून विष्णूने वराहाचं रूप घेतलं आणि त्या स्तंभाचा तळ शोधायला गेला.

तथा ब्रह्माहं सतनुस्तदंतं वीक्षितुं ययौ भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः

तसंच ब्रह्माने हंसाचं रूप घेऊन त्याचा टोक पाहायला वर गेलं; तर हरि पाताळात खोल जाऊन खूप दूर गेला.

ना ऽपि श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः श्रांतः स सूकरहरीः प्राप पूर्वं रणांगणम्

पण त्या अग्निसारख्या तेजस्वी स्तंभाचा शेवट सापडला नाही; थकून वराहरूपातील हरि आधी रणांगणात परतला.

अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्

मग तुझा वडील ब्रह्मा आकाशातून जात असताना त्याला एक थोडं पडलेलं, अद्भुत असं केतकीचं फूल दिसलं.

अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः

ते फूल अतिशय सुगंधी, कोमेजलेलं नव्हतं आणि अनेक वर्षांपूर्वी पडलं होतं; ते पाहून भगवंत परमेश्वराने त्या दोघांनी काय करावं हे मनाशी ठरवलं.

परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्

त्याने थट्टा केली आणि डोकं हलल्यामुळे उत्तम केतकी फुल खाली पडलं; तेव्हा ते पकडायला तो हात पुढे केला.

किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम् आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्

फुलांच्या अधिपती, फुलांचा राजा, तू का पडतोस? तुला कोणी धरलं होतं? या अनंत, आद्य स्तंभाच्या मधून तू फार पूर्वी पडला आहेस.

न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः

म्हणून मी तुला पाहू शकत नाही; ते पाहण्याची आशा सोड. त्याची सेवा करण्यासाठी मी हंसाच्या रूपात इथे आलो आहे.

इतः परं सखे मे ऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ

आता पुढे, मित्रा, आज तुला हवी ती गोष्ट करावी लागेल. हे आपल्याला विष्णूच्या साक्षीने एकत्र सांगायचं आहे.

स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्

स्तंभाच्या टोकावर सृष्टीकर्त्याने पाहिलं; तिथे मी साक्षी आहे, अच्युत. असं म्हणून त्याने पुन्हा तिथल्या केतकीला वंदन केलं. संकटात असलं तरी खोटं बोलणं कधी कधी योग्य असतं, असं शिकवलं आहे.

समीक्ष्य तत्रा ऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततो ऽच्युतम्

तिथे अच्युत थकून, आनंद हरपलेला पाहून तो आनंदाने नाचला आणि त्याला सर्वोच्च सत्य सांगितलं; हेच विधिने अच्युताला सांगितलं.

स्तंभाग्रमेतत्समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम् ततो ऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदंतिके

हे हरि, या स्तंभाच्या टोकाचं दर्शन झालं, इथेच केतकी साक्षी आहे. तेव्हा केतकीने तिथे सांगितलं, 'हे खोटं आहे.' असं सृष्टीकर्त्याने त्याच्या समोर सांगितलं.

हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्

आणि हरिने हे सत्य आहे असं समजून स्वतः विधिला वंदन केलं आणि सोळा उपचारांनी त्याची पूजा केली.

विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्

विधी कपटाने अग्निलिंगावर प्रहार करायला निघाला, तेव्हा प्रभू तिथे प्रत्यक्ष प्रकट झाला. प्रभूचं दर्शन होताच त्याचे हात थरथरले; पुन्हा त्याने त्याच्या पायांना धरलं.

आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या

तुझ्या, ज्याचं रूप अनादि अनंत आहे, मनात मोहामुळे पुन्हा कधीही इच्छा-जन्य गोंधळ निर्माण होऊ नये. दयार्णव, कृपा कर; तुझ्या लीलेतून घडलेली ही चूक आम्ही केली, ती पाप क्षमा कर.

वत्सप्रसन्नो ऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम् ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः

वत्सा हरि, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, कारण तू ईश्वरपदाची इच्छा असूनही सत्य बोललास. म्हणून लोकांत तुला माझ्यासारखं स्थान मिळेल आणि माझा सन्मानही तुला मिळेल.

इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च

आता पुढे, तू आणि तुझं स्वतंत्र रूप, या क्षेत्राच्या स्थापना उत्सवाची पूजा कराल.

इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम् ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति

पूर्वी देव प्रसन्न होऊन, सत्य बोलल्यामुळे हरिला सर्वोच्च समता दिली, आणि सर्व देवसमूह पाहत होते.

ससर्जाथ महादेवः पुरुषं कंचिदद्भुतम् भैरवाख्यं भ्रुवोर्मध्याद्ब्रह्मदर्पजिघांसया

मग महादेवाने ब्रह्माचा गर्व मोडण्यासाठी, आपल्या भुवयांच्या मधून भैरव नावाचं अद्भुत रूप निर्माण केलं.

स वै तदा तत्र पतिं प्रणम्य शिवमंगणे किं कार्यं करवाण्यत्र शीघ्रमाज्ञापय प्रभो

तो तिथे शंकराच्या सभेत प्रभूला वंदन करून म्हणाला, 'इथे मला काय करायचं? लवकर आज्ञा द्या, प्रभो.'

वत्सयो ऽयं विधिः साक्षाज्जगतामाद्यदैवतम् नूनमर्चय खड्गं स्वं तिग्मेन जवसा परम्

हा विधी, जगाचा आद्य देव, प्रत्यक्ष पूजनीय आहे. आपल्या तीक्ष्ण तलवारीने त्याच्यावर त्वरेने प्रहार कर.