शिवपुराणम्

ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः

पण मी मनाने निर्माण केलेले हे जीव महान आत्म्यांचे आणि प्रचंड बळाचे आहेत; हे सर्व माझ्यासोबत राहतील आणि यज्ञाला पूर्णपणे समर्पित असतील.

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत

असे म्हणून, सर्व जीवांचे स्वामी हराने रुद्रांसह सृष्टीच्या कार्यातून स्वतःला मागे घेतले आणि बाजूला उभा राहिला.

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

त्या वेळेपासून, तो देव शुभ जीवांची निर्मिती करत नाही; तो स्थिर राहून, वीर्य वर धरून, सृष्टीच्या संहारापर्यंत तसाच राहिला.

यदा पुनः प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त वेधसः तदा मैथुनजां सृष्टिं ब्रह्मा कर्तुममन्यत

जेव्हा पुन्हा ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेले जीव वाढले नाहीत, तेव्हा ब्रह्मदेवाने मैथुनातून सृष्टी करण्याचा विचार केला.

न निर्गतं पुरा यस्मान्नारीणां कुलमीश्वरात् तेन मैथुनजां सृष्टिं न शशाक पितामहः

कारण पूर्वी परमेश्वरापासून स्त्रियांचा वंश निर्माण झाला नव्हता, म्हणून पितामह मैथुनातून सृष्टी करू शकला नाही.

ततस्स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम् प्रजानमेव वृद्ध्यर्थं प्रष्टव्यः परमेश्वर

मग त्याने मनाशी ठरवले की, जीवांची वाढ व्हावी म्हणून परमेश्वराला विचारले पाहिजे.

प्रसादेन विना तस्य न वर्धेरन्निमाः प्रजाः एवं संचिन्त्य विश्वात्मा तपः कर्तुं प्रचक्रमे

त्याच्या कृपे शिवाय हे जीव वाढू शकत नाहीत, असे समजून विश्वात्म्याने तप करण्यास सुरुवात केली.

तदाद्या परमा शक्तिरनंता लोकभाविनी आद्या सूक्ष्मतरा शुद्धा भावगम्या मनोहरा

त्या काळी आद्य, अनंत, सर्व जगांचा आधार असलेली, अत्यंत सूक्ष्म, निर्मळ, अंतःकरणाने जाणवणारी आणि मनाला मोहून टाकणारी ती परमशक्ती प्रकट झाली.

निर्गुणा निष्प्रपञ्चा च निष्कला निरुपप्लवा निरंतरतरा नित्या नित्यमीश्वरपार्श्वगा

ती निर्गुण, सर्व सृष्टीच्या पलीकडची, अविभाज्य, कधीही न बदलणारी, आकाशाहूनही व्यापक, शाश्वत आणि नेहमीच ईश्वराच्या सान्निध्यात असणारी आहे.

तया परमया शक्त्या भगवंतं त्रियम्बकम् संचिन्त्य हृदये ब्रह्मा तताप परमं तपः

त्या परमशक्तीच्या सहाय्याने ब्रह्मदेवाने आपल्या हृदयात त्र्यंबक भगवंताचे ध्यान करत, अत्युच्च तपश्चर्या केली.

तीव्रेण तपसा तस्य युक्तस्य परमेष्ठिनः अचिरेणैव कालेन पिता संप्रतुतोष ह

परमेष्ठी ब्रह्मदेव जेव्हा तीव्र तप करत होता, तेव्हा थोड्याच काळात त्याच्या वडिलांचा मनापासून आनंद झाला.

ततः केनचिदंशेन मूर्तिमाविश्य कामपि अर्धनारीश्वरो भूत्वा ययौ देवस्स्वयं हरः

मग एका अंशाने एका रूपात प्रवेश करून, देव स्वतः हराने अर्धनारीश्वराचा स्वरूप धारण केले.

तं दृष्ट्वा परमं देवं तमसः परमव्ययम् अद्वितीयमनिर्देश्यमदृश्यमकृतात्मभिः

तो परमदेव, जो अंधकाराच्या पलीकडे, अविनाशी, अद्वितीय, वर्णनातीत आणि अजन्म्यांना अदृश्य आहे, असा ब्रह्मदेवाने पाहिला.

सर्वलोकविधातारं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् सर्वलोकविधायिन्या शक्त्या परमया युतम्

जो सर्व जगाचा सर्जक, सर्व लोकांचा स्वामींचा स्वामी आणि सर्व सृष्टीला चालवणाऱ्या परमशक्तीने युक्त आहे.

अप्रतर्क्यमनाभासममेयमजरं ध्रुवम् अचलं निर्गुणं शांतमनंतमहिमास्पदम्

जो कधीही समजून न येणारा, रूपरहित, मोजता न येणारा, कधीही न वृद्धावस्थेला येणारा, कायमचा, अचल, निर्गुण, शांत आणि अनंत महिमेचे स्थान आहे.

सर्वगं सर्वदं सर्वसदसद्व्यक्तिवर्जितम् सर्वोपमाननिर्मुक्तं शरण्यं शाश्वतं शिवम्

जो सर्वत्र व्यापलेला, सर्वांना देणारा, सर्व सत्त्व-असत्त्वाच्या रूपांपासून मुक्त, सर्व उपमांपासून परे, शरण देणारा, शाश्वत आणि मंगल आहे.

प्रणम्य दंडवद्ब्रह्मा समुत्थाय कृतांजलिः श्रद्धाविनयसंपन्नैः श्राव्यैः संस्करसंयुतैः

ब्रह्मदेवाने दंडवत घालून, उभा राहून, हात जोडून, श्रद्धा आणि नम्रतेने युक्त, ऐकण्यास योग्य अशा शब्दांनी स्तुती केली.

यथार्थयुक्तसर्वार्थैर्वेदार्थपरिबृंहितैः तुष्टाव देवं देवीं च सूक्तैः सूक्ष्मार्थगोचरैः

सत्यार्थ, सर्व अर्थांनी परिपूर्ण, वेदांच्या साराने समृद्ध आणि सूक्ष्म अर्थ असलेल्या सुंदर स्तोत्रांनी देव आणि देवीची स्तुती केली.

जय देव महादेव जयेश्वर महेश्वर जय सर्वगुण श्रेष्ठ जय सर्वसुराधिप

जय हो देवा, महादेवा! जय हो ईश्वरांमध्ये श्रेष्ठ! जय हो सर्व गुणांमध्ये श्रेष्ठ! जय हो सर्व देवांचे अधिपती!

जय प्रकृति कल्याणि जय प्रकृतिनायिके जय प्रकृतिदूरे त्वं जय प्रकृतिसुन्दरि

जय हो शुभ प्रकृती! जय हो प्रकृतीची अधिष्ठात्री! जय हो प्रकृतीच्या पलीकडची! जय हो प्रकृतीमध्ये सुंदर!

जयामोघमहामाय जयामोघ मनोरथ जयामोघमहालील जयामोघमहाबल

जय हो, अचूक महामाया! जय हो, अचूक मनोरथ पूर्ण करणारी! जय हो, अचूक महान लीला! जय हो, अचूक महान शक्ती!

जय विश्वजगन्मातर्जय विश्वजगन्मये जय विश्वजगद्धात्रि जय विश्वजगत्सखि

जय हो विश्वाची जननी! जय हो विश्वरूपिणी! जय हो विश्वाची पालन करणारी! जय हो विश्वाची सखी!

जय शाश्वतिकैश्वर्ये जय शाश्वतिकालय जय शाश्वतिकाकार जय शाश्वतिकानुग

जय हो शाश्वत ऐश्वर्याची मालकीण! जय हो शाश्वत काळ! जय हो शाश्वत रूप! जय हो शाश्वत अनुयायी!

जयात्मत्रयनिर्मात्रि जयात्मत्रयपालिनि जयात्मत्रयसंहर्त्रि जयात्मत्रयनायिके

जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची सर्जिका! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची रक्षण करणारी! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याचा संहार करणारी! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची नायिका!

जयावलोकनायत्तजगत्कारणबृंहण जयोपेक्षाकटाक्षोत्थहुतभुग्भुक्तभौतिक

जय हो, तुझ्या दृष्टिपाताने जगाच्या कारणाचा विस्तार करणारी! जय हो, तुझ्या उपेक्षेच्या कटाक्षाने भूतांना भस्म करणारी ज्वाळा उत्पन्न करणारी!

जय देवाद्यविज्ञेये स्वात्मसूक्ष्मदृशोज्ज्वले जय स्थूलात्मशक्त्येशेजय व्याप्तचराचरे

देवा, ज्यांना अगदी देवांनाही ओळखता येत नाही, आपल्या सूक्ष्म स्वरूपाच्या तेजाने उजळलेले, अशा तुम्हांस वंदन! स्थूल आत्म्याच्या शक्तीचे स्वामी, सर्व चराचरात व्यापलेले, अशा तुम्हांस वंदन!

जय नामैकविन्यस्तविश्वतत्त्वसमुच्चय जयासुरशिरोनिष्ठश्रेष्ठानुगकदंबक

ज्यांच्या एकाच नावात साऱ्या विश्वातील तत्त्वे सामावलेली आहेत, अशा तुम्हांस वंदन! असुरांच्या मस्तकावर निवास करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, श्रेष्ठांच्या व त्यांच्या अनुयायांचा प्रमुख, अशा तुम्हांस वंदन!

जयोपाश्रितसंरक्षासंविधानपटीयसि जयोन्मूलितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमे

शरण आलेल्यांचे रक्षण व व्यवस्था करण्यात अत्यंत कुशल असलेल्या तुम्हांस वंदन! संसाररूपी विषारी वृक्षाचा अंकुर ज्यांच्यामुळे उपटला जातो, अशा तुम्हांस वंदन!

जय प्रादेशिकैश्वर्यवीर्यशौर्यविजृंभण जय विश्वबहिर्भूत निरस्तपरवैभव

प्रदेशाधिपतींच्या ऐश्वर्य, सामर्थ्य व शौर्याचे प्रकट करणारे तुम्हांस वंदन! विश्वाच्या पलीकडे असलेले, इतर सर्व वैभव झटकून टाकलेले तुम्हांस वंदन!