शिवपुराणम्

वीज्यमानं विशोषजैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः शस्यमानं सदावेदैरनुगृह्णंतमीश्वरम्

त्यांना कमळाच्या पानांनी वाऱ्याची झुळूक देणाऱ्या भक्त स्त्रिया, वेदांनी नेहमी स्तुती करणारे, आणि सर्वांना कृपा करणारे ईश्वर असे पाहिले.

दृष्ट्वैवमीशममराः संतोषसलिलेक्षणाः दंडवद्दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः

अशा रीतीने ईश्वराला पाहून अमरांची डोळे समाधानाच्या अश्रूंनी भरून आले; त्यांनी दूरूनच दंडवत घातला आणि मोठ्या संख्येने वंदन केलं.

तानवेक्ष्य पतिर्देवान्समीपे चाह्वयद्गणैः अथ संह्लादयन्देवान्देवो देवशिखामणिः अवोचदर्थगंभीरं वचनं मधुमंगलम्

देवांना पाहून प्रभूंनी आपल्या गणांसह त्यांना जवळ बोलावलं; मग देवांचा आनंद वाढवणाऱ्या, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महादेवांनी अर्थपूर्ण आणि मधुर अशी वाणी बोलली.

वत्सकाः स्वस्तिवः कच्चिद्वर्तते मम शासनात् जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं नवा

मुलांनो, तुमचं सर्व काही ठिक आहे ना? माझ्या आज्ञेप्रमाणे जग आणि देववंश चालतोय ना? प्रत्येकजण आपापल्या कर्तव्यात आहे की नाही?

प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मयासुराः भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम्

ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यातील युद्धाची मला आधीच माहिती होती, हे देवहो; तुम्ही वारंवार काळजीने सांगितल्यामुळे ते स्पष्ट झालं आहे.

इति सस्मितया माध्व्या कुमारपरिभाषया समतोषयदंबायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम्

मुलाच्या गोड बोलण्याने आणि मंद हास्याने त्या मातेला समाधान दिलं आणि मग तो प्रभू देवांच्या सभेत गेला.

अथ युद्धांगणं गंतुं हरिधात्रोरधीश्वरः आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि

नंतर हरि आणि ब्रह्मा यांच्या स्वामीने रणभूमीकडे जायचं ठरवलं आणि तिथल्या सभेतच शंभर गणनायकांना आज्ञा दिली.

ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः गणेश्वराश्च संनद्धा नानावाहनभूषणाः

मग परमेश्वराच्या प्रस्थानासाठी अनेक प्रकारची वाद्ये वाजू लागली आणि गणेश्वर विविध वाहनं व दागिन्यांनी सजून तयार झाले.

प्रणवाकारमाद्यंतं पञ्चमंडलमंडितम् आरुरोह रथं भद्रमंबिकापतिरीश्वरः ससूनुगणमिंद्राद्याः सर्वेप्यनुययुः सुराः

भद्रांबिकेचा पती असलेल्या ईश्वराने ओंकाराच्या रूपाने आणि पाच मंडळांनी सुशोभित अशा रथावर आरूढ झाला. इंद्रासह सर्व देव, त्यांची मुलं आणि त्यांच्या गणांसह त्याच्या मागे गेले.

संमानितः पशुपतिः परया च देव्या साकं तयोः समरभूमिमगात्ससैन्यः

परम देवीने सन्मान दिल्यावर पशुपती तिच्यासोबत आणि सैन्यासह रणभूमीकडे गेला.

समीक्ष्यं तु तयोर्युद्धं निगूढो ऽभ्रं समास्थितः समाप्तवाद्यनिर्घोषः शांतोरुगणनिःस्वनः

त्यांचं युद्ध पाहून तो ढगांमध्ये लपला; वाद्यांचा गोंगाट थांबला आणि गणांचा मोठा आवाजही शांत झाला.

अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हंतुकामौ परस्परम् माहेश्वरेण चा ऽस्त्रेण तथा पाशुपतेन च

मग ब्रह्मा आणि अच्युत, दोघेही पराक्रमी, एकमेकांना मारण्यासाठी महेश्वरास्त्र आणि पाशुपतास्त्र वापरू लागले.

अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम् ईशोपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम्

त्या अस्त्रांच्या ज्वाळांनी ब्रह्मा आणि विष्णूंची तीनही लोकं जळून गेली; ते पाहून प्रभूला भीषण अकाली प्रलय जाणवला.

महानलस्तंभविभीषणाकृतिर्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः

मग तो त्या मध्येच एक विशाल, अग्निसारखा, भीतीदायक आणि अखंड असा स्तंभ झाला.

ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे निपतेतुः क्षणे नैव ह्याविर्भूते महानले

ती अस्त्रं, जी प्रज्वलित होती आणि लोकांचा नाश करू शकत होती, ती क्षणात खाली पडली, कारण तो महान अग्नी प्रकट झाला होता.

दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशांतिकरं शुभम् किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम्

ते अद्भुत, सुंदर आणि अस्त्रांना शांत करणारे दृश्य पाहून, त्यांनी एकमेकांना विचारलं, 'हे काय, किती आश्चर्यकारक रूप आहे!'

अतींद्रियमिदं स्तंभमग्निरूपं किमुत्थितम् अस्योर्ध्वमपि चाधश्चावयोर्लक्ष्यमेव हि

'हे स्तंभ इंद्रियांच्या पलीकडचं, अग्निरूप असं काय प्रकट झालं? याचं वर आणि खाली आम्हा दोघांनाही दिसत नाही.'

इति व्यवसितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थाते ऽथ सत्वरम्

असं ठरवून, दोन्ही पराक्रमी, आपल्या शौर्यावर गर्व करणारे, एकत्र आले आणि ते काय आहे हे पाहण्यासाठी लगेच निघाले.

आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न संभवेत् इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान्

'आपण दोघांनी मिळून एकच काम करणं शक्य नाही,' असं म्हणून विष्णूने वराहाचं रूप घेतलं आणि त्या स्तंभाचा तळ शोधायला गेला.

तथा ब्रह्माहं सतनुस्तदंतं वीक्षितुं ययौ भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः

तसंच ब्रह्माने हंसाचं रूप घेऊन त्याचा टोक पाहायला वर गेलं; तर हरि पाताळात खोल जाऊन खूप दूर गेला.

ना ऽपि श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः श्रांतः स सूकरहरीः प्राप पूर्वं रणांगणम्

पण त्या अग्निसारख्या तेजस्वी स्तंभाचा शेवट सापडला नाही; थकून वराहरूपातील हरि आधी रणांगणात परतला.

अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्

मग तुझा वडील ब्रह्मा आकाशातून जात असताना त्याला एक थोडं पडलेलं, अद्भुत असं केतकीचं फूल दिसलं.

अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः

ते फूल अतिशय सुगंधी, कोमेजलेलं नव्हतं आणि अनेक वर्षांपूर्वी पडलं होतं; ते पाहून भगवंत परमेश्वराने त्या दोघांनी काय करावं हे मनाशी ठरवलं.

परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्

त्याने थट्टा केली आणि डोकं हलल्यामुळे उत्तम केतकी फुल खाली पडलं; तेव्हा ते पकडायला तो हात पुढे केला.

किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम् आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्

फुलांच्या अधिपती, फुलांचा राजा, तू का पडतोस? तुला कोणी धरलं होतं? या अनंत, आद्य स्तंभाच्या मधून तू फार पूर्वी पडला आहेस.

न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः

म्हणून मी तुला पाहू शकत नाही; ते पाहण्याची आशा सोड. त्याची सेवा करण्यासाठी मी हंसाच्या रूपात इथे आलो आहे.

इतः परं सखे मे ऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ

आता पुढे, मित्रा, आज तुला हवी ती गोष्ट करावी लागेल. हे आपल्याला विष्णूच्या साक्षीने एकत्र सांगायचं आहे.

स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्

स्तंभाच्या टोकावर सृष्टीकर्त्याने पाहिलं; तिथे मी साक्षी आहे, अच्युत. असं म्हणून त्याने पुन्हा तिथल्या केतकीला वंदन केलं. संकटात असलं तरी खोटं बोलणं कधी कधी योग्य असतं, असं शिकवलं आहे.

समीक्ष्य तत्रा ऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततो ऽच्युतम्

तिथे अच्युत थकून, आनंद हरपलेला पाहून तो आनंदाने नाचला आणि त्याला सर्वोच्च सत्य सांगितलं; हेच विधिने अच्युताला सांगितलं.