शिवपुराणम्

किमु ते व्याग्रवद्वक्त्रं विभाति विषमेक्षणम् वत्स विष्णो महामानमागतं कालवेगतः

तुझं तोंड वाघासारखं का भासतं, डोळे का विचित्र दिसतात, विष्णू? मोठा गर्व तुझ्यात आला आहे, काळाच्या प्रवाहाने.

पितामहश्च जगतः पाता च तव वत्सक मत्स्थं जगदिदं वत्स मनुषे त्वं हि चोरवत्

बाळा, पितामह हा जगाचा स्वामी आहे आणि तू या जगाचा रक्षक आहेस. हे जग माझ्यात आहे, तरी तू माणसांत चोरासारखा वागतोस.

मन्नाभिकमलाज्जातः पुत्रस्त्वं भाषसे वृथा एवं हि वदतोस्तत्र मुग्धयोरजयोस्तदा

माझ्या नाभीतील कमळातून जन्मलेला, तू माझा मुलगा आहेस, तरी व्यर्थ बोलतोस. असे हे दोघेही, भ्रमित आणि अजिंक्य, एकमेकांशी बोलत होते.

अहमेव बरो न त्वमहं प्रभुरहं प्रभुः परस्परं हंतुकामौ चक्रतुः समरोद्यमम्

'मीच श्रेष्ठ आहे, तू नाहीस; मीच स्वामी आहे, तू नाहीस.' असे म्हणत दोघेही एकमेकांना मारण्याचा निर्धार करून युद्धासाठी सज्ज झाले.

युयुधाते ऽमरौ वीरौ हंसपक्षींद्रवाहनौ वैरंच्या वैष्णवाश्चैवं मिथो युयुधिरे तदा

ते दोघे अमर वीर, हंस आणि गरुड या वाहनांवर बसून युद्ध करू लागले; त्याचप्रमाणे ब्रह्मा आणि विष्णूचे अनुयायीही एकमेकांशी लढू लागले.

तावद्विमानगतयः सर्वा वै देवजातयः दिदृक्षवः समाजग्मुः समरं तं महाद्भुतम्

तेव्हा सर्व देवगण आपापल्या विमानांत बसून, त्या अद्भुत युद्धाचं दर्शन घेण्यासाठी एकत्र आले.

क्षिपंतः पुष्पवर्षाणि पश्यंतः स्वैरमंबरे सुपर्णवाहनस्तत्र क्रुद्धो वै ब्रह्मवक्षसि

ते सर्व आकाशात मोकळेपणाने पाहत, फुलांचा वर्षाव करत होते. तेव्हा गरुडावर बसलेला, ब्रह्माच्या छातीवर रागावला.

मुमोच बाणानसहानस्त्रांश्च विविधान्बहून् मुमोचा ऽथ विधिः क्रुद्धो विष्णोरुरसि दुःसहान्

मग क्रोधाने भरलेल्या ब्रह्मदेवांनी असंख्य बाण आणि विविध भयंकर अस्त्रं विष्णूच्या छातीवर सोडली.

बाणाननलसंकाशानस्त्रांश्च बहुशस्तदा तदाश्चर्यमिति स्पष्टं तयोः समरगोचरम्

त्या वेळी त्यांनी अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असंख्य अस्त्रं आणि बाण सोडले; त्यांचा युद्धाचा देखावा खरंच आश्चर्यकारक होता.

समीक्ष्य दैवतगणाः शशंसुर्भृशमाकुलाः ततो विष्णुः सुसंक्रुद्धः श्वसन्व्यसनकर्शितः

हे पाहून देवांची मंडळी फारच घाबरली आणि अस्वस्थ झाली; तेव्हा विष्णूही प्रचंड रागावले, दुःखाने श्वास घेत होते.

माहेश्वरास्त्रं मतिमान् संदधे ब्रह्मणोपरि ततो ब्रह्मा भृशं क्रुद्धः कंपयन्विश्वमेव हि

शहाण्या विष्णूंनी मग ब्रह्मदेवांवर महेश्वरास्त्र सोडायला घेतलं; तेव्हा ब्रह्मदेवही प्रचंड रागावले आणि सगळं विश्व थरथर कापू लागलं.

अस्त्रं पाशुपतं घोरं संदधे विष्णुवक्षसि ततस्तदुत्थितं व्योम्नि तपनायुतसन्निभम्

त्यांनी भयंकर पाशुपतास्त्र विष्णूच्या छातीवर सोडलं; ते अस्त्र आकाशात उचलून दहा हजार सूर्यांसारखं तेजस्वी दिसू लागलं.

सहस्रमुखमत्युग्रं चंडवातभयंकरम् अस्त्रद्वयमिदं तत्र ब्रह्मविष्ण्वोर्भयंकरम्

ते अस्त्र हजार तोंडांनी, अतिशय भयंकर आणि प्रचंड वाऱ्यासारखं भीतीदायक होतं; ते ब्रह्मा आणि विष्णू दोघांनाही घाबरवणारं ठरलं.

इत्थं बभूव समरो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् ततो देवगणाः सर्वे विषण्णा भृशमाकुलाः ऊचुः परस्परं तात राजक्षोभे यथा द्विजाः

अशा रीतीने ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यातील लढाई फारच भयंकर झाली; मग सगळे देव अत्यंत घाबरले आणि अस्वस्थ झाले. ते एकमेकांना म्हणू लागले, 'हे ऋषीहो, हे तर राजांच्या कलहासारखं आहे.'

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरो भावोप्यनुग्रहः यस्मात्प्रवर्तते तस्मै ब्रह्मणे च त्रिशूलिने

ज्याच्यापासून सृष्टी, स्थिती, संहार, लपवणं आणि कृपा या सर्व गोष्टी घडतात, त्या ब्रह्मदेव आणि त्रिशूळधारी महादेव यांना—

अशक्यमन्यैर्यदनुग्रहं विना तृणक्षयोप्यत्र यदृच्छया क्वचित्

त्यांच्या कृपेव्यतिरिक्त इथे दुसऱ्या कोणाच्याही जोरावर गवताचं पातंदेखील नष्ट होऊ शकत नाही, अगदी योगायोगानंही नाही.

इति देवाभयं कृत्वा विचिन्वंतः शिवक्षयम् जग्मुः कैलासशिखरं यत्रास्ते चंद्रशेखरः

अशा रीतीने भीतीने ग्रस्त होऊन देवांनी शंकराचं निवासस्थान शोधायला सुरुवात केली; ते कैलासाच्या शिखरावर गेले, जिथे चंद्रशेखर राहतात.

दृष्ट्वैवममरा हृष्टाः पदंतत्पारमेश्वरम् प्रणेमुः प्रणवाकारं प्रविष्टास्तत्र सद्मनि

असं पाहून आनंदित अमरांनी परमेश्वराचं परमपद गाठलं; त्यांनी त्या दिव्य निवासात 'ॐ' म्हणत वंदन केलं.

तेपि तत्र सभामध्ये मंडपे मणिविष्टरे विराजमानमुमया ददृशुर्देवपुंगवम्

तेव्हा सभेच्या मध्यभागी, रत्नांनी मढवलेल्या आसनावर, मंडपात, उमासोबत तेजाने झळाळणारे देवांचे अधिपती त्यांना दिसले.

सव्योत्तरेतरपदं तदर्हितकरां बुजम् स्वगणैः सर्वतो जुष्टं सर्वलक्षणलक्षितम्

एक पाय दुसऱ्या पायावर ठेवलेला, हात योग्य नमस्काराच्या मुद्रेत, सर्व बाजूंनी आपल्या गणांनी वेढलेला, सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त असा—

वीज्यमानं विशोषजैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः शस्यमानं सदावेदैरनुगृह्णंतमीश्वरम्

त्यांना कमळाच्या पानांनी वाऱ्याची झुळूक देणाऱ्या भक्त स्त्रिया, वेदांनी नेहमी स्तुती करणारे, आणि सर्वांना कृपा करणारे ईश्वर असे पाहिले.

दृष्ट्वैवमीशममराः संतोषसलिलेक्षणाः दंडवद्दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः

अशा रीतीने ईश्वराला पाहून अमरांची डोळे समाधानाच्या अश्रूंनी भरून आले; त्यांनी दूरूनच दंडवत घातला आणि मोठ्या संख्येने वंदन केलं.

तानवेक्ष्य पतिर्देवान्समीपे चाह्वयद्गणैः अथ संह्लादयन्देवान्देवो देवशिखामणिः अवोचदर्थगंभीरं वचनं मधुमंगलम्

देवांना पाहून प्रभूंनी आपल्या गणांसह त्यांना जवळ बोलावलं; मग देवांचा आनंद वाढवणाऱ्या, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महादेवांनी अर्थपूर्ण आणि मधुर अशी वाणी बोलली.

वत्सकाः स्वस्तिवः कच्चिद्वर्तते मम शासनात् जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं नवा

मुलांनो, तुमचं सर्व काही ठिक आहे ना? माझ्या आज्ञेप्रमाणे जग आणि देववंश चालतोय ना? प्रत्येकजण आपापल्या कर्तव्यात आहे की नाही?

प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मयासुराः भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम्

ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यातील युद्धाची मला आधीच माहिती होती, हे देवहो; तुम्ही वारंवार काळजीने सांगितल्यामुळे ते स्पष्ट झालं आहे.

इति सस्मितया माध्व्या कुमारपरिभाषया समतोषयदंबायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम्

मुलाच्या गोड बोलण्याने आणि मंद हास्याने त्या मातेला समाधान दिलं आणि मग तो प्रभू देवांच्या सभेत गेला.

अथ युद्धांगणं गंतुं हरिधात्रोरधीश्वरः आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि

नंतर हरि आणि ब्रह्मा यांच्या स्वामीने रणभूमीकडे जायचं ठरवलं आणि तिथल्या सभेतच शंभर गणनायकांना आज्ञा दिली.

ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः गणेश्वराश्च संनद्धा नानावाहनभूषणाः

मग परमेश्वराच्या प्रस्थानासाठी अनेक प्रकारची वाद्ये वाजू लागली आणि गणेश्वर विविध वाहनं व दागिन्यांनी सजून तयार झाले.

प्रणवाकारमाद्यंतं पञ्चमंडलमंडितम् आरुरोह रथं भद्रमंबिकापतिरीश्वरः ससूनुगणमिंद्राद्याः सर्वेप्यनुययुः सुराः

भद्रांबिकेचा पती असलेल्या ईश्वराने ओंकाराच्या रूपाने आणि पाच मंडळांनी सुशोभित अशा रथावर आरूढ झाला. इंद्रासह सर्व देव, त्यांची मुलं आणि त्यांच्या गणांसह त्याच्या मागे गेले.