शिवपुराणम्

कश्चित्क्षीणपदो भूत्वा पुनरावर्त्य मुच्यते कश्चिदध्वगतस्तस्मिन् स्थित्वास्थित्वा विमुच्यते

कोणी आपली अवस्था संपवून पुन्हा जन्म घेऊन मग मुक्त होतो; तर एखादा एखाद्या मार्गावर पोहोचून, तिथे काही काळ राहून मुक्त होतो.

तस्मान्नैकप्रकारेण नराणां मुक्तिरिष्यते ज्ञानभावानुरूपेण प्रसादेनैव निर्वृतिः

म्हणून माणसांची मुक्ती एकाच प्रकारे होत नाही; ज्ञान व मन:स्थितीप्रमाणेच कृपेनेच अंतिम समाधान मिळते.

तस्मादस्य प्रसादार्थं वाङ्मनोदोषवर्जिताः ध्यायंतश्शिवमेवैकं सदारतनयाग्नयः

म्हणून या कृपेच्या प्राप्तीसाठी, वाणी, मन आणि शरीर यांचे दोष टाळून, पत्नी, मुले आणि अग्नी यांच्यासह नेहमी एकट्या शिवाचेच ध्यान करावे.

तन्निष्ठास्तत्परास्सर्वे तद्युक्तास्तदुपाश्रयाः सर्वक्रियाः प्रकुर्वाणास्तमेव मनसागताः

सर्वजण शिवात निष्ठावान, त्याच्याशी एकरूप, त्याच्यावर प्रेम करणारे आणि त्याच्यावर आश्रित राहून, सर्व कृती शिवाच्या स्मरणातच करतात.

दीर्घसूत्रसमारब्धं दिव्यवर्षसहस्रकम् सत्रांते मंत्रयोगेन वायुस्तत्र गमिष्यति

दीर्घकाळ चालणाऱ्या यज्ञाच्या शेवटी, जो हजार दिव्य वर्षे टिकतो, मंत्र व योगाच्या सामर्थ्याने प्राण तिथेच निघून जातो.

स एव भवतः श्रेयः सोपायं कथयिष्यति ततो वाराणसी पुण्या पुरी परमशोभना

तोच तुम्हाला सर्वोच्च कल्याणाचा मार्ग सांगेल; त्यानंतर पवित्र आणि सुंदर अशी वाराणसी नगरी गाठावी.

गंतव्या यत्र विश्वेशो देव्या सह पिनाकधृक् सदा विहरति श्रीमान् भक्तानुग्रहकारणात्

जिथे सर्वांच्या स्वामीने, पिनाक धनुष्य धारण केलेल्या, देवीसह नेहमी भक्तांना कृपा करण्यासाठी वास केला आहे.

तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मत्समीपं गमिष्यथ ततो वः कथयिष्यामि मोक्षोपाय द्विजोत्तमाः

तिथे मोठे आश्चर्य पाहून, तुम्ही माझ्याकडे याल; मग मी तुम्हाला, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, मुक्तीचा मार्ग सांगीन.

येनैकजन्मना मुक्तिर्युष्मत्करतले स्थिता अनेकजन्मसंसारबंधनिर्मोक्षकारिणी

ज्यामुळे एका जन्मातच मुक्ती तुमच्या हाती येईल, आणि अनेक जन्मांच्या संसारबंधनातून सुटका मिळेल.

एतन्मनोमयं चक्रं मया सृष्टं विसृज्यते यत्रास्य शीर्यते नेमिः स देशस्तपसश्शुभः

हे मनाने तयार केलेले चक्र मी निर्माण करून सोडत आहे; जिथे त्याचा कडा तुटतो, तोच तपासाठी शुभ स्थान आहे.

इत्युक्त्वा सूर्यसंकाशं चक्रं दृष्ट्वा मनोमयम् प्रणिपत्य महादेवं विससर्ज पितामहः

असे म्हणून, सूर्यासारखे तेजस्वी मनोमय चक्र पाहून, पितामहाने महादेवाला वंदन करून ते सोडले.

ते ऽपि हृष्टतरा विप्राः प्रणम्य जगतां प्रभुम् प्रययुस्तस्य चक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत

ते आनंदित ऋषी, सर्व जगाचा स्वामी असलेल्या परमेश्वराला वंदन करून, त्याच्या चक्राचा कडा जिथे पडला होता तिथे गेले.

चक्रं तदपि संक्षिप्तं श्लक्ष्णं चारुशिलातले विमलस्वादुपानीये निजपात वने क्वचित्

ते चक्र सुंदर आणि गुळगुळीत अशा दगडावर पडले होते, जवळच स्वच्छ आणि गोड पाणी होते, आणि ते एका जंगलात पडले होते.

तद्वनं तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम् अनेकयक्षगंधर्वविद्याधरसमाकुलम्

ते जंगल 'नैमिष' म्हणून प्रसिद्ध झाले, ऋषींच्या पूजेने पावन झाले आणि असंख्य यक्ष, गंधर्व, विद्याधरांनी भरलेले होते.

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः विलासवशमुर्वश्या यातो दैवेन चोदितः

पुरूरवा, उर्वशीच्या मोहात गुंतून आणि दैवाच्या प्रेरणेने, अठरा समुद्रांच्या बेटांवरून गेला.

अक्रमेण हरन्मोहाद्यज्ञवाटं हिरण्मयम् मुनिभिर्यत्र संक्रुद्धैः कुशवज्रैर्निपातितः

तेथे, मोहाच्या भरात, त्याने सोन्याचा यज्ञवाट बेकायदेशीररीत्या घेतला, पण संतप्त ऋषींनी कुशाच्या वज्रासारख्या पात्यांनी तो पाडला.

विश्वं सिसृक्षमाणा वै यत्र विश्वसृजः पुरा सत्रमारेभिरे दिव्यं ब्रह्मज्ञा गार्हपत्यगाः

तेथे, प्राचीन काळी, सृष्टी करायची इच्छा असलेल्या विश्वनिर्मात्यांनी, ब्रह्मज्ञान असलेल्या आणि गार्हपत्य अग्नि सांभाळणाऱ्या ऋषींनी दिव्य यज्ञ सुरू केला.

ऋषिभिर्यत्र विद्वद्भिः शब्दार्थन्यायकोविदैः शक्तिप्रज्ञाक्रियायोगैर्विधिरासीदनुष्ठितः

तेथे, शब्द आणि अर्थ समजणारे, न्यायात निपुण असे ज्ञानी ऋषी, शक्ती, ज्ञान आणि योग्य कृतीने विधी पार पाडत होते.

यत्र वेदविदो नित्यं वेदवादबहिष्कृतान् वादजल्पबलैर्घ्नंति वचोभिरतिवादिनः

तेथे, वेद जाणणारे नेहमी वेदविरोधी आणि वादाच्या जोरावर बोलणाऱ्यांना आपल्या तर्कशक्तीने आणि शब्दांनी पराभूत करतात.

स्फटिकमयमहीभृत्पादजाभ्यश्शिलाभ्यः प्रसरदमृतकल्पस्स्वच्छपानीयरम्यम् अतिरसफलवृक्षप्रायमव्यालसत्त्वं तपस उचितमासीन्नैमिषं तन्मुनीनाम्

डोंगराच्या पायथ्याशी स्फटिकासारख्या दगडांमधून अमृतासारखे स्वच्छ पाणी वाहत होते, प्यायला रम्य, भरपूर फळझाडे, कोणतेही हिंस्र प्राणी नव्हते—नैमिष हे खरंच ऋषींच्या तपासाठी योग्य ठिकाण होते.

तस्मिन्देशे महाभागा मुनयश्शंसितव्रताः अर्चयंतो महादेवं सत्रमारेभिरे तदा

त्या प्रदेशात, पुण्यवान आणि दृढ व्रती ऋषींनी महादेवाची पूजा करत यज्ञ सुरू केला.

विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विश्वसृजामिव

जसे प्राचीन काळी विश्वनिर्माते सृष्टी करायच्या इच्छेने यज्ञ करीत.

अथ काले गते सत्रे समाप्ते भूरिदक्षिणे पितामहनियोगेन वायुस्तत्रागमत्स्वयम्

नंतर, यज्ञ पूर्ण होऊन भरपूर दक्षिणा दिल्यावर, पितामहाच्या आज्ञेने वायू स्वतः तेथे आला.

शिष्यस्स्वयंभुवो देवस्सर्वप्रत्यक्षदृग्वशी आज्ञायां मरुतो यस्य संस्थितास्सप्तसप्तकाः

तो स्वयंभूचा शिष्य आहे, सर्वांना प्रत्यक्ष पाहणारा; त्याच्या आज्ञेवर सप्तसप्तक मरुतगण स्थिर आहेत.

प्रेरयञ्छश्वदंगानि प्राणाद्याभिः स्ववृत्तिभिः सर्वभूतशरीराणां कुरुते यश्च धारणम्

तो सर्व प्राण्यांच्या अंगांना आणि प्राणांना त्यांच्या कार्यांनी चालना देतो आणि सर्व सजीवांच्या शरीरांचे पालन करतो.

अणिमादिभिरष्टाभिरैश्वर्यैश्च समन्वितः तिर्यक्कालादिभिर्मेध्यैर्भुवनानि बिभर्ति यः

अणिमा इत्यादी आठ सिद्धी आणि प्रभुत्वाने युक्त असा तो, काळ व दिशा यांना ओलांडून, शुद्ध मार्गांनी सर्व लोकांचे पालन करतो.

आकाशयोनिर्द्विगुणः स्पर्शशब्दसमन्वयात् तेजसां प्रकृतिश्चेति यमाहुस्तत्त्वचिंतकाः

तत्त्व विचार करणारे सांगतात की तो आकाशातून उत्पन्न झालेला, द्वैतीयुक्त, स्पर्श व शब्दाने व्यापलेला आणि तेजाचा मूळ आहे.

तमाश्रमगतं दृष्ट्वा मुनयो दीर्घसत्रिणः पितामहवचः स्मृत्वा प्रहर्षमतुलं ययुः

त्याला आश्रमात येताना पाहून, दीर्घ यज्ञ करणारे ऋषी, पितामहाचे शब्द आठवून, अतुल आनंदाने भरून गेले.

अभ्युत्थाय ततस्सर्वे प्रणम्यांबरसंभवम् चामीकरमयं तस्मै विष्टरं समकल्पयन्

सर्वांनी उठून, आकाशातून उत्पन्न झालेल्या त्याला वंदन केले आणि त्याच्यासाठी सोन्याचा आसन तयार केले.