शिवपुराणम्

एवं प्रक्षीणपापस्य बहुभिर्जन्मभिः क्रमात् सांबे सर्वेश्वरे भक्तिर्ज्ञानपूर्वा प्रजायते

अशा प्रकारे, अनेक जन्मांनी पाप कमी होत गेले की, ज्ञानानंतर सगळ्यांचे स्वामी सांब यांच्याप्रती भक्ती निर्माण होते.

भावानुगुणमीशस्य प्रसादो व्यतिरिच्यते प्रसादात्कर्मसंत्यागः फलतो न स्वरूपतः

प्रत्येकाच्या भावनेनुसार ईश्वराची कृपा मिळते; कृपेने कर्माचा त्याग होतो—स्वरूपाचा नाही, तर फळाचा.

तस्मात्कर्मफलत्यागाच्छिवधर्मान्वयः शुभः स च गुर्वनपेक्षश्च तदपेक्ष इति द्विधा

म्हणून कर्माच्या फळाचा त्याग केल्यावर शुभ शिवधर्माचा मार्ग निर्माण होतो; आणि तो दोन प्रकारचा असतो—गुरूवर अवलंबून नसलेला, किंवा गुरूवर अवलंबून असलेला.

तत्रानपेक्षात्सापेक्षो मुख्यः शतगुणाधिकः शिवधर्मान्वयस्यास्य शिवज्ञानसमन्वयः

इथे ज्या व्यक्तीने हेतूने कृती केली आहे, तो हेतू नसलेल्या व्यक्तीपेक्षा शंभरपट श्रेष्ठ आहे; कारण या शिवधर्माच्या परंपरेत शिवज्ञानाची एकरूपता सर्वात महत्त्वाची आहे.

ज्ञनान्वयवशात्पुंसः संसारे दोषदर्शनम् ततो विषयवैराग्यं वैराग्याद्भावसाधनम्

ज्ञानामुळे माणसाला संसारातील दोष दिसू लागतात; त्यातून विषयांपासून विरक्ती येते आणि त्या विरक्तीतून मनाची साधना घडते.

भावसिद्ध्युपपन्नस्य ध्याने निष्ठा न कर्मणि ज्ञानध्यानाभियुक्तस्य पुंसो योगः प्रवर्तते

ज्याच्या मनाची स्थिती योग्य झाली आहे, त्याची निष्ठा ध्यानात असते, कर्मात नाही; आणि जो ज्ञान व ध्यान यामध्ये मग्न असतो, त्याच्यात योग सुरू होतो.

योगेन तु परा भक्तिः प्रसादस्तदनंतरम् प्रसादान्मुच्यते जंतुर्मुक्तः शिवसमो भवेत्

योगामुळे श्रेष्ठ भक्ती निर्माण होते, आणि त्यानंतर कृपा होते; त्या कृपेने जीव मुक्त होतो आणि शिवासमान बनतो.

अनुग्रहप्रकारस्य क्रमो ऽयमविवक्षितः यादृशी योग्यता पुंसस्तस्य तादृगनुग्रहः

कृपेची पद्धत ठरलेली नाही; जशी माणसाची पात्रता, तशी त्याला कृपा मिळते.

गर्भस्थो मुच्यते कश्चिज्जायमानस्तथापरः बालो वा तरुणो वाथ वृद्धो वा मुच्यते परः

कोणी गर्भात असतानाच मुक्त होतो, कोणी जन्मताना; तर एखादा बालपणी, तरुणपणी किंवा वृद्धपणीही मुक्त होतो.

तिर्यग्योनिगतः कश्चिन्मुच्यते नारको ऽपरः अपरस्तु पदं प्राप्तो मुच्यते स्वपदक्षये

कोणी पशुयोनीतून मुक्त होतो, कोणी नरकातून; तर एखादा एखाद्या अवस्थेला पोहोचून, ती संपल्यावर मुक्त होतो.

कश्चित्क्षीणपदो भूत्वा पुनरावर्त्य मुच्यते कश्चिदध्वगतस्तस्मिन् स्थित्वास्थित्वा विमुच्यते

कोणी आपली अवस्था संपवून पुन्हा जन्म घेऊन मग मुक्त होतो; तर एखादा एखाद्या मार्गावर पोहोचून, तिथे काही काळ राहून मुक्त होतो.

तस्मान्नैकप्रकारेण नराणां मुक्तिरिष्यते ज्ञानभावानुरूपेण प्रसादेनैव निर्वृतिः

म्हणून माणसांची मुक्ती एकाच प्रकारे होत नाही; ज्ञान व मन:स्थितीप्रमाणेच कृपेनेच अंतिम समाधान मिळते.

तस्मादस्य प्रसादार्थं वाङ्मनोदोषवर्जिताः ध्यायंतश्शिवमेवैकं सदारतनयाग्नयः

म्हणून या कृपेच्या प्राप्तीसाठी, वाणी, मन आणि शरीर यांचे दोष टाळून, पत्नी, मुले आणि अग्नी यांच्यासह नेहमी एकट्या शिवाचेच ध्यान करावे.

तन्निष्ठास्तत्परास्सर्वे तद्युक्तास्तदुपाश्रयाः सर्वक्रियाः प्रकुर्वाणास्तमेव मनसागताः

सर्वजण शिवात निष्ठावान, त्याच्याशी एकरूप, त्याच्यावर प्रेम करणारे आणि त्याच्यावर आश्रित राहून, सर्व कृती शिवाच्या स्मरणातच करतात.

दीर्घसूत्रसमारब्धं दिव्यवर्षसहस्रकम् सत्रांते मंत्रयोगेन वायुस्तत्र गमिष्यति

दीर्घकाळ चालणाऱ्या यज्ञाच्या शेवटी, जो हजार दिव्य वर्षे टिकतो, मंत्र व योगाच्या सामर्थ्याने प्राण तिथेच निघून जातो.

स एव भवतः श्रेयः सोपायं कथयिष्यति ततो वाराणसी पुण्या पुरी परमशोभना

तोच तुम्हाला सर्वोच्च कल्याणाचा मार्ग सांगेल; त्यानंतर पवित्र आणि सुंदर अशी वाराणसी नगरी गाठावी.

गंतव्या यत्र विश्वेशो देव्या सह पिनाकधृक् सदा विहरति श्रीमान् भक्तानुग्रहकारणात्

जिथे सर्वांच्या स्वामीने, पिनाक धनुष्य धारण केलेल्या, देवीसह नेहमी भक्तांना कृपा करण्यासाठी वास केला आहे.

तत्राश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मत्समीपं गमिष्यथ ततो वः कथयिष्यामि मोक्षोपाय द्विजोत्तमाः

तिथे मोठे आश्चर्य पाहून, तुम्ही माझ्याकडे याल; मग मी तुम्हाला, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, मुक्तीचा मार्ग सांगीन.

येनैकजन्मना मुक्तिर्युष्मत्करतले स्थिता अनेकजन्मसंसारबंधनिर्मोक्षकारिणी

ज्यामुळे एका जन्मातच मुक्ती तुमच्या हाती येईल, आणि अनेक जन्मांच्या संसारबंधनातून सुटका मिळेल.

एतन्मनोमयं चक्रं मया सृष्टं विसृज्यते यत्रास्य शीर्यते नेमिः स देशस्तपसश्शुभः

हे मनाने तयार केलेले चक्र मी निर्माण करून सोडत आहे; जिथे त्याचा कडा तुटतो, तोच तपासाठी शुभ स्थान आहे.

इत्युक्त्वा सूर्यसंकाशं चक्रं दृष्ट्वा मनोमयम् प्रणिपत्य महादेवं विससर्ज पितामहः

असे म्हणून, सूर्यासारखे तेजस्वी मनोमय चक्र पाहून, पितामहाने महादेवाला वंदन करून ते सोडले.

ते ऽपि हृष्टतरा विप्राः प्रणम्य जगतां प्रभुम् प्रययुस्तस्य चक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत

ते आनंदित ऋषी, सर्व जगाचा स्वामी असलेल्या परमेश्वराला वंदन करून, त्याच्या चक्राचा कडा जिथे पडला होता तिथे गेले.

चक्रं तदपि संक्षिप्तं श्लक्ष्णं चारुशिलातले विमलस्वादुपानीये निजपात वने क्वचित्

ते चक्र सुंदर आणि गुळगुळीत अशा दगडावर पडले होते, जवळच स्वच्छ आणि गोड पाणी होते, आणि ते एका जंगलात पडले होते.

तद्वनं तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम् अनेकयक्षगंधर्वविद्याधरसमाकुलम्

ते जंगल 'नैमिष' म्हणून प्रसिद्ध झाले, ऋषींच्या पूजेने पावन झाले आणि असंख्य यक्ष, गंधर्व, विद्याधरांनी भरलेले होते.

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः विलासवशमुर्वश्या यातो दैवेन चोदितः

पुरूरवा, उर्वशीच्या मोहात गुंतून आणि दैवाच्या प्रेरणेने, अठरा समुद्रांच्या बेटांवरून गेला.

अक्रमेण हरन्मोहाद्यज्ञवाटं हिरण्मयम् मुनिभिर्यत्र संक्रुद्धैः कुशवज्रैर्निपातितः

तेथे, मोहाच्या भरात, त्याने सोन्याचा यज्ञवाट बेकायदेशीररीत्या घेतला, पण संतप्त ऋषींनी कुशाच्या वज्रासारख्या पात्यांनी तो पाडला.

विश्वं सिसृक्षमाणा वै यत्र विश्वसृजः पुरा सत्रमारेभिरे दिव्यं ब्रह्मज्ञा गार्हपत्यगाः

तेथे, प्राचीन काळी, सृष्टी करायची इच्छा असलेल्या विश्वनिर्मात्यांनी, ब्रह्मज्ञान असलेल्या आणि गार्हपत्य अग्नि सांभाळणाऱ्या ऋषींनी दिव्य यज्ञ सुरू केला.

ऋषिभिर्यत्र विद्वद्भिः शब्दार्थन्यायकोविदैः शक्तिप्रज्ञाक्रियायोगैर्विधिरासीदनुष्ठितः

तेथे, शब्द आणि अर्थ समजणारे, न्यायात निपुण असे ज्ञानी ऋषी, शक्ती, ज्ञान आणि योग्य कृतीने विधी पार पाडत होते.

यत्र वेदविदो नित्यं वेदवादबहिष्कृतान् वादजल्पबलैर्घ्नंति वचोभिरतिवादिनः

तेथे, वेद जाणणारे नेहमी वेदविरोधी आणि वादाच्या जोरावर बोलणाऱ्यांना आपल्या तर्कशक्तीने आणि शब्दांनी पराभूत करतात.