शिवपुराणम्

तमेवंवादिनं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मवित्तमाः वाग्भिर्विनयगर्भाभिस्सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन्

त्यावेळी त्या देव ब्रह्माजींना, सर्व ब्रह्मज्ञानी ऋषींनी, हात जोडून, नम्रतेने शब्दांनी उत्तर दिलं.

भगवन्नंधकारेण महता वयमावृताः खिन्ना विवदमानाश्च न पश्यामो ऽत्र यत्परम्

भगवन्, आम्ही मोठ्या अंधारानं वेढले गेलो आहोत, मनाने थकलेलो आणि वाद घालत आहोत, पण इथे काय श्रेष्ठ आहे ते आम्हाला दिसत नाही.

त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् त्वया ह्यविदितं नाथ नेह किंचन विद्यते

तूच सर्व जगाचा आधार आणि सर्व कारणांचा कारण आहेस; हे नाथा, तुझ्या माहितीसाठी काहीही लपलेलं नाही.

कः पुमान् सर्वसत्त्वेभ्यः पुराणः पुरुषः परः विशुद्धः परिपूर्णश्च शाश्वतः परमेश्वरः

सर्व सत्त्वांमध्ये कोण तो आदिपुरुष, शुद्ध, पूर्ण, शाश्वत आणि सर्वश्रेष्ठ ईश्वर आहे?

केनैव चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् तत्त्वं वद महाप्राज्ञ स्वसंदेहापनुत्तये

कशामुळे आणि कशा अद्भुत कृतीने हे जग प्रथम निर्माण होतं? हे महाज्ञानी, आमचे संशय दूर व्हावेत म्हणून सत्य सांग.

एवं पृष्टस्तदा ब्रह्मा विस्मयस्मेरवीक्षणः देवानां दानवानां च मुनीनामपि सन्निधौ

असं विचारल्यावर ब्रह्मदेवांनी, देव, दानव आणि ऋषी यांच्या उपस्थितीत, आश्चर्य आणि स्मिताने पाहिलं.

उत्थाय सुचिरं ध्यात्वा रुद्र इत्युद्धरन् गिरिम् आनंदक्लिन्नसर्वांगः कृतांजलिरभाषत

ते उठले, बराच वेळ ध्यान केलं, 'रुद्र' असं उच्चारलं, आनंदानं सर्व अंग ओथंबलं, हात जोडून त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.

यतो वाचो निवर्तंते अप्राप्य मनसा सह आनंदं यस्य वै विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

ज्याच्याकडे शब्द आणि मन पोहोचू शकत नाहीत, अशा आनंदाचा ज्याला खरा अर्थ कळतो, तो ज्ञानी कोणत्याही गोष्टीची भीती बाळगत नाही.

यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रेन्द्रपूर्वकम् सह भूतेन्द्रियैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते

ज्याच्यापासून ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र आणि सर्व जीव, तसेच सर्व इंद्रिये, हे सर्व प्रथम निर्माण होतात.

कारणानां च यो धाता ध्याता परमकारणम् न संप्रसूयते ऽन्यस्मात्कुतश्चन कदाचन

जो सर्व कारणांचा मूळ आहे, सर्वांचा ध्यान करणारा आणि सर्वांत श्रेष्ठ कारण आहे, तो कधीच दुसऱ्यापासून जन्म घेत नाही.

सर्वैश्वर्येण संपन्नो नाम्ना सर्वेश्वरः स्वयम् सर्वैर्मुमुक्षुभिर्ध्येयश्शंभुराकाशमध्यगः

जो सर्व ऐश्वर्यांनी युक्त आहे, 'सर्वेश्वर' या नावाने ओळखला जातो, तोच शंभू आकाशाच्या मध्यभागी आहे आणि सर्व मुक्तीच्या इच्छुकांनी त्याचे ध्यान करावे.

यो ऽग्रे मां विदधे पुत्रं ज्ञानं च प्रहिणोति मे तत्प्रसादान्मयालब्धं प्राजापत्यमिदं पदम्

ज्याने पूर्वी मला, आपल्या पुत्राला, निर्माण केले आणि मला ज्ञान दिले, त्याच्या कृपेनेच मी हे प्रजापतीचे स्थान मिळवले आहे.

ईशो वृक्ष इव स्तब्धो य एको दिवि तिष्ठति येनेदमखिलं पूर्णं पुरुषेण महात्मना

जो प्रभू झाडासारखा स्थिर राहतो, एकटाच आकाशात उभा आहे, आणि ज्याच्या महात्म्याने हे सर्व विश्व व्यापले आहे.

एको बहूनां जंतूनां निष्क्रियाणां च सक्रियः य एको बहुधा बीजं करोति स महेश्वरः

अनेक जीवांमध्ये तो एकच सक्रीय आहे, बाकी सर्व निस्क्रिय असताना; तोच एक अनेक रूपे घेऊन बीज बनतो, तोच महेश्वर आहे.

य एको भागवान्रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन

तोच एक भगवंत रुद्र आहे, दुसरा कोणीही नाही.

सदा जनानां हृदये संनिविष्टो ऽपि यः परैः अलक्ष्यो लक्षयन्विश्वमधितिष्ठति सर्वदा

जो नेहमी सर्वांच्या हृदयात वास करतो, पण इतरांना दिसत नाही; तो मात्र सर्वांना जाणतो आणि नेहमी विश्वात वास करतो.

यस्तु कालात्प्रमुक्तानि कारणान्यखिलान्यपि अनन्तशक्तिरेवैको भगवानधितिष्ठति

सर्व कारणे आणि काळ संपल्यानंतरही, अनंत शक्ती असलेला तोच भगवंत उरतो.

न यस्य दिवसो रात्रिर्न समानो न चाधिकः स्वभाविकी पराशक्तिर्नित्या ज्ञानक्रिये अपि

ज्याच्यासाठी दिवस नाही, रात्र नाही, कोणी समकक्ष नाही किंवा जास्त नाही; ज्याची पराक्रमी शक्ती नैसर्गिक, शाश्वत, ज्ञान आणि कृतीने युक्त आहे.

यदिदं क्षरमव्यक्तं यदप्यमृतमक्षरम् तावुभावक्षरात्मानावेको देवः स्वयं हरः

हे नाशवंत, अप्रकट आणि जे अमर, अविनाशी आहे, ही दोन्ही रूपे ज्याची मूळतत्त्व आहेत, तोच एक हरि देव आहे.

ईशते तदभिध्यानाद्योजनासत्त्वभावनः भूयो ह्यस्य पशोरन्ते विश्वमाया निवर्तते

जो त्या तत्त्वाचे ध्यान करून त्यात स्थिर होतो, त्याच्या बंधनाच्या शेवटी, विश्वाची माया नाहीशी होते.

यस्मिन्न भासते विद्युन्न सूर्यो न च चन्द्रमाः यस्य भासा विभातीदमित्येषा शाश्वती श्रुतिः

ज्यात वीज चमकत नाही, सूर्य किंवा चंद्रही नाही; ज्याच्या प्रकाशामुळे हे सर्व उजळते, हीच शाश्वत शिकवण आहे.

एको देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः न तस्य परमं किंचित्पदं समधिगम्यते

तोच एक देव, महादेव, ओळखावा असा महेश्वर आहे; त्याचे सर्वोच्च स्थान कोणालाही गाठता येत नाही.

अयमादिरनाद्यन्तस्स्वभावादेव निर्मलः स्वतन्त्रः परिपूर्णश्च स्वेच्छाधीनश्चराचरः

तोच आद्य, ज्याला न सुरुवात आहे न शेवट, स्वतःच्या स्वभावाने निर्मळ, स्वतंत्र, पूर्ण आणि स्वतःच्या इच्छेने स्थिर किंवा चलनवलन करणारा आहे.

अप्राकृतवपुः श्रीमांल्लक्ष्यलक्षणवर्जितः अयं मुक्तो मोचकश्च ह्यकालः कालचोदकः

ज्याचे रूप नैसर्गिक नाही, जो तेजस्वी आहे, ज्याला कोणतीही खूण किंवा लक्षण नाही; तो मुक्त आहे आणि मुक्त करणारा आहे, काळाच्या पलीकडे आणि काळाला चालना देणारा आहे.

सर्वोपरिकृतावासस्सर्वावासश्च सर्ववित् षड्विधाध्वमयस्यास्य सर्वस्य जगतः पतिः

जो सर्वांच्या पलीकडे राहतो, तरी सर्वत्र आहे, सर्वज्ञ आहे; सहा प्रकारच्या काळाचा स्वामी, तोच या संपूर्ण जगाचा अधिपती आहे.

उत्तरोत्तरभूतानामुत्तरश्च निरुत्तरः अनन्तानन्तसन्दोहमकरंदमधुव्रतः

सर्वश्रेष्ठांपेक्षा ज्या अधिक आहेत, त्यातही हेच श्रेष्ठ आहेत आणि त्या श्रेष्ठतेपलीकडेही आहेत. हे अनंत आणि ससीम यांचा अखंड संगम आहेत, जणू कधीही न संपणाऱ्या कमळातील मधावर गुंजारव करणारी मधमाशीच.

अखंडजगदंडानां पिंडीकरणपंडितः औदार्यवीर्यगांभीर्यमाधुर्यमकरालयः

संपूर्ण विश्वाच्या अखंड अंडांचे एकरूप करणारे हेच खरे जाणकार आहेत. दानशीलता, शौर्य, गूढता, गोडवा आणि भयप्रदता यांचे हेच खरे निवासस्थान आहेत.

नैवास्य सदृशं वस्तु नाधिकं चापि किंचन अतुलः सर्वभूतानां राजराजश्च तिष्ठति

त्यांच्याशी समकक्ष किंवा त्याहून मोठे असे काहीच नाही. सर्व सृष्टीत ते अद्वितीय आहेत, सर्व राजांचा राजा म्हणून तेच विराजमान आहेत.

अनेन चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् अंतकाले पुनश्चेदं तस्मिन्प्रलयमेष्यते

त्यांच्या अद्भुत कृतीमुळे हे जग प्रथम निर्माण होते आणि काळाच्या शेवटी हेच जग पुन्हा त्यांच्यात विलीन होते.