शिवपुराणम्

सिद्धिमेति शिवप्रीत्या हित्वापि श्रवणादिकम् लिंगबेरार्चनामात्रान्मुक्ताः पुर्वे महाजनाः

शिवाच्या कृपेने, ऐकणं वगैरे साधनं न केल्यासही, फक्त लिंग आणि मूर्तीची पूजा केल्याने यश मिळतं; पूर्वीचे महान लोक फक्त या पूजेमुळे मुक्त झाले.

बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यंते देवतागणाः लिंगेबेरे च सर्वत्र कथं संपूज्यते शिवः

सर्वत्र देवतांचे पूजन फक्त मूर्तीमध्येच होते; पण शिवाचे पूजन मात्र सर्वत्र लिंगात आणि मूर्तीत दोन्ही ठिकाणी कसे होते, हे सांग.

अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम् अत्र वक्ता महादेवो नान्यो ऽस्ति पुरुषः क्वचित्

मुनिश्रेष्ठांनो, तुमचा हा प्रश्न फार पुण्यदायक आणि अद्भुत आहे. या विषयात फक्त महादेवच सांगू शकतो, दुसरा कोणीही नाही.

शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम् शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः

शिवाने जे सांगितले, ते मी गुरुमुखातून ऐकलेले तुला क्रमाने सांगतो: शिव एकटाच ब्रह्मस्वरूप असल्यामुळे त्याला 'निर्गुण' म्हटले जाते.

रूपित्वात्सकलस्तद्वत्तस्मात्सकलनिष्कलः निष्कलत्वान्निराकारं लिंगं तस्य समागतम्

शिवाला रूप आहे म्हणून तो सगुणही आहे; म्हणूनच तो सगुण आणि निर्गुण दोन्ही आहे. निर्गुणपणामुळे त्याचे लिंग निराकार आहे आणि त्याच्याशी एकरूप आहे.

सकलत्वात्तथा बेरं साकारं तस्य संगतम् सकलाकलरूपत्वाद्ब्रह्मशब्दाभिधः परः

सगुणपणामुळे त्याची मूर्ती म्हणजेच त्याचे रूप आहे; आणि सगुण-निर्गुण दोन्ही स्वरूपामुळे त्याला 'ब्रह्म' असे श्रेष्ठ नाव आहे.

अपि लिंगे च बेरे च नित्यमभ्यर्च्यते जनैः अब्रह्मत्वात्तदन्येषां निष्कलत्वं न हि क्वचित्

लोक नेहमी लिंग आणि मूर्ती या दोन्हीचे पूजन करतात; इतर देवता ब्रह्म नसल्यामुळे त्यांना कधीही निर्गुणपणा मिळत नाही.

तस्मात्ते निष्कले लिंगे नाराध्यंते सुरेश्वराः अब्रह्मत्वाच्च जीवत्वात्तथान्ये देवतागणाः

म्हणूनच निर्गुण लिंगाचे पूजन देवतांचे स्वामी करत नाहीत; आणि इतर देवताही ब्रह्म नसल्यामुळे आणि जिवंत असल्यामुळे तसेच आहेत.

तूष्णीं सकलमात्रत्वादर्च्यंते बेरमात्रके जीवत्वं शंकरान्येषां ब्रह्मत्वं शंकरस्य च

फक्त मूर्तीचेच, सगुणपणामुळे, शांतपणे पूजन होते; इतर सर्व जिवंत आहेत, शंकरा, पण शंकर मात्र एकटा ब्रह्म आहे.

वेदांतसारसंसिद्धं प्रणवार्थे प्रकाशनात् एवमेव पुरा पृष्टो मंदरे नन्दिकेश्वरः

वेदांताचा सार आणि प्रणवाचा अर्थ यामुळे हे सिद्ध झाले आहे; पूर्वी मंदार पर्वतावर नंदिकेश्वराला हाच प्रश्न विचारला गेला होता.

सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः

ब्रह्मपुत्र आणि ज्ञानी सनत्कुमार ऋषीने शिव आणि इतर देवतांच्या सर्वत्र असणाऱ्या स्वरूपाबद्दल विचारले होते.

बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः शिवमात्रस्य पूजायां लिंगं बेरं च दृश्यते

पूजेसाठी फक्त मूर्तीच अनेकदा ऐकली आणि पाहिली जाते; पण शिवाच्या पूजेत मात्र लिंग आणि मूर्ती दोन्ही दिसतात.

अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम् अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्

म्हणून, हे कल्याणकारी, मला खरी तत्त्वज्ञान समजावून सांग; हा प्रश्न श्रेष्ठ आहे, गूढ आहे, आणि ब्रह्माचे लक्षण आहे.

कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य ते ऽनघ शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्

मी तुला भक्तीभावाने शिवाने सांगितलेले सांगतो, हे निष्पापा: शिव ब्रह्मस्वरूप असल्यामुळे आणि निर्गुण असल्यामुळे तोच निर्गुण आहे.

लिंगं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम् तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम्

शिवाचे लिंग पूजेसाठी सर्व वेदांनी मान्य केले आहे; आणि तो सगुण असल्यामुळे तो सगुण-निर्गुण दोन्ही आहे.

सकलं च तथा बेरं पूजायां लोकसंमतम् शिवान्येषां च जीवत्वात्सकलत्वाच्च सर्वतः

तसेच, मूर्तीचे पूजन सर्वत्र लोकांनी मान्य केले आहे; आणि इतर देवता जिवंत आणि सगुण असल्यामुळे तसेच सर्वत्र आहे.

बेरमात्रं च पूजायां संमतं वेदनिर्णये स्वाविर्भावे च देवानां सकलं रूपमेव हि

वेदांच्या निर्णयानुसार फक्त मूर्तीचेच पूजन मान्य आहे; आणि देवता प्रकट झाल्यावर फक्त सगुण रूपच दिसते.

शिवस्य लिंगं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु उक्तं त्वया महाभाग लिंगबेरप्रचारणम्

शिवाचे लिंग आणि मूर्ती खरोखरच दर्शनात दिसतात; हे भाग्यवान, तू लिंग आणि मूर्तीच्या प्रचाराबद्दल सांगितले आहेस.

शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः तस्मात्तदेव परमं लिंगबेरादिसंभवम्

शिव आणि इतर देवतांमध्ये खरी ओळख वेगळी आहे; म्हणूनच लिंग, मूर्ती आणि त्यापासून उत्पन्न झालेलेच श्रेष्ठ आहे.

श्रोतुमिच्छामि योगींद्र लिंगाविर्भावलक्षणम् शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः

योगींद्रा, मला त्या लिंगाच्या प्रकट होण्याच्या चिन्हांविषयी ऐकायचं आहे. बाळा, तुझ्या प्रेमासाठी मी तुला तो सर्वोच्च अर्थ सांगतो, नीट ऐक.

पुरा कल्पे महाकाले प्रपन्ने लोकविश्रुते आयुध्येतां महात्मानौ ब्रह्मविष्णू परस्परम्

पूर्वी एका महाकल्पाच्या शेवटी, जेव्हा जग प्रसिद्ध होतं, तेव्हा ब्रह्मा आणि विष्णू हे दोन थोर आत्मे एकमेकांशी वाद घालू लागले.

तयोर्मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः निष्कलस्तंभरूपेण स्वरूपं समदर्शयत्

त्यांचा गर्व दूर करण्यासाठी परमेश्वराने त्यांच्या मध्येच एक अखंड स्तंभ रूप धारण करून आपलं खरं स्वरूप दाखवलं.

ततः स्वलिंगचिह्नत्वात्स्तम्भतो निष्कलं शिवः स्वलिंगं दर्शयामास जगतां हितकाम्यया

मग त्या स्तंभात स्वतःच्या लिंगाचं चिन्ह दाखवून, शिवाने सर्व जगाच्या कल्याणासाठी आपलं लिंग प्रकट केलं.

तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिंगमैश्वरम् सकलं च तथा बेरं शिवस्यैव प्रकल्पितम्

त्या वेळेपासून सर्व लोकांत, ईश्वराचं लिंग निराकार मानलं जातं आणि साकार मूर्तीही शिवाचीच म्हणून स्थापन केली जाते.

शिवान्येषः तु देवानां बेरमात्रं प्रकल्पितम् तत्तद्बेरं तु देवानां तत्तद्भोगप्रदं शुभम् शिवस्य लिंगबेरत्वं भोगमोक्षप्रदं शुभम्

इतर देवतांसाठी केवळ मूर्तीच ठरवली आहे; त्या त्या देवांच्या मूर्ती त्यांच्या इच्छित सुखांची प्राप्ती देतात आणि मंगल आहेत. पण शिवाचं लिंगमूर्त रूप सुख आणि मोक्ष दोन्ही देणारं आणि अत्यंत शुभ आहे.

पुरा कदाचिद्योगींद्र विष्णुर्विषधरासनः सुष्वाप परया भूत्या स्वानुगैरपि संवृतः

पूर्वी कधीतरी, योगींद्रा, विष्णू विषारी सर्पावर झोपले होते, अत्यंत ऐश्वर्याने आणि आपल्या सेवकांनी वेढलेले.

यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः अपृच्छत्पुंडरीकाक्षं शयनं सर्वसुन्दरम्

त्या वेळी, योगायोगाने, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेला ब्रह्मा तिथे आला आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या, सुंदर शय्येवर पडलेल्या विष्णूला विचारू लागला.

कस्त्वं पुरुषवच्छेषे दृष्ट्वा मामपि दृप्तवत् उत्तिष्ठ वत्स मां पश्य तव नाथमिहागतम्

तू कोण आहेस, माणसासारखा या शय्येवर पडलेला, मला गर्वाने पाहतोस? उठ बाळा, मला पाहा, तुझा स्वामी इथे आला आहे.

आगतं गुरुमाराध्यं दृष्ट्वा यो दृप्तवच्चरेत् द्रोहिणस्तस्य मूढस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

जो कोणी आपला गुरु आणि पूज्य येताना पाहूनही गर्वाने वागतो, तो द्रोही आणि मूर्ख आहे; त्याच्यासाठी प्रायश्चित्त सांगितलं आहे.