शिवपुराणम्

रौद्रं वैनायकं चौमं मातृकाख्यं ततः परम् प्रत्येकमष्टसाहस्रं त्रयोदशसहस्रकम्

रौद्र, वैनायक, औम आणि मातृक नावाचे विभाग—प्रत्येकात आठ हजार श्लोक आहेत, आणि तेराव्या विभागात तेरा हजार श्लोक आहेत.

रौद्रकादशकाख्यं यत्कैलासं षट्सहस्रकम् शतरुद्रं त्रिसाहस्रं कोटिरुद्रं ततः परम्

रौद्रैकादशक आणि कैलास या दोन्ही विभागांत सहा हजार श्लोक आहेत; शतरुद्र विभागात तीन हजार श्लोक, आणि त्यानंतर कोटिरुद्र विभाग येतो.

सहस्रैर्नवभिर्युक्तं सर्वार्थज्ञानसंयुतम् सहस्रकोटिरुद्राख्यमेकादशसहस्रकम्

सर्वार्थज्ञानाने युक्त असलेला सहस्रकोटिरुद्र विभाग अकरा हजार श्लोकांचा असून, त्यात आणखी नऊ हजार श्लोक जोडलेले आहेत.

चतुस्सहस्रसंख्येयं वायवीयमनुत्तमम् धर्मसंज्ञं पुराणं यत्तद्द्वादशसहस्रकम्

उत्तम वायवीय विभाग चार हजार श्लोकांचा आहे; धर्म नावाच्या पुराणात बारा हजार श्लोक आहेत.

तदेवं लक्षमुद्दिष्टं शैवं शाखाविभेदतः पुराणं वेदसारं तद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

अशा प्रकारे शाखांमध्ये विभागलेले शैव पुराण एक लाख श्लोकांचे आहे, ते वेदांचा सार आहे आणि भोग व मोक्ष दोन्ही फळे देणारे आहे.

व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् शैवन्तत्र पुराणं वै चतुर्थं सप्तसंहितम्

व्यासांनी ते चोवीस हजार श्लोकांत संक्षिप्त केले; त्यात शैव पुराण चौथे असून, त्यात सात संहितांचा समावेश आहे.

विद्येश्वराख्या तत्राद्या द्वितीया रुद्रसंहिता तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका

त्यात पहिले विद्वेष्वर, दुसरे रुद्रसंहिता, तिसरे शतरुद्र, आणि चौथे कोटिरुद्र असे विभाग आहेत.

पञ्चमी कथिता चोमा षष्ठी कैलाससंहिता सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहिता इह

पाचवे औम, सहावे कैलाससंहिता आणि सातवे वायवीय असे विभाग सांगितले आहेत; अशा प्रकारे येथे सात संहितांचा समावेश आहे.

विद्येश्वरं द्विसाहस्रं रौद्रं पञ्चशतायुतम् त्रिंशत्तथा द्विसाहस्रं सार्धैकशतमीरितम्

विद्वेष्वर विभागात दोन हजार श्लोक, रौद्र विभागात पाच हजार पाचशे, तिसऱ्या विभागात दोन हजार एकशे तीस श्लोक आहेत.

शतरुद्रन्तथा कोटिरुद्रं व्योमयुगाधिकम् द्विसाहस्रं च द्विशतं तथोमं भूसहस्रकम्

शतरुद्र आणि कोटिरुद्र या दोन्ही विभागांत दोन हजार दोनशे श्लोक आहेत; औम विभागात एक हजार श्लोक आहेत.

चत्वारिंशत्साष्टशतं कैलासं भूसहस्रकम् चत्वारिंशच्च द्विशतं वायवीयमतः परम्

कैलास विभागात एक हजार अठ्ठेचाळीस श्लोक आहेत, आणि त्यानंतर वायवीय विभागात एक हजार बयालीस श्लोक आहेत.

चतुस्साहस्रसंख्याकमेवं संख्याविभेदतः श्रुतम्परमपुण्यन्तु पुराणं शिवसंज्ञकम्

संख्या विभागानुसार, शिव या नावाने ओळखले जाणारे हे सर्वात पवित्र पुराण चार हजार श्लोकांचे आहे असे म्हटले जाते.

चतुःसाहस्रकं यत्तु वायवीयमुदीरितम् तदिदं वर्तयिष्यामि भागद्वयसमन्वितम्

वायवीय पुराण देखील चार हजार श्लोकांचे आहे. ते दोन भागांत विभागलेले असून, मी ते तुला सांगणार आहे.

नावेदविदुषे वाच्यमिदं शास्त्रमनुत्तमम् न चैवाश्रद्धधानाय नापुराणविदे तथा

ही श्रेष्ठ शास्त्र वेद न समजणाऱ्याला, श्रद्धा नसणाऱ्याला किंवा पुराणांची माहिती नसणाऱ्याला सांगू नये.

परीक्षिताय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे प्रदेयं शिवभक्ताय शिवधर्मानुसारिणे

हे शास्त्र फक्त तपासलेल्या, धर्मशील, द्वेष नसलेल्या, शिवभक्त आणि शिवधर्माचे पालन करणाऱ्या शिष्याला द्यावे.

पुराणसंहिता यस्य प्रसादान्मयि वर्तते नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे

ज्याच्या कृपेने माझ्यात सर्व पुराणांची संहिता वसते, त्या अनंत तेजस्वी व्यासांना मी नमस्कार करतो.

पुरा कालेन महता कल्पेतीते पुनःपुनः अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्ठिकर्मणि

पूर्वी, फार मोठा काळ उलटून गेल्यावर आणि मागील कल्प संपल्यानंतर, जेव्हा हा नवीन कल्प सुरू झाला आणि सृष्टीचे कार्य चालू झाले,

प्रतिष्ठितायां वार्तायां प्रबुद्धासु प्रजासु च मुनीनां षट्कुलीयानां ब्रुवतामितरेतरम्

समाज स्थिर झाला आणि लोक जागृत झाले, तेव्हा सहा कुळातील ऋषी एकमेकांशी चर्चा करू लागले.

इदं परमिदं नेति विवादस्सुमहानभूत् परस्य दुर्निरूपत्वान्न जातस्तत्र निश्चयः

'हे श्रेष्ठ आहे', 'ते नाही' असे मोठे वाद झाले, पण परम सत्य ठरवणे कठीण असल्याने कोणताही निश्चित निर्णय झाला नाही.

ते ऽभिजग्मुर्विधातारं द्रष्टुं ब्रह्माणमव्ययम् यत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा स्तूयमानस्सुरासुरैः

ते सर्व अमर ब्रह्मा, सृष्टीकर्ता, यांना पाहण्यासाठी गेले, जिथे भगवंत ब्रह्मा देव आणि दैत्य यांच्या स्तुतीने वंदिला जात होता.

मेरुशृंगे शुभे रम्ये देवदानवसंकुले सिद्धचारणसंवादे यक्षगंधर्वसेविते

सुंदर आणि रम्य मेरूच्या शिखरावर, जिथे देव आणि दैत्यांची गर्दी होती, सिद्ध, चारण यांच्या संवादाने आणि यक्ष, गंधर्वांच्या सेवेत ते स्थान होते.

विहंगसंघसंघुष्टे मणिविद्रुमभूषिते निकुंजकंदरदरीगृहानिर्झरशोभिते

पक्ष्यांच्या थव्यांनी गूंजणारे, रत्न आणि प्रवाळांनी सजलेले, कुंज, गुहा, डोंगरातील झरे आणि सुंदर धबधब्यांनी शोभलेले असे ते स्थळ होते.

तत्र ब्रह्मवनं नाम नानामृगसमाकुलम् दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्

तेथे ब्रह्मवन नावाचे जंगल आहे, जिथे अनेक प्राणी आहेत, ते दहा योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब आहे.

सुरसामलपानीयपूर्णरम्यसरोवरम् मत्तभ्रमरसंछन्नरम्यपुष्पितपादपम्

त्या ठिकाणी गोड, निर्मळ पाण्याचे सुंदर सरोवर आहे आणि त्याच्या काठी मद्यपान करणाऱ्या भ्रमरांनी भरलेली फुलांची झाडे आहेत.

तरुणादित्यसंकाशं तत्र चारु महत्पुरम् दुर्धर्षबलदृप्तानां दैत्यदानवरक्षसाम्

तेथे उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि भव्य असे एक महान नगर आहे, जेथे बलवान आणि गर्विष्ठ दैत्य, दानव आणि राक्षस राहतात.

तप्तजांबूनदमयं प्रांशुप्राकारतोरणम् निर्व्यूहवलभीकूटप्रतोलीशतमंडितम्

ते नगर वितळलेल्या सोन्याचे बनलेले आहे, उंच भिंती आणि तोरणांनी, तसेच शेकडो अंगण, गॅलरी, मनोरे आणि मुख्य रस्त्यांनी सजलेले आहे.

महार्हमणिचित्राभिर्लेलिहानमिवांबरम् महाभवनकोटीभिरनेकाभिरलंकृतम्

ते नगर मौल्यवान रत्नांनी आणि दागिन्यांनी असे शोभते की जणू आकाशालाच स्पर्श करते, आणि असंख्य भव्य महालांनी अलंकृत आहे.

तस्मिन्निवसति ब्रह्मा सभ्यैः सार्धं प्रजापतिः तत्र गत्वा महात्मानं साक्षाल्लोकपितामहम्

त्या नगरात प्रजापती ब्रह्मा आपल्या सभासदांसह राहतात; तेथे जाऊन ऋषींनी प्रत्यक्ष जगत्पित्या ब्रह्मा यांचे दर्शन घेतले.

दद्दशुर्मुनयो देवा देवर्षिगणसेवितम् शुद्धचामीकरप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्

त्या ठिकाणी ऋषी आणि देवांनी, देवर्षींच्या समूहाने सेविलेले, शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी आणि सर्व अलंकारांनी सजलेले ब्रह्मा पाहिले.