शिवपुराणम्

पृष्ठेचैवंप्रतिष्ठाययजेत्तत्राश्विदैवते शिवशक्तिंतथारुद्रमीशंनारदमेवच

पाठीवरही असेच स्थापन करून तिथे शिव, शक्ती, रुद्र, ईश आणि नारद या देवतांची पूजा करावी.

वामादिनवशक्तीश्च एताः षोडशदेवताः नासत्योदस्रकश्चैव अश्विनौद्वौप्रकीर्तितौ

वामा पासून सुरू होणाऱ्या नव शक्ती—ही सोळा देवता आहेत; तसेच नासत्य आणि दस्र हे दोन अश्विनही सांगितले आहेत.

अथवामूर्ध्निकेशेचकर्मयोर्वदनेतथा बाहुद्वये च हृदयेनाभ्यामूरुयुगेतथा

किंवा डोक्यावर, केसांवर, कानांवर, चेहऱ्यावर, दोन्ही बाहूंवर, हृदयावर, नाभीच्या दोन्ही बाजूंवर आणि दोन्ही मांडींवर लावावे.

जानुद्वयेचपदयोः पृष्ठभागे च षोडश शिवश्चन्द्रश्च रुद्रःको विघ्नेशोविष्णुरेव वा

दोन्ही गुडघ्यांवर, दोन्ही पायांवर आणि पाठीवर—ही सोळा स्थानं आहेत; शिव, चंद्र, रुद्र, विघ्नेश किंवा विष्णू.

श्रीश्चैवहृदयेशम्भुस्तथानाभौप्रजापतिः नागश्चनागकन्याश्च उभयोरृषिकन्यकाः

हृदयावर श्री, नाभीवर शंभू, प्रजापती, नाग, नागकन्या आणि दोन्ही पायांवर ऋषींच्या कन्या.

पादयोश्चसमुद्राश्चतीर्थाः पृष्ठे विशालतः इत्येव षोडश स्थानमथोच्यते

पायांवर समुद्र आणि तीर्थ, पाठीवर विशालता—अशी ही सोळा स्थानं सांगितली आहेत.

गुह्यस्थानं ललाटश्च कर्णद्वयमनुत्तमम् अंसयुग्मं च हृदयं नाभिरित्येवमष्टकम्

गुप्त स्थान, कपाळ, दोन्ही कान, श्रेष्ठ, दोन्ही खांदे, हृदय आणि नाभी—अशी ही आठ स्थानं.

ब्रह्मा च ऋषयः सप्तदेवताश्चप्रकीर्तिताः इत्येवं तु समुद्दिष्टं भस्मविद्भिर्मुनीश्वराः

ब्रह्मा आणि सात ऋषी, तसेच देवता—हे सर्व बभ्रू जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहेत, हे मुनीश्वर.

अथ वा मस्तकं बाहूहृदयं नाभिरेव च पञ्चस्थानान्यमून्याहुर्धारणे भस्मविज्जनाः

किंवा डोके, दोन्ही बाहू, हृदय आणि नाभी—ही पाच स्थानं भस्म जाणणाऱ्यांनी धारणेसाठी सांगितली आहेत.

यथासंभवनं कुर्याद्देशकालाद्यपेक्षया उद्धूलनेप्यशक्तिश्चेत्त्रिपुण्ड्रादीनि कारयेत्

जशी शक्यता असेल, तसेच देश, काळ आणि इतर गोष्टींचा विचार करून करावे. जर कपाळावर किंवा इतर ठिकाणी लेप लावणे शक्य नसेल, तर निदान त्रिपुंड वगैरे चिन्हे तरी काढावीत.

त्रिनेत्रंत्रिगुणाधारंत्रिवेदजनकंशिवम् स्मरन्नमः शिवायेति ललाटे तु त्रिपुण्ड्रकम्

त्रिनेत्री, तीन गुणांचा आधार, तीन वेदांचा जन्मदाता असा शिव आठवत, 'शिवाय नमः' असे म्हणून कपाळावर त्रिपुंड लावावे.

ईशाभ्यांनम इत्युक्त्वापार्श्वयोश्च त्रिपुण्ड्रकम् बीजाभ्यां नम इत्युक्त्वाधारयेत्तुप्रकोष्ठयोः

'ईशा' या दोन अक्षरांसह 'नमः' म्हणून दोन्ही बाजूंना त्रिपुंड लावावे. 'बीज' या दोन अक्षरांसह 'नमः' म्हणून दोन्ही मनगटांवर त्रिपुंड लावावे.

कुर्यादधः पितृभ्यां च उमेशाभ्यांतथोपरि भीमायेतिततःपृष्ठेशिरसःपश्चिमेतथा

खाली पितरांच्या दोन अक्षरांनी, वर उमा आणि ईशाच्या अक्षरांनी, तसेच पाठीमागे आणि डोक्याच्या मागेही तशीच चिन्हे काढावीत.

शैनकर्षे महाप्राज्ञशिवरूपमहापते शृणुरुद्राक्षमाहात्म्यं समासात्कथयाम्यहम्

शैणक, तू मोठा ज्ञानी आणि शिवस्वरूप महापती आहेस. मी तुला रुद्राक्षाचे महत्त्व थोडक्यात सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.

शिवप्रियतमोज्ञेयो रुद्राक्षः परपावनः दर्शनात्स्पर्शनाज्जाप्यात्सर्वपापहरःस्मृतः

रुद्राक्ष हे शिवाला सर्वात प्रिय आणि अत्यंत पावन मानले जाते. त्याचे दर्शन, स्पर्श किंवा जप केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात असे सांगितले आहे.

पुरारुद्राक्षमहिमादेव्यग्रेकथितोमुने लोकोपकरणार्थायशिवेन परमात्मना

मुनी, रुद्राक्षाचे महत्त्व प्रथम शिव या परमात्म्याने देवीसमोर सांगितले, तेही लोकांच्या कल्याणासाठी.

शृणुदेविमहेशानिरुद्राक्षमहिमाशिवे कथयामितवप्रीत्याभक्तानांहितकाम्यया

देवी, महेशानी शिवाने भक्तांच्या हितासाठी आणि तुझ्या आनंदासाठी रुद्राक्षाचे महत्त्व सांगितले, ते तू ऐक.

दिव्यवर्षसहस्राणि महेशानिपुनःपुरा तपःप्रकुर्वतस्त्रस्तंमनः संयम्यवै मम

महेशानी, पूर्वी हजारो दिव्य वर्षे माझे मन संयमित आणि भयभीत अवस्थेत तप करत होते.

स्वतंत्रेण परेशेन लोकोपकृतिकारिणा लीलयापरमेशानि चक्षुरुन्मीलितंमया

परमेशानी, त्या सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी स्वतःच्या इच्छेने परमेश्वराने खेळकरपणे माझी डोळे उघडली.

पुटाभ्यांचारुचक्षुर्भ्यांपतिताजलबिंदवः तत्राश्रुबिन्दवोजातावृक्षारुद्राक्षसंज्ञकाः

माझ्या सुंदर डोळ्यांतून पाण्याचे थेंब पडले; तेथे त्या अश्रूंचे थेंब रुद्राक्ष वृक्ष म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

स्थावरत्वमनुप्राप्यभक्तानुग्रहकारणात् ते दत्ताविष्णुभक्तेभ्यश्चतुर्वर्णेभ्य एव च

त्या अश्रूंच्या थेंबांनी झाडाचे रूप घेतले आणि भक्तांवर कृपा करण्यासाठी, ते विष्णूभक्तांना आणि चारही वर्णांतील लोकांना दिले गेले.

भूमौगौंडोद्भवांश्चक्रेरुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् मथुरायामयोध्यायालंकायांमलये तथा

शिवाला प्रिय असलेले रुद्राक्ष पृथ्वी, पाणी आणि गौड देशातून तसेच मथुरा, अयोध्या, लंका आणि मलय या ठिकाणी उत्पन्न केले.

सह्याद्रौचतथाकाश्यांदशेष्वन्येषुवातथा परानसह्यपापौघभेदनाञ्छ्रुतिनोदनात्

सह्याद्री, काशी आणि इतर दहा ठिकाणी तसेच इतर प्रदेशांतही रुद्राक्ष निर्माण झाले. हे मोठ्या पापांचा नाश करणारे आणि वेदांतही गौरविलेले आहेत.

ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याःशूद्राजाताममाज्ञया रुद्राक्षास्तेपृथिव्यांतुतज्जातीयाः शुभाक्षकाः

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र — या चारही वर्णांनी आपल्या जातीप्रमाणे शुभ रुद्राक्ष धारण करावे, असे आज्ञा आहे.

श्वेतरक्ताः पीतकृष्णावर्णाज्ञेयाः क्रमाद्बुधैः स्वजातीयंनृभिर्धार्यं रुद्राक्षंवर्णतः क्रमात्

पांढरा, लाल, पिवळा आणि काळा — हे अनुक्रमे चार रंग मानावे. ज्ञानी लोक सांगतात की प्रत्येकाने आपल्या वर्णानुसार तो रंग असलेला रुद्राक्ष घालावा.

वर्णैस्तुतत्फलंधार्यंभुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः शिवभक्तैर्विशेषेणशिवयोः प्रीतयेसदा

भोग किंवा मोक्ष हवे असणाऱ्यांनी, विशेषतः शिवभक्तांनी, शिव आणि पार्वती यांच्या आनंदासाठी हे फळ मिळवणारे रुद्राक्ष नेहमी घालावेत.

धात्रीफलप्रमाणंयच्छ्रेष्ठमेतदुदाहृतम् बदरीफलमात्रंतुमध्यमंसंप्रकीर्तितम्

आवळ्याएवढ्या आकाराचा रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानला जातो; बोराएवढा रुद्राक्ष मध्यम समजला जातो.

अधमंचणमात्रंस्यात्प्रक्रियैषापरोच्यते शृणुपार्वतिसुप्रीत्याभक्तानांहितकाम्यया

हे पार्वती, ज्यांना भक्ती नाही आणि जे इतरांचे वाईट चिंततात, त्यांच्यासाठी फक्त एकच मणी असलेली ही सर्वात नीच पद्धत सांगितली आहे. तू आनंदाने ऐक.

बदरीफलमात्रंचयत्स्यात्किलमहेश्वरि तथापिफलदंलोकेसुखसौभाग्यवर्धनम्

महोदये, जर तो मणी बोराच्या फळाएवढा असेल तरीही, तो लोकांना फळ देतो आणि सुख व भाग्य वाढवतो.