शिवपुराणम्

मानोमहन्तमितिचमंत्रेणावाहनंचरेत् यातेरुद्रेणमंत्रेणसंचरेदुपवेशनम्

‘मानो महन्तम्’ या मंत्राने आवाहन करावे. ‘याते रुद्र’ या मंत्राने उपवेशन करावे.

मंत्रेणयामिषुमिति न्यासंकुर्याच्छिवस्यच अध्यवोचदिति प्रेम्णाधिवासंमनुनाचरेत्

‘यामि षुम्’ या मंत्राने शिवाचा न्यास करावा. ‘अध्यवोचद्’ या मंत्राने प्रेमाने अधिवास करावा.

मनुनासौजीव इतिदेवतान्यासमाचरेत् असौयोवसर्पतीति चाचरेदपसर्पणम्

‘सौजीव’ या मंत्राने देवतांचा न्यास करावा. ‘असौ यो वसर्पति’ या मंत्राने विघ्न दूर करावे.

अर्घ्यं च रुद्रगायत्र्या ऽचमनं त्र्यंबकेण च

रुद्र गायत्री मंत्राने अर्घ्य द्यावे आणि त्र्यंबक मंत्राने आचमन करावे.

पयःपृथिव्यामिति च पयसास्नानमाचरेत् दधिक्राव्णेतिमंत्रेणदधिस्नानं च कारयेत्

‘पयः पृथिव्याम्’ या मंत्राने दूधाने स्नान करावे. ‘दधिक्राव्णे’ या मंत्राने दह्याने स्नान करावे.

मधुखंडस्नपनंप्रोक्तमितिपञ्चामृतं स्मृतम् अथवा पाद्यमंत्रेण स्नानंपञ्चामृतेन च

मध आणि साखरेने स्नान करणे सांगितले आहे, हेच पंचामृत मानले जाते. किंवा पाद्य मंत्राने पंचामृताने स्नान करावे.

मानस्तोके इति प्रेम्णा मंत्रेण कटिबंधनम् नमो धृष्णवे इति वा उत्तरीयं च धापयेत्

‘मानस्तोके’ या मंत्राने प्रेमाने कटीबंध बांधावा. किंवा ‘नमः धृष्णवे’ या मंत्राने उत्तरीय नेसावे.

या ते हेतिरिति प्रेम्णा ऋक्चतुष्केण वैदिकः शिवाय विधिना भक्तश्चरेद्वस्त्रसमर्पणम्

‘या ते हेति’ या मंत्राने आणि चार ऋचांनी भक्ताने वेदपद्धतीने शिवाला वस्त्र अर्पण करावे.

नमः श्वभ्य इति प्रेम्णा गंधं दद्यादृचा सुधीः

‘नमः श्वभ्यः’ या मंत्राने आणि ऋचाने प्रेमाने सुगंध अर्पण करावा.

नमः पार्याय इति वा पुष्प मंत्रेण चार्पयेत् नमः पर्ण्याय इति वा बिल्बपत्रसमर्पणम्

‘नमः पार्याय’ या मंत्राने किंवा पुष्पमंत्राने फुले अर्पण करावीत. ‘नमः पर्ण्याय’ या मंत्राने किंवा अन्यथा, बिल्वपत्र अर्पण करावे.

नमःकपर्दिनेचेति धूपं दद्याद्यथाविधि दीपं दद्याद्यथोक्तं तु नम आशव इत्यृचा

‘नमः कपर्दिने’ या मंत्राने योग्य पद्धतीने धूप अर्पण करावा. ‘नम आश्यव’ या ऋचाने सांगितल्याप्रमाणे दीप अर्पण करावा.

नमोज्येष्ठायमंत्रेण दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् मनुनात्र्यम्बकमितिपुनराचमनंस्मृतम्

‘नमोज्येष्ठाय’ या मंत्राने उत्तम नैवेद्य अर्पण करावे. त्यानंतर ‘त्र्यम्बकम्’ या मंत्राने पुन्हा आचमन करावे, असे स्मरणात ठेवावे.

इमा रुद्रायेति ऋचा कुर्यात्फलसमर्पणम् नमो व्रज्यायेति ऋचा सकलं शंभवेर्पयेत्

‘इमा रुद्राय’ या ऋचेन फळ अर्पण करावे. ‘नमो व्रज्याय’ या ऋचेन सर्व काही शंभूला समर्पित करावे.

मनो महांतमिति च मानस्तोके इति ततः मंत्रेद्वयेनैकदशाक्षतै रुद्रान्प्रपूजयेत्

‘मनो महान्तम्’ आणि ‘मानस्तोके’ या दोन मंत्रांनी, एकूण अकरा अक्षरांनी, रुद्रांची पूजा करावी.

हिरण्यगर्भ इति त्र्यृचादक्षिणांहिसमर्पयेत् देवस्यत्वेतिमंत्रेणह्यभिषेकंचरेद्बुधः

‘हिरण्यगर्भ’ या तीन ऋचांनी दक्षिणा अर्पण करावी. ‘देवस्य त्वे’ या मंत्राने ज्ञानीजनांनी अभिषेक करावा.

दीपमंत्रेणवाशंभोर्नीराजनविधिंचरेत् पुष्पांजलिंचरेद्भक्त्या इमा रुद्रायचत्र्यृचा

शंभूच्या दीपमंत्राने नीराजन विधी करावा. भक्तीभावाने, ‘इमा रुद्राय’ या तीन ऋचांनी फुलांची अंजली अर्पण करावी.

मानोमहान्तमिति च चरेत्प्राज्ञः प्रदक्षिणाम् मानस्तोकेति मंत्रेण साष्टाङ्गंप्रणमेत्सुधीः

‘मनो महान्तम्’ या मंत्राने ज्ञानी व्यक्तीने प्रदक्षिणा करावी. ‘मानस्तोके’ या मंत्राने बुद्धिमानाने साष्टांग नमस्कार करावा.

यतोयत इत्यभयांज्ञानाख्यां त्र्यंबकेण च

‘यतो यतः’ या मंत्राने अभयमुद्रा दाखवावी, आणि ‘त्र्यम्बक’ या मंत्राने ज्ञानमुद्रा दाखवावी.

नमःसेनेति मंत्रेणमहामुद्रांप्रदर्शयेत् दर्शयेद्धेनुमुद्रांचनमोगेभ्य ऋचानया

‘नमःसेनेति’ या मंत्राने महा-मुद्रा दाखवावी. ‘नमोगे’ या ऋचेद्वारे गायीची मुद्रा दाखवावी.

पञ्चमुद्राःप्रदर्श्याथ शिवमंत्रजपं चरेत् शतरुद्रियमंत्रेण जपेद्वेदविचक्षणः

पाच मुद्रा दाखवल्यानंतर, शिवमंत्राचा जप करावा. वेदज्ञ व्यक्तीने शतरुद्रीय मंत्राचा जप करावा.

ततः पञ्चाङ्गपाठंचकुर्याद्वेदविचक्षणः देवागात्वितिमंत्रेणकुर्याच्छंभोर्विसर्जनम्

यानंतर वेदज्ञाने पाच अंगांचा पाठ करावा. ‘देवागत्’ या मंत्राने शंभूचे विसर्जन करावे.

इत्युक्तः शिवपूजायाव्यासतोवैदिकोविधिः समासतश्चशृणुतवैदिकंविधिमुत्तमम्

अशा प्रकारे व्यासांनी शिवपूजेचा वैदिक विधी सांगितला. आता संक्षिप्तपणे तो श्रेष्ठ वैदिक विधी ऐका.

ऋचासद्योजातमितिमृदाहरणमाचरेत् वामदेवाय इति च जलप्रक्षेपमाचरेत्

‘सद्योजात’ या ऋचेन माती उचलावी. ‘वामदेवाय’ या मंत्राने पाणी शिंपडावे.

अघोरेण च मंत्रेणलिंगनिर्माणमाचरेत् तत्पुरुषायमंत्रेणाह्वानं कुर्याद्यथाविधि

‘अघोरेण’ या मंत्राने लिंग तयार करावे. ‘तत्पुरुषाय’ या मंत्राने योग्य पद्धतीने आवाहन करावे.

संयोजयेद्वेदिकायामीशानमनुनाहरम् अन्यत्सर्वं विधानंचकुर्यात्संक्षेपतः सुधीः

‘ईशान’ या मंत्राने हराला वेदिकेवर स्थापित करावे. उर्वरित सर्व विधी संक्षिप्तपणे पार पाडावेत.

पञ्चाक्षरेणमंत्रेणगुरुदत्तेनवातथा कुर्यात्पूजां षोडशोपचारेण विधिवत्सुधीः

गुरुने दिलेल्या पंचाक्षरी मंत्राने, ज्ञानी व्यक्तीने सोळा उपचारांनी विधिपूर्वक पूजा करावी.

भवायभवनाशायमहादेवायधीमहि उग्राय उग्रनाशाय शर्वाय शशिमौलिने

आपण भव, भवाचा नाश करणारा, महादेव, उग्र, उग्रतेचा नाश करणारा, शर्व, आणि शशिमौलि यांचा ध्यान करतो.

अनेन मनुना वापि पूजयेच्छंकरंसुधीः सुभक्त्या चभ्रमंत्यक्त्वाभक्त्यैवफलदः शिवः

या मंत्राने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकारे, ज्ञानी व्यक्तीने शंकराची पूजा करावी. शुद्ध भक्तीने आणि भ्रम सोडून, फळ केवळ भक्तीमुळेच शिव देतो.

इत्यपि प्रोक्तमादृत्य वैदिकक्रमपूजनम् प्रोच्यतेन्यविधिः सम्यक्साधारणतयाद्विजः

अशा प्रकारे वैदिक क्रमाने पूजन सांगितले. आता द्विजांसाठी सर्वसाधारण विधी नीट सांगतो.