शिवपुराणम्

शुद्धप्रदेशसंभूतां मृदमाहृत्य यत्नतः शिवलिंगं प्रकल्पेत सावधानतया द्विजाः

शुद्ध जागेची माती काळजीपूर्वक गोळा करून, द्विजांनी लक्षपूर्वक शिवलिंग तयार करावे.

विप्रे गौरा स्मृता शोणा बाहुजे पीतवर्णका वैश्येकृष्णा पादजाते ह्यथवा यत्र या भवेत्

ब्राह्मणासाठी पांढरी, क्षत्रियासाठी लाल, वैश्यासाठी हातावर पिवळी, शूद्रासाठी पायाजवळ काळी किंवा जशी मिळेल तशी माती योग्य मानली आहे.

संगृह्यमृत्तिकांलिंगनिर्माणार्थंप्रयत्नतः अतीवशुभदेशेचस्थापयेत्तांमृदंशुभाम्

लिंग तयार करण्यासाठी माती काळजीपूर्वक गोळा करून, ती शुभ माती अत्यंत शुभ जागी ठेवावी.

संशोध्यचजलेनापिपिंडीकृत्य शनैः शनैः विधीयेतशुभंलिंगंपार्थिवंवेदमार्गतः

मातीला नीट स्वच्छ करून, ती हळूहळू आणि काळजीपूर्वक गोळ्यासारखी बनवावी. मग वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने शुभ पार्थिव लिंग तयार करावे.

ततः संपूजयेद्भक्त्याभुक्तिमुक्तिफलाप्तये तत्प्रकारमहंवच्मिशृणुध्वंसंविधानतः

यानंतर, भक्तीभावाने त्या लिंगाची पूजा करावी, जेणेकरून भोग आणि मुक्ती हे फळ मिळेल. आता मी त्याची पद्धत सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐका.

नमः शिवायमंत्रेणार्चनंद्रव्यंचप्रोक्षयेत् भूरसीतिचमंत्रेणक्षेत्रसिद्धिंप्रकारयेत्

‘नमः शिवाय’ या मंत्राने पूजा साहित्य शिंपडावे. ‘भूमी होती’ या मंत्राने त्या जागेची पवित्रता करावी.

आपोस्मानितिमंत्रेणजलसंस्कारमाचरेत् नमस्ते रुद्रमंत्रेण फाटिकाबंधमुच्यते

‘आपः स्मानि’ या मंत्राने पाण्याने शुद्धी करावी. ‘नमस्ते रुद्र’ या मंत्राने स्फटिकाची बांधणी करावी.

शंभवायेतिमंत्रेणक्षेत्रशुद्धिं प्रकारयेत् नमः पूर्वेण कुर्यात्पञ्चामृतस्यापि प्रोक्षणम्

‘शंभवाय’ या मंत्राने जागेची शुद्धी करावी. आधीच्या नमस्कार मंत्राने पंचामृतही शिंपडावे.

नीलग्रीवायमंत्रेणनमःपूर्वेणभक्तिमान् चरेच्छंकरलिंगस्यप्रतिष्ठापनमुत्तमम्

‘नीलग्रीवाय’ या मंत्राने आणि आधीच्या नमस्काराने भक्ताने शंकरलिंगाची उत्तम प्रतिष्ठापना करावी.

भक्तितस्तत एतत्तेरुद्रायेति च मंत्रतः आसनं रमणीयं वैदद्याद्वैदिकमार्गकृत्

यानंतर भक्तीने आणि ‘त्या रुद्राला’ या मंत्राने वेदपद्धतीने सुंदर आसन द्यावे.

मानोमहन्तमितिचमंत्रेणावाहनंचरेत् यातेरुद्रेणमंत्रेणसंचरेदुपवेशनम्

‘मानो महन्तम्’ या मंत्राने आवाहन करावे. ‘याते रुद्र’ या मंत्राने उपवेशन करावे.

मंत्रेणयामिषुमिति न्यासंकुर्याच्छिवस्यच अध्यवोचदिति प्रेम्णाधिवासंमनुनाचरेत्

‘यामि षुम्’ या मंत्राने शिवाचा न्यास करावा. ‘अध्यवोचद्’ या मंत्राने प्रेमाने अधिवास करावा.

मनुनासौजीव इतिदेवतान्यासमाचरेत् असौयोवसर्पतीति चाचरेदपसर्पणम्

‘सौजीव’ या मंत्राने देवतांचा न्यास करावा. ‘असौ यो वसर्पति’ या मंत्राने विघ्न दूर करावे.

अर्घ्यं च रुद्रगायत्र्या ऽचमनं त्र्यंबकेण च

रुद्र गायत्री मंत्राने अर्घ्य द्यावे आणि त्र्यंबक मंत्राने आचमन करावे.

पयःपृथिव्यामिति च पयसास्नानमाचरेत् दधिक्राव्णेतिमंत्रेणदधिस्नानं च कारयेत्

‘पयः पृथिव्याम्’ या मंत्राने दूधाने स्नान करावे. ‘दधिक्राव्णे’ या मंत्राने दह्याने स्नान करावे.

मधुखंडस्नपनंप्रोक्तमितिपञ्चामृतं स्मृतम् अथवा पाद्यमंत्रेण स्नानंपञ्चामृतेन च

मध आणि साखरेने स्नान करणे सांगितले आहे, हेच पंचामृत मानले जाते. किंवा पाद्य मंत्राने पंचामृताने स्नान करावे.

मानस्तोके इति प्रेम्णा मंत्रेण कटिबंधनम् नमो धृष्णवे इति वा उत्तरीयं च धापयेत्

‘मानस्तोके’ या मंत्राने प्रेमाने कटीबंध बांधावा. किंवा ‘नमः धृष्णवे’ या मंत्राने उत्तरीय नेसावे.

या ते हेतिरिति प्रेम्णा ऋक्चतुष्केण वैदिकः शिवाय विधिना भक्तश्चरेद्वस्त्रसमर्पणम्

‘या ते हेति’ या मंत्राने आणि चार ऋचांनी भक्ताने वेदपद्धतीने शिवाला वस्त्र अर्पण करावे.

नमः श्वभ्य इति प्रेम्णा गंधं दद्यादृचा सुधीः

‘नमः श्वभ्यः’ या मंत्राने आणि ऋचाने प्रेमाने सुगंध अर्पण करावा.

नमः पार्याय इति वा पुष्प मंत्रेण चार्पयेत् नमः पर्ण्याय इति वा बिल्बपत्रसमर्पणम्

‘नमः पार्याय’ या मंत्राने किंवा पुष्पमंत्राने फुले अर्पण करावीत. ‘नमः पर्ण्याय’ या मंत्राने किंवा अन्यथा, बिल्वपत्र अर्पण करावे.

नमःकपर्दिनेचेति धूपं दद्याद्यथाविधि दीपं दद्याद्यथोक्तं तु नम आशव इत्यृचा

‘नमः कपर्दिने’ या मंत्राने योग्य पद्धतीने धूप अर्पण करावा. ‘नम आश्यव’ या ऋचाने सांगितल्याप्रमाणे दीप अर्पण करावा.

नमोज्येष्ठायमंत्रेण दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् मनुनात्र्यम्बकमितिपुनराचमनंस्मृतम्

‘नमोज्येष्ठाय’ या मंत्राने उत्तम नैवेद्य अर्पण करावे. त्यानंतर ‘त्र्यम्बकम्’ या मंत्राने पुन्हा आचमन करावे, असे स्मरणात ठेवावे.

इमा रुद्रायेति ऋचा कुर्यात्फलसमर्पणम् नमो व्रज्यायेति ऋचा सकलं शंभवेर्पयेत्

‘इमा रुद्राय’ या ऋचेन फळ अर्पण करावे. ‘नमो व्रज्याय’ या ऋचेन सर्व काही शंभूला समर्पित करावे.

मनो महांतमिति च मानस्तोके इति ततः मंत्रेद्वयेनैकदशाक्षतै रुद्रान्प्रपूजयेत्

‘मनो महान्तम्’ आणि ‘मानस्तोके’ या दोन मंत्रांनी, एकूण अकरा अक्षरांनी, रुद्रांची पूजा करावी.

हिरण्यगर्भ इति त्र्यृचादक्षिणांहिसमर्पयेत् देवस्यत्वेतिमंत्रेणह्यभिषेकंचरेद्बुधः

‘हिरण्यगर्भ’ या तीन ऋचांनी दक्षिणा अर्पण करावी. ‘देवस्य त्वे’ या मंत्राने ज्ञानीजनांनी अभिषेक करावा.

दीपमंत्रेणवाशंभोर्नीराजनविधिंचरेत् पुष्पांजलिंचरेद्भक्त्या इमा रुद्रायचत्र्यृचा

शंभूच्या दीपमंत्राने नीराजन विधी करावा. भक्तीभावाने, ‘इमा रुद्राय’ या तीन ऋचांनी फुलांची अंजली अर्पण करावी.

मानोमहान्तमिति च चरेत्प्राज्ञः प्रदक्षिणाम् मानस्तोकेति मंत्रेण साष्टाङ्गंप्रणमेत्सुधीः

‘मनो महान्तम्’ या मंत्राने ज्ञानी व्यक्तीने प्रदक्षिणा करावी. ‘मानस्तोके’ या मंत्राने बुद्धिमानाने साष्टांग नमस्कार करावा.

यतोयत इत्यभयांज्ञानाख्यां त्र्यंबकेण च

‘यतो यतः’ या मंत्राने अभयमुद्रा दाखवावी, आणि ‘त्र्यम्बक’ या मंत्राने ज्ञानमुद्रा दाखवावी.

नमःसेनेति मंत्रेणमहामुद्रांप्रदर्शयेत् दर्शयेद्धेनुमुद्रांचनमोगेभ्य ऋचानया

‘नमःसेनेति’ या मंत्राने महा-मुद्रा दाखवावी. ‘नमोगे’ या ऋचेद्वारे गायीची मुद्रा दाखवावी.