शिवपुराणम्

द्विखंडंतुचरांलिंगंकुर्वन्त्यज्ञानमोहिताः नैवसिद्धान्तवेत्तारो मुनयः शास्त्रकोविदाः

जे अज्ञानामुळे हालचाल करणारे लिंग दोन भागांत बनवतात, ते भ्रमित झालेले असतात; तत्त्वज्ञान जाणणारे किंवा शास्त्रपारंगत ऋषी असे करत नाहीत.

अखंडंस्थावरंलिंगंद्विखंडंचरमेवच येकुर्वन्तिनरामूढानपूजाफलभागिनः

जे स्थिर लिंग अखंड आणि हालचाल करणारे दोन भागांत बनवतात, ते मूढ नाहीत आणि त्यांना पूजेचे फळ मिळते.

तस्माच्छास्त्रोक्तविधिना अखंडंचरसंज्ञकम् द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं परया मुदा

म्हणून शास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, हालचाल करणारे लिंग अखंड आणि स्थिर लिंग दोन भागांत, अत्यंत आनंदाने बनवावे.

अखंडे तु चरे पूजासम्पूर्णफलदायिनी द्विखंडे तु चरे पूजामहाहानिप्रदा स्मृता

अखंड हालचाल करणाऱ्या लिंगाची पूजा पूर्ण फळ देते; पण दोन भागांत हालचाल करणाऱ्या लिंगाची पूजा मोठा तोटा देते असे सांगितले आहे.

अखंडे स्थावरे पूजा न कामफलदायिनी प्रत्यवायकरीनित्यमित्युक्तंशास्त्रवेदिभिः

अखंड स्थिर लिंगाची पूजा इच्छित फळ देत नाही; ती नेहमीच अडथळा आणणारी आहे असे शास्त्रज्ञ सांगतात.

अथ वैदिकभक्तानां पार्थिवार्चां निगद्यते वैदिकेनैवमार्गेणभुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

आता वैदिक भक्तांसाठी मातीच्या लिंगाची पूजा सांगितली जाते; वैदिक मार्गाने केली तर ती भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते.

सूत्रोक्तविधिनास्नात्वासंध्यां कृत्वा यथाविधि ब्रह्मयज्ञंविधायादौततस्तर्पणमाचरेत्

सूत्रात सांगितलेल्या पद्धतीने स्नान करून, संध्या केली पाहिजे, ब्रह्मयज्ञ करून मग तर्पण करावे.

शिवस्मरणपूर्वं हि भस्मरुद्राक्षधारकः

शिवाचे स्मरण करण्यापूर्वी, अंगावर भस्म आणि रुद्राक्ष घालावे.

वेदोक्ताविधिना सम्यक्संपूर्णफलसिद्धये पूजयेत्परयाभक्त्यापार्थिवंलिंगमुत्तमम्

वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने, पूर्ण फळ मिळावे म्हणून, अत्यंत भक्तीने उत्तम मातीच्या लिंगाची पूजा करावी.

नदीतीरे तडागे च पर्वतेकानने ऽपिच शिवालये शुचौ देशे पार्थिवार्चा विधीयते

नदीच्या काठी, तलावात, पर्वतावर, जंगलात किंवा शिवमंदिरात, शुद्ध जागी मातीच्या लिंगाची पूजा करावी असे सांगितले आहे.

शुद्धप्रदेशसंभूतां मृदमाहृत्य यत्नतः शिवलिंगं प्रकल्पेत सावधानतया द्विजाः

शुद्ध जागेची माती काळजीपूर्वक गोळा करून, द्विजांनी लक्षपूर्वक शिवलिंग तयार करावे.

विप्रे गौरा स्मृता शोणा बाहुजे पीतवर्णका वैश्येकृष्णा पादजाते ह्यथवा यत्र या भवेत्

ब्राह्मणासाठी पांढरी, क्षत्रियासाठी लाल, वैश्यासाठी हातावर पिवळी, शूद्रासाठी पायाजवळ काळी किंवा जशी मिळेल तशी माती योग्य मानली आहे.

संगृह्यमृत्तिकांलिंगनिर्माणार्थंप्रयत्नतः अतीवशुभदेशेचस्थापयेत्तांमृदंशुभाम्

लिंग तयार करण्यासाठी माती काळजीपूर्वक गोळा करून, ती शुभ माती अत्यंत शुभ जागी ठेवावी.

संशोध्यचजलेनापिपिंडीकृत्य शनैः शनैः विधीयेतशुभंलिंगंपार्थिवंवेदमार्गतः

मातीला नीट स्वच्छ करून, ती हळूहळू आणि काळजीपूर्वक गोळ्यासारखी बनवावी. मग वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने शुभ पार्थिव लिंग तयार करावे.

ततः संपूजयेद्भक्त्याभुक्तिमुक्तिफलाप्तये तत्प्रकारमहंवच्मिशृणुध्वंसंविधानतः

यानंतर, भक्तीभावाने त्या लिंगाची पूजा करावी, जेणेकरून भोग आणि मुक्ती हे फळ मिळेल. आता मी त्याची पद्धत सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐका.

नमः शिवायमंत्रेणार्चनंद्रव्यंचप्रोक्षयेत् भूरसीतिचमंत्रेणक्षेत्रसिद्धिंप्रकारयेत्

‘नमः शिवाय’ या मंत्राने पूजा साहित्य शिंपडावे. ‘भूमी होती’ या मंत्राने त्या जागेची पवित्रता करावी.

आपोस्मानितिमंत्रेणजलसंस्कारमाचरेत् नमस्ते रुद्रमंत्रेण फाटिकाबंधमुच्यते

‘आपः स्मानि’ या मंत्राने पाण्याने शुद्धी करावी. ‘नमस्ते रुद्र’ या मंत्राने स्फटिकाची बांधणी करावी.

शंभवायेतिमंत्रेणक्षेत्रशुद्धिं प्रकारयेत् नमः पूर्वेण कुर्यात्पञ्चामृतस्यापि प्रोक्षणम्

‘शंभवाय’ या मंत्राने जागेची शुद्धी करावी. आधीच्या नमस्कार मंत्राने पंचामृतही शिंपडावे.

नीलग्रीवायमंत्रेणनमःपूर्वेणभक्तिमान् चरेच्छंकरलिंगस्यप्रतिष्ठापनमुत्तमम्

‘नीलग्रीवाय’ या मंत्राने आणि आधीच्या नमस्काराने भक्ताने शंकरलिंगाची उत्तम प्रतिष्ठापना करावी.

भक्तितस्तत एतत्तेरुद्रायेति च मंत्रतः आसनं रमणीयं वैदद्याद्वैदिकमार्गकृत्

यानंतर भक्तीने आणि ‘त्या रुद्राला’ या मंत्राने वेदपद्धतीने सुंदर आसन द्यावे.

मानोमहन्तमितिचमंत्रेणावाहनंचरेत् यातेरुद्रेणमंत्रेणसंचरेदुपवेशनम्

‘मानो महन्तम्’ या मंत्राने आवाहन करावे. ‘याते रुद्र’ या मंत्राने उपवेशन करावे.

मंत्रेणयामिषुमिति न्यासंकुर्याच्छिवस्यच अध्यवोचदिति प्रेम्णाधिवासंमनुनाचरेत्

‘यामि षुम्’ या मंत्राने शिवाचा न्यास करावा. ‘अध्यवोचद्’ या मंत्राने प्रेमाने अधिवास करावा.

मनुनासौजीव इतिदेवतान्यासमाचरेत् असौयोवसर्पतीति चाचरेदपसर्पणम्

‘सौजीव’ या मंत्राने देवतांचा न्यास करावा. ‘असौ यो वसर्पति’ या मंत्राने विघ्न दूर करावे.

अर्घ्यं च रुद्रगायत्र्या ऽचमनं त्र्यंबकेण च

रुद्र गायत्री मंत्राने अर्घ्य द्यावे आणि त्र्यंबक मंत्राने आचमन करावे.

पयःपृथिव्यामिति च पयसास्नानमाचरेत् दधिक्राव्णेतिमंत्रेणदधिस्नानं च कारयेत्

‘पयः पृथिव्याम्’ या मंत्राने दूधाने स्नान करावे. ‘दधिक्राव्णे’ या मंत्राने दह्याने स्नान करावे.

मधुखंडस्नपनंप्रोक्तमितिपञ्चामृतं स्मृतम् अथवा पाद्यमंत्रेण स्नानंपञ्चामृतेन च

मध आणि साखरेने स्नान करणे सांगितले आहे, हेच पंचामृत मानले जाते. किंवा पाद्य मंत्राने पंचामृताने स्नान करावे.

मानस्तोके इति प्रेम्णा मंत्रेण कटिबंधनम् नमो धृष्णवे इति वा उत्तरीयं च धापयेत्

‘मानस्तोके’ या मंत्राने प्रेमाने कटीबंध बांधावा. किंवा ‘नमः धृष्णवे’ या मंत्राने उत्तरीय नेसावे.

या ते हेतिरिति प्रेम्णा ऋक्चतुष्केण वैदिकः शिवाय विधिना भक्तश्चरेद्वस्त्रसमर्पणम्

‘या ते हेति’ या मंत्राने आणि चार ऋचांनी भक्ताने वेदपद्धतीने शिवाला वस्त्र अर्पण करावे.

नमः श्वभ्य इति प्रेम्णा गंधं दद्यादृचा सुधीः

‘नमः श्वभ्यः’ या मंत्राने आणि ऋचाने प्रेमाने सुगंध अर्पण करावा.