शिवपुराणम्

शिवं यः पूजयेन्नित्यं कृत्वालिंगं तु पार्थिवम् यावज्जीवनपर्यंतं स याति शिवमन्दिरम्

जो कुणी आयुष्यभर दररोज पार्थिव लिंग तयार करून शिवाची पूजा करतो, तो शेवटी शिवाच्या लोकात जातो.

मृडेनाप्रमितान्वर्षाञ्छिवलोकेहि तिष्ठति सकामः पुनरागत्य राजेन्द्रोभारतेभवेत्

मातीने तयार केलेल्या लिंगामुळे तो असंख्य वर्षे शिवलोकात राहतो, इच्छेनुसार भोग भोगतो आणि पुन्हा भारतात येऊन राजा होतो.

निष्कामः पूजयेन्नित्यं पार्थिवंलिंगमुत्तमम् शिवलोके सदा तिष्ठेत्ततः सायुज्यमाप्नुयात्

जो कुणी इच्छा न ठेवता दररोज श्रेष्ठ पार्थिव लिंगाची पूजा करतो, तो नेहमी शिवलोकात राहतो आणि शेवटी शिवाशी एकरूप होतो.

पार्थिवं शिवलिंगं च विप्रो यदि न पूजयेत् सयातिनरकंघोरंशूलप्रोतं सुदारुणम्

जो ब्राह्मण पार्थिव शिवलिंगाची पूजा करत नाही, तो अत्यंत भयंकर नरकात, शूलांनी छिन्न-भिन्न होऊन जातो.

यथाकथंचिद्विधिनारम्यं लिंगं प्रकारयेत् पञ्चसूत्रविधानां च पार्थिवेन विचारयेत्

ज्याप्रकारे नियमाप्रमाणे सुंदर लिंग तयार करता येईल, तसे ते पार्थिव लिंग पाच विधीनुसार बनवावे.

अखण्डंतद्धिकर्तव्यंनविखण्डंप्रकारयेत् द्विखण्डंतुप्रकुर्वाणोनैवपूजाफलंलभेत्

जे अखंड आहे ते तसेच बनवावे आणि त्यात फाटाफूट करू नये. ते अखंडच दाखवावे. पण जर कोणी ते दोन भागांत विभागले, तर त्याला पूजा केल्याचे फळ मिळत नाही.

रत्नजं हेमजं लिंगं पारदं स्फाटिकं तथा पार्थिवं पुष्परागोत्थमखंडं तु प्रकारयेत्

रत्न, सोने, पारद, स्फटिक, माती, फुलं किंवा रत्न यांपासून बनवलेले लिंग अखंडच घडवावे.

अखंडं तु चरं लिंगंद्विखंडमचरं स्मृतम् खंडाखंडविचारोयं सचराचरयोः स्मृतः

ज्याचे हालचाल होते असे लिंग अखंड मानले जाते; ज्याचे हालचाल होत नाही ते दोन भागांत असते असे समजले जाते. हालचाल असणारे आणि नसणारे या दोन्ही बाबतीत हे अखंड व विभागलेले असे विचारले जाते.

वेदिकातुमहाविद्यालिंगंदेवो महेश्वरः अतो हि स्थावरेलिंगे स्मृताश्रेष्ठादिखंडिता

वेदिक वेदी आणि महान विद्या हेच महादेवाचे लिंग आहे. म्हणून स्थिर लिंगांमध्ये विभागलेलीच श्रेष्ठ मानली जातात.

द्विखंडंस्थावरंलिंगंकर्तव्यंहिविधानतः अखंडंजंगमंप्रोक्तंशैवसिद्धान्तवेदिभिः

स्थिर लिंग नेहमी दोन भागांत बनवावे असे नियम आहे; हालचाल करणारे लिंग अखंडच असावे असे शैव तत्त्वज्ञान जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे.

द्विखंडंतुचरांलिंगंकुर्वन्त्यज्ञानमोहिताः नैवसिद्धान्तवेत्तारो मुनयः शास्त्रकोविदाः

जे अज्ञानामुळे हालचाल करणारे लिंग दोन भागांत बनवतात, ते भ्रमित झालेले असतात; तत्त्वज्ञान जाणणारे किंवा शास्त्रपारंगत ऋषी असे करत नाहीत.

अखंडंस्थावरंलिंगंद्विखंडंचरमेवच येकुर्वन्तिनरामूढानपूजाफलभागिनः

जे स्थिर लिंग अखंड आणि हालचाल करणारे दोन भागांत बनवतात, ते मूढ नाहीत आणि त्यांना पूजेचे फळ मिळते.

तस्माच्छास्त्रोक्तविधिना अखंडंचरसंज्ञकम् द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं परया मुदा

म्हणून शास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, हालचाल करणारे लिंग अखंड आणि स्थिर लिंग दोन भागांत, अत्यंत आनंदाने बनवावे.

अखंडे तु चरे पूजासम्पूर्णफलदायिनी द्विखंडे तु चरे पूजामहाहानिप्रदा स्मृता

अखंड हालचाल करणाऱ्या लिंगाची पूजा पूर्ण फळ देते; पण दोन भागांत हालचाल करणाऱ्या लिंगाची पूजा मोठा तोटा देते असे सांगितले आहे.

अखंडे स्थावरे पूजा न कामफलदायिनी प्रत्यवायकरीनित्यमित्युक्तंशास्त्रवेदिभिः

अखंड स्थिर लिंगाची पूजा इच्छित फळ देत नाही; ती नेहमीच अडथळा आणणारी आहे असे शास्त्रज्ञ सांगतात.

अथ वैदिकभक्तानां पार्थिवार्चां निगद्यते वैदिकेनैवमार्गेणभुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

आता वैदिक भक्तांसाठी मातीच्या लिंगाची पूजा सांगितली जाते; वैदिक मार्गाने केली तर ती भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते.

सूत्रोक्तविधिनास्नात्वासंध्यां कृत्वा यथाविधि ब्रह्मयज्ञंविधायादौततस्तर्पणमाचरेत्

सूत्रात सांगितलेल्या पद्धतीने स्नान करून, संध्या केली पाहिजे, ब्रह्मयज्ञ करून मग तर्पण करावे.

शिवस्मरणपूर्वं हि भस्मरुद्राक्षधारकः

शिवाचे स्मरण करण्यापूर्वी, अंगावर भस्म आणि रुद्राक्ष घालावे.

वेदोक्ताविधिना सम्यक्संपूर्णफलसिद्धये पूजयेत्परयाभक्त्यापार्थिवंलिंगमुत्तमम्

वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने, पूर्ण फळ मिळावे म्हणून, अत्यंत भक्तीने उत्तम मातीच्या लिंगाची पूजा करावी.

नदीतीरे तडागे च पर्वतेकानने ऽपिच शिवालये शुचौ देशे पार्थिवार्चा विधीयते

नदीच्या काठी, तलावात, पर्वतावर, जंगलात किंवा शिवमंदिरात, शुद्ध जागी मातीच्या लिंगाची पूजा करावी असे सांगितले आहे.

शुद्धप्रदेशसंभूतां मृदमाहृत्य यत्नतः शिवलिंगं प्रकल्पेत सावधानतया द्विजाः

शुद्ध जागेची माती काळजीपूर्वक गोळा करून, द्विजांनी लक्षपूर्वक शिवलिंग तयार करावे.

विप्रे गौरा स्मृता शोणा बाहुजे पीतवर्णका वैश्येकृष्णा पादजाते ह्यथवा यत्र या भवेत्

ब्राह्मणासाठी पांढरी, क्षत्रियासाठी लाल, वैश्यासाठी हातावर पिवळी, शूद्रासाठी पायाजवळ काळी किंवा जशी मिळेल तशी माती योग्य मानली आहे.

संगृह्यमृत्तिकांलिंगनिर्माणार्थंप्रयत्नतः अतीवशुभदेशेचस्थापयेत्तांमृदंशुभाम्

लिंग तयार करण्यासाठी माती काळजीपूर्वक गोळा करून, ती शुभ माती अत्यंत शुभ जागी ठेवावी.

संशोध्यचजलेनापिपिंडीकृत्य शनैः शनैः विधीयेतशुभंलिंगंपार्थिवंवेदमार्गतः

मातीला नीट स्वच्छ करून, ती हळूहळू आणि काळजीपूर्वक गोळ्यासारखी बनवावी. मग वेदात सांगितलेल्या पद्धतीने शुभ पार्थिव लिंग तयार करावे.

ततः संपूजयेद्भक्त्याभुक्तिमुक्तिफलाप्तये तत्प्रकारमहंवच्मिशृणुध्वंसंविधानतः

यानंतर, भक्तीभावाने त्या लिंगाची पूजा करावी, जेणेकरून भोग आणि मुक्ती हे फळ मिळेल. आता मी त्याची पद्धत सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐका.

नमः शिवायमंत्रेणार्चनंद्रव्यंचप्रोक्षयेत् भूरसीतिचमंत्रेणक्षेत्रसिद्धिंप्रकारयेत्

‘नमः शिवाय’ या मंत्राने पूजा साहित्य शिंपडावे. ‘भूमी होती’ या मंत्राने त्या जागेची पवित्रता करावी.

आपोस्मानितिमंत्रेणजलसंस्कारमाचरेत् नमस्ते रुद्रमंत्रेण फाटिकाबंधमुच्यते

‘आपः स्मानि’ या मंत्राने पाण्याने शुद्धी करावी. ‘नमस्ते रुद्र’ या मंत्राने स्फटिकाची बांधणी करावी.

शंभवायेतिमंत्रेणक्षेत्रशुद्धिं प्रकारयेत् नमः पूर्वेण कुर्यात्पञ्चामृतस्यापि प्रोक्षणम्

‘शंभवाय’ या मंत्राने जागेची शुद्धी करावी. आधीच्या नमस्कार मंत्राने पंचामृतही शिंपडावे.

नीलग्रीवायमंत्रेणनमःपूर्वेणभक्तिमान् चरेच्छंकरलिंगस्यप्रतिष्ठापनमुत्तमम्

‘नीलग्रीवाय’ या मंत्राने आणि आधीच्या नमस्काराने भक्ताने शंकरलिंगाची उत्तम प्रतिष्ठापना करावी.