शिवपुराणम्

नम्रो ऽहंहिस्वदेहेनभोमहांस्त्वमसिप्रभो नशून्योमत्स्वरूपोवैतवदासो ऽस्मिसांप्रतम्

माझ्या देहासह मी नम्र आहे, आणि तू महान आहेस, हे प्रभो. माझे स्वरूप रिकामे नाही, कारण आता मी खऱ्या अर्थाने तुझा दास आहे.

यथायोग्यंस्वात्मयज्ञंनमस्कारंप्रकल्पयेत् अथात्रशिवनैवेद्यंदत्त्वातांबूलमाहरेत्

जसा योग्य असेल तसा स्वतःच्या आत्म्याला नमस्कार व पूजन करावे. मग शंकराला नैवेद्य अर्पण करून तांबूल घ्यावे.

शिवप्रदक्षिणंकुर्यात्स्वयमष्टोत्तरं शतम् सहस्रमयुतंलक्षं कोटिमन्येन कारयेत्

स्वतः शंकराची एकशेआठ वेळा प्रदक्षिणा करावी. हजार, दहा हजार, लक्ष किंवा कोटी प्रदक्षिणा दुसऱ्याने करायला सांगावी.

शिवप्रदक्षिणात्सर्वंपातकंनश्यतिक्षणात् दुःखस्यमूलंव्याधिर्हिव्याधेर्मूलंहिपातकम्

शंकराची प्रदक्षिणा केल्यामुळे सर्व पापे क्षणात नष्ट होतात. दुःखाचे मूळ रोग आहे आणि रोगाचे मूळ पाप आहे.

धर्मेणैवहिपापानामपनोदनमीरितम् शिवोद्देशकृतोधर्मःक्षमःपापविनोदने

पाप दूर करण्याचा उपाय म्हणजे धर्माचरण असे सांगितले आहे. शंकरासाठी केलेला धर्म पाप नष्ट करण्यास समर्थ असतो.

अध्यक्षं शिवधर्मेषु प्रदक्षिणमितीरितम् क्रियया जपरूपंहिप्रणवंतुप्रदक्षिणम्

शंकराच्या धर्मांमध्ये प्रदक्षिणा ही मुख्य मानली आहे. प्रत्यक्षात, ॐकाराचा जप म्हणजेच प्रदक्षिणा असे समजावे.

जननंमरणंद्वंद्वंमायाचक्रमितीरितम् शिवस्यमायाचक्रंहिबलिपीठंतदुच्यते

जन्म आणि मृत्यू हे द्वंद्व मायेचे चक्र म्हणतात. शंकराच्या मायेचे चक्र म्हणजेच बलिपीठ असे सांगितले आहे.

बलिपीठंसमारभ्यप्रादक्षिण्यक्रमेणवै पदेपदांतरंगत्वाबलिपीठं समाविशेत्

बलिपीठापासून सुरुवात करून, प्रदक्षिणेच्या क्रमाने एकेक पाऊल टाकत, प्रत्येक पावलात अंतर ठेवून बलिपीठात प्रवेश करावा.

नमस्कारंततः कुर्यात्प्रदक्षिणमितीरितम् निर्गमाज्जननंप्राप्तंनमस्त्वात्मसमर्पणम्

मग नमस्कार करावा, कारण तोच प्रदक्षिणा मानली जाते. बाहेर पडताना जन्म मिळतो आणि नमस्काराने आत्मसमर्पण होते.

जननं मरणं द्वंद्वं शिवमायासमर्पितम् शिवमायार्पितद्वंद्वो न पुनस्त्वात्मभाग्भवेत्

जन्म आणि मृत्यू हे द्वंद्व शंकराच्या मायेपुढे अर्पण करावे. ज्याने हे द्वंद्व शंकराच्या मायेपुढे अर्पण केले, तो पुन्हा त्याचा भाग होत नाही.

यावद्देहंक्रियाधीनःसजीवोबद्ध उच्यते देहत्रयवशीकारेमोक्ष इत्युच्यते बुधैः

जोपर्यंत शरीराच्या क्रियांवर अवलंबून राहतो, तोपर्यंत तो जिवंत आणि बांधलेला मानला जातो. शरीराच्या तिन्ही अवस्थांवर प्रभुत्व मिळवणे, हेच मुक्ती आहे असे ज्ञानी सांगतात.

मायाचक्रप्रणेताहिशिवः परमकारणम् शिवमायार्पितद्वंद्वंशिवस्तुपरिमार्जति

मायेच्या चक्राला फिरवणारा शंकरच सर्वश्रेष्ठ कारण आहे. शंकर आपल्या मायेपुढे अर्पण केलेले द्वंद्व नष्ट करतो.

शिवेनकल्पितंद्वंद्वंतस्मिन्नेव समर्पयेत् शिवस्यातिप्रियंविद्यात्प्रदक्षिणंनमोबुधाः

शंकरामुळे निर्माण झालेले द्वंद्व त्यालाच अर्पण करावे. ज्ञानी लोक जाणतात की प्रदक्षिणा आणि नमस्कार शंकराला अत्यंत प्रिय आहेत.

प्रदक्षिणनमस्काराः शिवस्यपरमात्मनः षोडशैरुपचारैश्चकृतपूजाफलप्रदा

शंकर, परमात्मा यांना केलेली प्रदक्षिणा आणि नमस्कार, सोळा उपचारांनी केलेल्या पूजेचे फळ देतात.

प्रदक्षिणा ऽविनाश्यंहि पातकंनास्ति भूतले तस्मात्प्रदक्षिणेनैवसर्वपापंविनाशयेत्

प्रदक्षिणा केल्याशिवाय असे कोणतेही पाप नाही की जे नष्ट होत नाही. म्हणून सर्व पापे फक्त प्रदक्षिणेनेच नष्ट करावीत.

शिवपूजापरोमौनीसत्यादिगुणसंयुतः क्रियातपोजपज्ञानध्यानेष्वेकैकमाचरेत्

शंकरभक्त, मौन धारण करणारा, सत्य व इतर सद्गुणांनी युक्त असावा. त्याने विधी, तप, जप, ज्ञान आणि ध्यान यापैकी प्रत्येक गोष्ट करावी.

ऐश्वर्यंदिव्यदेहश्चज्ञानमज्ञानसंशयः शिवसान्निध्यमित्येतेक्रियादीनांफलंभवेत्

सर्वसत्ता, दिव्य शरीर, ज्ञान, अज्ञान व शंका दूर होणे आणि शंकराचे सान्निध्य — हे सर्व त्या कृतींचे फळ आहे.

करणेनफलंयातितमसः परिहापनात् जन्मनःपरिमार्जित्वाज्ज्ञबुद्ध्याजनितानिच

कृतीमुळे फळ मिळते आणि अज्ञानाचा अंधार दूर होतो. जन्माचे परिणाम दूर करून, ज्ञान व बुद्धीने निर्माण झालेलेही नष्ट होतात.

यथादेशं यथाकालं यथादेहं यथाधनम् यथायोग्यंप्रकुर्वीत क्रियादीञ्छिवभक्तिमान्

शंकरभक्ताने स्थान, काळ, शरीर, संपत्ती आणि योग्यतेनुसार कृती वगैरे कराव्यात.

न्यायार्जितसुवित्तेनवसेत्प्राज्ञः शिवस्थले जीवहिंसादिरहितमतिक्लेशविवर्जितम्

शिवाच्या पवित्र स्थळी, न्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीवर, कोणत्याही जीवाला त्रास न देता आणि अनावश्यक कष्ट न करता, शहाणा माणूस राहावा.

पञ्चाक्षरेणजप्तंचतोयमन्नंविदुः सुखम् अथवा ऽहुर्दरिद्रस्यभिक्षान्नंज्ञानदंभवेत्

पंचाक्षरी मंत्र जपलेल्या पाण्याला किंवा अन्नाला शुभ मानतात; किंवा, म्हणतात की गरीबाच्या भिक्षेचे अन्नही ज्ञान देऊ शकते.

शिवभक्तस्यभिक्षान्नंशिवभक्तिविवर्धनम् शंभुसत्रमितिप्राहुर्भिक्षान्नंशिवयोगिनः

शिवभक्ताच्या भिक्षेच्या अन्नामुळे शिवभक्ती वाढते; शिवयोग्याच्या भिक्षेच्या अन्नाला 'शंभूचा दोरा' असे म्हणतात.

येनकेनाप्युपायेनयत्रकुत्रापिभूतले शुद्धान्नभुक्सदामौनीरहस्यं न प्रकाशयेत्

जगात कुठेही, कोणत्याही प्रकारे, नेहमी शुद्ध अन्न शांतपणे खावे आणि त्या गुपिताची कुणाला सांगू नये.

प्रकाशयेत्तुभक्तानांशिवमाहात्म्यमेवहि रहस्यंशिवमंत्रस्यशिवोजानातिनापरः

पण भक्तांना फक्त शिवाचे माहात्म्य सांगावे; शिवमंत्राचे रहस्य फक्त शिवालाच माहीत असते, दुसऱ्याला नाही.

शिवभक्तोवसेन्नित्यंशिवलिंगंसमाश्रितः स्थाणुलिंगाश्रयेणैवस्थाणुर्भवतिभूसुराः

शिवभक्ताने नेहमी शिवलिंगाच्या आश्रयाने राहावे; स्थिर लिंगाचा आश्रय घेतल्याने ज्ञानी लोकही स्थिर होतात.

पूजयाचरलिंगस्यक्रमान्मुक्तोभवेद्ध्रुवम् सर्वमुक्तंसमासेनसाध्यसाधनमुत्तमम्

लिंगाची योग्य रीतीने पूजा केल्याने नक्कीच मुक्ती मिळते; थोडक्यात, सर्व काही मुक्त होते—हेच श्रेष्ठ साधन आणि साध्य आहे.

व्यासेनयत्पुराप्रोक्तंयच्छ्रुतंहिमयापुरा भद्रमस्तुहिवो ऽस्माकं शिवभक्तिर्दृढा ऽस्तुसा

पूर्वी व्यासांनी सांगितलेले आणि मी ऐकलेले जे काही आहे, त्याने आमचे कल्याण होवो आणि आमची शिवभक्ती दृढ राहो.

य इमंपठते ऽध्यायं यः शृणोति नरः सदा शिवज्ञानंसलभतेशिवस्यकृपयाबुधाः

जो कोणी हा अध्याय वाचतो किंवा नेहमी ऐकतो, त्याला शिवाच्या कृपेने शिवज्ञान मिळते.

सूतसूतचिरंजीवधन्यस्त्वंशिवभक्तिमान् सम्यगुक्तस्त्वयालिंगमहिमासत्फलप्रदः

सूत, तुझे आयुष्य दीर्घ असो! तू धन्य आहेस आणि शिवभक्त आहेस. तू लिंगाच्या जे महात्म्य सांगितलेस, ते खरोखरच श्रेष्ठ फळ देणारे आहे.