शिवपुराणम्

तत्स्वर्णप्रतिमादानंकुर्याद्दक्षिणयासह तिलदानंततःकुर्यात्पूर्णायुष्यप्रसिद्धये

तो सोन्याचा पुतळा दक्षिणेसह द्यावा, आणि नंतर पूर्ण आयुष्य मिळावे म्हणून तीळ दान करावे.

आज्यावेक्षणदानंचकुर्याद्व्याधिनिवृत्तये सहस्रंभोजयेद्विप्रान्दरिद्रःशतमेववा

आजार दूर व्हावा म्हणून साजूक तुपाचे दान करावे, आणि हजार ब्राह्मणांना जेवू घालावे—गरीब असल्यास किमान शंभर ब्राह्मणांना.

वित्ताभावेदरिद्रस्तुयथाशक्तिसमाचरेत् भैरवस्यमहापूजांकुर्याद्भूतादिशांतये

जर धन नसेल, तर आपल्या सामर्थ्यानुसार जे शक्य आहे ते करावे. भैरवाची महापूजा करून भूत आणि दिशा शांत कराव्यात.

महाभिषेकंनैवेद्यंशिवस्यान्तेतुकारयेत् ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्भूरिभोजनरूपतः

शेवटी, शिवाची महाअभिषेक आणि नैवेद्य अर्पण करावे, आणि नंतर ब्राह्मणांना भरपूर अन्नाने जेवू घालावे.

एवंकृतेनयज्ञेनदोषशांतिमवाप्नुयात् शांतियज्ञमिमंकुर्याद्वर्षेवर्षेतुफाल्गुने

अशा प्रकारे यज्ञ केल्याने दोष शांत होतात. हा शांतीयज्ञ दरवर्षी फाल्गुन महिन्यात करावा.

दुर्दर्शनादौ सद्यो वै मासमात्रेसमाचरेत् महापापादिसंप्राप्तौ कुर्याद्भैरवपूजनम्

अशुभाची पहिली चिन्हे दिसताच त्वरित, किंवा किमान महिन्याभरात हा विधी करावा. मोठा पाप उद्भवल्यास भैरवाची पूजा करावी.

महाव्याधिसमुत्पत्तौसंकल्पंपुनराचरेत् सर्वभावे दरिद्रस्तु दीपदानमथाचरेत्

मोठा आजार उद्भवल्यास पुन्हा संकल्प करावा. सर्व परिस्थितीत, गरीब असल्यास किमान दिवा द्यावा.

तदप्यशक्तः स्नात्वावैयत्किंचिद्दानमाचरेत् दिवाकरंनमस्कुर्यान्मन्त्रेणाष्टोत्तरंशतम्

तेही शक्य नसेल, तर स्नान करून थोडेफार जे शक्य आहे ते दान द्यावे, आणि सूर्याला मंत्राने एकशेआठ वेळा नमस्कार करावा.

सहस्रमयुतंलक्षंकोटिंवाकारयेद् बुधः नमस्कारात्मयज्ञेन तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः

शहाजार, दहा हजार, लाख किंवा कोटी नमस्कार करावेत. नमस्काररूपी यज्ञाने सर्व देवता संतुष्ट होतात.

त्वत्स्वरूपेर्पिताबुद्धिर्नते ऽशून्ये च रोचति या चास्त्यस्मदहंतेति त्वयिदृष्टे विवर्जिता

हे प्रभो, तुझ्या स्वरूपावर अर्पण केलेली बुद्धी रिकामेपणात रमणारी नसते; आणि 'मी आहे' ही भावना तुझ्या दर्शनाने नाहीशी होते.

नम्रो ऽहंहिस्वदेहेनभोमहांस्त्वमसिप्रभो नशून्योमत्स्वरूपोवैतवदासो ऽस्मिसांप्रतम्

माझ्या देहासह मी नम्र आहे, आणि तू महान आहेस, हे प्रभो. माझे स्वरूप रिकामे नाही, कारण आता मी खऱ्या अर्थाने तुझा दास आहे.

यथायोग्यंस्वात्मयज्ञंनमस्कारंप्रकल्पयेत् अथात्रशिवनैवेद्यंदत्त्वातांबूलमाहरेत्

जसा योग्य असेल तसा स्वतःच्या आत्म्याला नमस्कार व पूजन करावे. मग शंकराला नैवेद्य अर्पण करून तांबूल घ्यावे.

शिवप्रदक्षिणंकुर्यात्स्वयमष्टोत्तरं शतम् सहस्रमयुतंलक्षं कोटिमन्येन कारयेत्

स्वतः शंकराची एकशेआठ वेळा प्रदक्षिणा करावी. हजार, दहा हजार, लक्ष किंवा कोटी प्रदक्षिणा दुसऱ्याने करायला सांगावी.

शिवप्रदक्षिणात्सर्वंपातकंनश्यतिक्षणात् दुःखस्यमूलंव्याधिर्हिव्याधेर्मूलंहिपातकम्

शंकराची प्रदक्षिणा केल्यामुळे सर्व पापे क्षणात नष्ट होतात. दुःखाचे मूळ रोग आहे आणि रोगाचे मूळ पाप आहे.

धर्मेणैवहिपापानामपनोदनमीरितम् शिवोद्देशकृतोधर्मःक्षमःपापविनोदने

पाप दूर करण्याचा उपाय म्हणजे धर्माचरण असे सांगितले आहे. शंकरासाठी केलेला धर्म पाप नष्ट करण्यास समर्थ असतो.

अध्यक्षं शिवधर्मेषु प्रदक्षिणमितीरितम् क्रियया जपरूपंहिप्रणवंतुप्रदक्षिणम्

शंकराच्या धर्मांमध्ये प्रदक्षिणा ही मुख्य मानली आहे. प्रत्यक्षात, ॐकाराचा जप म्हणजेच प्रदक्षिणा असे समजावे.

जननंमरणंद्वंद्वंमायाचक्रमितीरितम् शिवस्यमायाचक्रंहिबलिपीठंतदुच्यते

जन्म आणि मृत्यू हे द्वंद्व मायेचे चक्र म्हणतात. शंकराच्या मायेचे चक्र म्हणजेच बलिपीठ असे सांगितले आहे.

बलिपीठंसमारभ्यप्रादक्षिण्यक्रमेणवै पदेपदांतरंगत्वाबलिपीठं समाविशेत्

बलिपीठापासून सुरुवात करून, प्रदक्षिणेच्या क्रमाने एकेक पाऊल टाकत, प्रत्येक पावलात अंतर ठेवून बलिपीठात प्रवेश करावा.

नमस्कारंततः कुर्यात्प्रदक्षिणमितीरितम् निर्गमाज्जननंप्राप्तंनमस्त्वात्मसमर्पणम्

मग नमस्कार करावा, कारण तोच प्रदक्षिणा मानली जाते. बाहेर पडताना जन्म मिळतो आणि नमस्काराने आत्मसमर्पण होते.

जननं मरणं द्वंद्वं शिवमायासमर्पितम् शिवमायार्पितद्वंद्वो न पुनस्त्वात्मभाग्भवेत्

जन्म आणि मृत्यू हे द्वंद्व शंकराच्या मायेपुढे अर्पण करावे. ज्याने हे द्वंद्व शंकराच्या मायेपुढे अर्पण केले, तो पुन्हा त्याचा भाग होत नाही.

यावद्देहंक्रियाधीनःसजीवोबद्ध उच्यते देहत्रयवशीकारेमोक्ष इत्युच्यते बुधैः

जोपर्यंत शरीराच्या क्रियांवर अवलंबून राहतो, तोपर्यंत तो जिवंत आणि बांधलेला मानला जातो. शरीराच्या तिन्ही अवस्थांवर प्रभुत्व मिळवणे, हेच मुक्ती आहे असे ज्ञानी सांगतात.

मायाचक्रप्रणेताहिशिवः परमकारणम् शिवमायार्पितद्वंद्वंशिवस्तुपरिमार्जति

मायेच्या चक्राला फिरवणारा शंकरच सर्वश्रेष्ठ कारण आहे. शंकर आपल्या मायेपुढे अर्पण केलेले द्वंद्व नष्ट करतो.

शिवेनकल्पितंद्वंद्वंतस्मिन्नेव समर्पयेत् शिवस्यातिप्रियंविद्यात्प्रदक्षिणंनमोबुधाः

शंकरामुळे निर्माण झालेले द्वंद्व त्यालाच अर्पण करावे. ज्ञानी लोक जाणतात की प्रदक्षिणा आणि नमस्कार शंकराला अत्यंत प्रिय आहेत.

प्रदक्षिणनमस्काराः शिवस्यपरमात्मनः षोडशैरुपचारैश्चकृतपूजाफलप्रदा

शंकर, परमात्मा यांना केलेली प्रदक्षिणा आणि नमस्कार, सोळा उपचारांनी केलेल्या पूजेचे फळ देतात.

प्रदक्षिणा ऽविनाश्यंहि पातकंनास्ति भूतले तस्मात्प्रदक्षिणेनैवसर्वपापंविनाशयेत्

प्रदक्षिणा केल्याशिवाय असे कोणतेही पाप नाही की जे नष्ट होत नाही. म्हणून सर्व पापे फक्त प्रदक्षिणेनेच नष्ट करावीत.

शिवपूजापरोमौनीसत्यादिगुणसंयुतः क्रियातपोजपज्ञानध्यानेष्वेकैकमाचरेत्

शंकरभक्त, मौन धारण करणारा, सत्य व इतर सद्गुणांनी युक्त असावा. त्याने विधी, तप, जप, ज्ञान आणि ध्यान यापैकी प्रत्येक गोष्ट करावी.

ऐश्वर्यंदिव्यदेहश्चज्ञानमज्ञानसंशयः शिवसान्निध्यमित्येतेक्रियादीनांफलंभवेत्

सर्वसत्ता, दिव्य शरीर, ज्ञान, अज्ञान व शंका दूर होणे आणि शंकराचे सान्निध्य — हे सर्व त्या कृतींचे फळ आहे.

करणेनफलंयातितमसः परिहापनात् जन्मनःपरिमार्जित्वाज्ज्ञबुद्ध्याजनितानिच

कृतीमुळे फळ मिळते आणि अज्ञानाचा अंधार दूर होतो. जन्माचे परिणाम दूर करून, ज्ञान व बुद्धीने निर्माण झालेलेही नष्ट होतात.

यथादेशं यथाकालं यथादेहं यथाधनम् यथायोग्यंप्रकुर्वीत क्रियादीञ्छिवभक्तिमान्

शंकरभक्ताने स्थान, काळ, शरीर, संपत्ती आणि योग्यतेनुसार कृती वगैरे कराव्यात.