शिवपुराणम्

कुंभस्य पश्चिमे भागेजपांतेहोममाचरेत् कोटिंलक्षंसहस्रंवाशतमष्टोत्तरं बुधाः

मडक्याच्या पश्चिम बाजूला जप झाल्यावर ज्ञानी माणसाने होम करावा — कोटी, लाख, हजार, शंभर किंवा एकशेआठ वेळा.

एकाहंवानवाहंवातथामंडलमेव वा यथायोग्यंप्रकुर्वीतकालदेशानुसारतः

हा यज्ञ एक दिवस, नऊ दिवस किंवा चाळीस दिवस (मंडळ) यापैकी जसा योग्य असेल, तसेच काळ व स्थानानुसार करावा.

शमीहोमश्च शांत्यर्थे वृत्त्यर्थेचपलाशकम् समिदन्नाज्यकैर्द्रव्यैर्नाम्नामंत्रेण वा हुनेत्

शांतीसाठी शमीच्या लाकडाचा होम करावा आणि समृद्धीसाठी पलाशाच्या लाकडाचा; समिधा, तांदूळ, तूप आणि संबंधित नाव व मंत्रांनी आहुती द्यावी.

प्रारंभेयत्कृतंद्रव्यंतत्क्रियांतंसमाचरेत् पुण्याहंवाचयित्वांते दिनेसंप्रोक्ष्ययेज्जलैः

सुरुवातीला जे साहित्य तयार केले आहे, त्याचा वापर करून विधी पूर्ण करावा. शेवटी पुण्याचा उच्चार करून, त्या जागी पाणी शिंपडावे.

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्यावदाहुतिसंख्यया आचार्यश्चहविष्याशीत्विजश्चभवेद्बुधाः

यानंतर, ज्या प्रमाणात आहुती दिल्या आहेत, त्या प्रमाणे ब्राह्मणांना जेवू घालावे. आचार्य आणि यज्ञ करणारे पंडितही त्या अन्नाचा भाग घ्यावा.

आदित्यादीन्ग्रहानिष्ट्वासर्वहोमांत एवहि ऋत्विभ्योदक्षिणांदद्यान्नवरत्नंयथा क्रमम्

सर्व होम पूर्ण झाल्यावर, सूर्यापासून सुरू होणाऱ्या सर्व ग्रहांची पूजा करावी. नंतर, ऋत्विजांना योग्य क्रमाने अन्न आणि रत्नांची दक्षिणा द्यावी.

दशदानंततःकुर्याद्भूरिदानंततः परम् बालानामुपनीतानांगृहिणांवनिनांधनम्

त्यानंतर दहा दान द्यावे, आणि त्यानंतर अजून मोठी दाने द्यावीत—मुलांना, उपनयन झालेल्यांना, गृहस्थांना आणि वनात राहणाऱ्यांना.

कन्यानांचसभर्त्ःणांविधवानांततःपरम् तंत्रोपकरणंसर्वमाचार्यायनिवेदयेत्

यानंतर, कन्यांना, विवाहित स्त्रियांना आणि मग विधवांना दान द्यावे. त्या ठिकाणी वापरलेली सर्व साधने आचार्याला अर्पण करावीत.

उत्पातानांचमारीणांदुःखस्वामीयमःस्मृतः तस्माद्यमस्यप्रीत्यर्थंकालदानंप्रदापयेत्

अपघात व आजार यांचे अधिपती म्हणून यमाला ओळखले जाते. म्हणून, यमाची प्रसन्नता मिळावी म्हणून 'कालदान' द्यावे.

शतनिष्केण वा कुर्याद्दशनिष्केण वा पुनः पाशांकुशधरं कालं कुर्यात्पुरुषरूपिणम्

शंभर निष्क किंवा दहा निष्क यांपैकी कुठल्याही एकाने, दोर आणि अंकुश धारण केलेला, मानवी रूपातील काळाचा पुतळा बनवावा.

तत्स्वर्णप्रतिमादानंकुर्याद्दक्षिणयासह तिलदानंततःकुर्यात्पूर्णायुष्यप्रसिद्धये

तो सोन्याचा पुतळा दक्षिणेसह द्यावा, आणि नंतर पूर्ण आयुष्य मिळावे म्हणून तीळ दान करावे.

आज्यावेक्षणदानंचकुर्याद्व्याधिनिवृत्तये सहस्रंभोजयेद्विप्रान्दरिद्रःशतमेववा

आजार दूर व्हावा म्हणून साजूक तुपाचे दान करावे, आणि हजार ब्राह्मणांना जेवू घालावे—गरीब असल्यास किमान शंभर ब्राह्मणांना.

वित्ताभावेदरिद्रस्तुयथाशक्तिसमाचरेत् भैरवस्यमहापूजांकुर्याद्भूतादिशांतये

जर धन नसेल, तर आपल्या सामर्थ्यानुसार जे शक्य आहे ते करावे. भैरवाची महापूजा करून भूत आणि दिशा शांत कराव्यात.

महाभिषेकंनैवेद्यंशिवस्यान्तेतुकारयेत् ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्भूरिभोजनरूपतः

शेवटी, शिवाची महाअभिषेक आणि नैवेद्य अर्पण करावे, आणि नंतर ब्राह्मणांना भरपूर अन्नाने जेवू घालावे.

एवंकृतेनयज्ञेनदोषशांतिमवाप्नुयात् शांतियज्ञमिमंकुर्याद्वर्षेवर्षेतुफाल्गुने

अशा प्रकारे यज्ञ केल्याने दोष शांत होतात. हा शांतीयज्ञ दरवर्षी फाल्गुन महिन्यात करावा.

दुर्दर्शनादौ सद्यो वै मासमात्रेसमाचरेत् महापापादिसंप्राप्तौ कुर्याद्भैरवपूजनम्

अशुभाची पहिली चिन्हे दिसताच त्वरित, किंवा किमान महिन्याभरात हा विधी करावा. मोठा पाप उद्भवल्यास भैरवाची पूजा करावी.

महाव्याधिसमुत्पत्तौसंकल्पंपुनराचरेत् सर्वभावे दरिद्रस्तु दीपदानमथाचरेत्

मोठा आजार उद्भवल्यास पुन्हा संकल्प करावा. सर्व परिस्थितीत, गरीब असल्यास किमान दिवा द्यावा.

तदप्यशक्तः स्नात्वावैयत्किंचिद्दानमाचरेत् दिवाकरंनमस्कुर्यान्मन्त्रेणाष्टोत्तरंशतम्

तेही शक्य नसेल, तर स्नान करून थोडेफार जे शक्य आहे ते दान द्यावे, आणि सूर्याला मंत्राने एकशेआठ वेळा नमस्कार करावा.

सहस्रमयुतंलक्षंकोटिंवाकारयेद् बुधः नमस्कारात्मयज्ञेन तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः

शहाजार, दहा हजार, लाख किंवा कोटी नमस्कार करावेत. नमस्काररूपी यज्ञाने सर्व देवता संतुष्ट होतात.

त्वत्स्वरूपेर्पिताबुद्धिर्नते ऽशून्ये च रोचति या चास्त्यस्मदहंतेति त्वयिदृष्टे विवर्जिता

हे प्रभो, तुझ्या स्वरूपावर अर्पण केलेली बुद्धी रिकामेपणात रमणारी नसते; आणि 'मी आहे' ही भावना तुझ्या दर्शनाने नाहीशी होते.

नम्रो ऽहंहिस्वदेहेनभोमहांस्त्वमसिप्रभो नशून्योमत्स्वरूपोवैतवदासो ऽस्मिसांप्रतम्

माझ्या देहासह मी नम्र आहे, आणि तू महान आहेस, हे प्रभो. माझे स्वरूप रिकामे नाही, कारण आता मी खऱ्या अर्थाने तुझा दास आहे.

यथायोग्यंस्वात्मयज्ञंनमस्कारंप्रकल्पयेत् अथात्रशिवनैवेद्यंदत्त्वातांबूलमाहरेत्

जसा योग्य असेल तसा स्वतःच्या आत्म्याला नमस्कार व पूजन करावे. मग शंकराला नैवेद्य अर्पण करून तांबूल घ्यावे.

शिवप्रदक्षिणंकुर्यात्स्वयमष्टोत्तरं शतम् सहस्रमयुतंलक्षं कोटिमन्येन कारयेत्

स्वतः शंकराची एकशेआठ वेळा प्रदक्षिणा करावी. हजार, दहा हजार, लक्ष किंवा कोटी प्रदक्षिणा दुसऱ्याने करायला सांगावी.

शिवप्रदक्षिणात्सर्वंपातकंनश्यतिक्षणात् दुःखस्यमूलंव्याधिर्हिव्याधेर्मूलंहिपातकम्

शंकराची प्रदक्षिणा केल्यामुळे सर्व पापे क्षणात नष्ट होतात. दुःखाचे मूळ रोग आहे आणि रोगाचे मूळ पाप आहे.

धर्मेणैवहिपापानामपनोदनमीरितम् शिवोद्देशकृतोधर्मःक्षमःपापविनोदने

पाप दूर करण्याचा उपाय म्हणजे धर्माचरण असे सांगितले आहे. शंकरासाठी केलेला धर्म पाप नष्ट करण्यास समर्थ असतो.

अध्यक्षं शिवधर्मेषु प्रदक्षिणमितीरितम् क्रियया जपरूपंहिप्रणवंतुप्रदक्षिणम्

शंकराच्या धर्मांमध्ये प्रदक्षिणा ही मुख्य मानली आहे. प्रत्यक्षात, ॐकाराचा जप म्हणजेच प्रदक्षिणा असे समजावे.

जननंमरणंद्वंद्वंमायाचक्रमितीरितम् शिवस्यमायाचक्रंहिबलिपीठंतदुच्यते

जन्म आणि मृत्यू हे द्वंद्व मायेचे चक्र म्हणतात. शंकराच्या मायेचे चक्र म्हणजेच बलिपीठ असे सांगितले आहे.

बलिपीठंसमारभ्यप्रादक्षिण्यक्रमेणवै पदेपदांतरंगत्वाबलिपीठं समाविशेत्

बलिपीठापासून सुरुवात करून, प्रदक्षिणेच्या क्रमाने एकेक पाऊल टाकत, प्रत्येक पावलात अंतर ठेवून बलिपीठात प्रवेश करावा.

नमस्कारंततः कुर्यात्प्रदक्षिणमितीरितम् निर्गमाज्जननंप्राप्तंनमस्त्वात्मसमर्पणम्

मग नमस्कार करावा, कारण तोच प्रदक्षिणा मानली जाते. बाहेर पडताना जन्म मिळतो आणि नमस्काराने आत्मसमर्पण होते.