शिवपुराणम्

गुरुपूजैवपूजास्याच्छिवस्यपरमात्मनः गुरुशेषंतुयत्सर्वमात्मशुद्धिकरंभवेत्

गुरूची पूजा हीच परमात्मा शिवाची पूजा आहे; गुरूचे उरलेले सर्व काही आत्मशुद्धी करणारे असते.

गुरोःशेषःशिवोच्छिष्टंजलमन्नादिनिर्मितम् शिष्याणांशिवभक्तानांग्राह्यंभोज्यंभवेद्द्विजाः

गुरूचे उरलेले, शिवाचे उरलेले—पाणी, अन्न वगैरे—शिष्यांनी आणि शिवभक्तांनी स्वीकारावे आणि ग्रहण करावे, हे द्विजांनो.

गुर्वनुज्ञाविरहितंचोरवत्सकलंभवेत् गुरोरपिविशेषज्ञंयत्नाद्गृह्णीतवैगुरुम्

गुरूची परवानगी नसताना घेतलेले सर्व काही चोरासारखेच असते; पण गुरूला जे विशेष ठाऊक आहे, ते गुरूकडून काळजीपूर्वक घ्यावे.

अज्ञानमोचनंसाध्यंविशेषज्ञोहिमोचकः आदौचविघ्नशमनंकर्तव्यंकर्मपूर्तये

जो विशेष ज्ञान असलेला आहे तो अज्ञान दूर करतो आणि साध्य साधतो; कार्याची पूर्णता व्हावी म्हणून सुरुवातीला विघ्न दूर करावे.

निर्विघ्नेनकृतंसांगंकर्मवैसफलं भवेत् तस्मात्सकलकर्मादौविघ्नेशं पूजयेद् बुधः

संपूर्ण आणि विघ्नरहित केलेले कार्य फळ देते; म्हणून ज्ञानी माणसाने प्रत्येक कार्याच्या सुरुवातीला विघ्नेशाची पूजा करावी.

सर्वबाधानिवृत्त्यर्थंसर्वान्देवान्यजेद्बुधः ज्वरादिग्रंथिरोगाश्चबाधाह्याध्यात्मिकामता

सर्व प्रकारच्या त्रासांपासून मुक्त होण्यासाठी, ज्ञानी माणसाने सर्व देवांची पूजा करावी; ताप, गाठी, आजार आणि आत्माशी संबंधित सर्व त्रासांसाठीही हेच करावे.

पिशाचजंबुकादीनांवल्मीकाद्युद्भवेतथा अकस्मादेवगोधादिजंतूनांपतनेपिच

भुत, कोल्हे, मुंग्या आणि अशा इतर प्राण्यांमुळे होणाऱ्या त्रासांसाठी, तसेच पाल आणि इतर प्राणी अचानक अंगावर पडल्यास होणाऱ्या त्रासांसाठीही हेच उपाय करावेत.

गृहेकच्छपसर्पस्त्रीदुर्जनादर्शनेपिच वृक्षनारीगवादीनांप्रसूतिविषयेपिच

घरात कासव, साप, वाईट प्रवृत्तीची बाई किंवा वाईट माणूस दिसल्यास, तसेच झाडे, बायका, गायी वगैरे बाबतीत, विशेषतः प्रसूतीच्या वेळी, हे उपाय करावेत.

भाविदुःखंसमायातितस्मात्तेभौतिकामता अमेध्या शनिपातश्चमहामारीतथैवच

जेव्हा येणारे दुःख जाणवते, तेव्हा ते भौतिक कारणांमुळे मानले जाते; अशुद्धता, शनीचा प्रभाव आणि मोठ्या साथींमुळेही असे दुःख येते.

ज्वरमारीविषूचिश्चगोमारीचमसूरिका जन्मर्क्षग्रहसंक्रांतिग्रहयोगास्वराशिके

ताप, साथ, संसर्गजन्य रोग, गायींची साथ, देवी, जन्मवेळचे नक्षत्र, ग्रहांची संक्रमण आणि स्वतःच्या राशीत ग्रहांची युती — हे सर्व त्रासदायक मानले जातात.

दुःस्वप्नदर्शनाद्याश्चमतावैह्यधिदैविकाः शवचांडालपतितस्पर्शाद्येंतर्गृहेगते

वाईट स्वप्न आणि अशा प्रकारचे अनुभव दैवी त्रास मानले जातात; तसेच, घरात मृतदेह, चांडाळ किंवा पतित माणसाचा स्पर्श झाल्यासही हेच लागू होते.

एतादृशेसमुत्पन्नेभाविदुःखस्यसूचके शांतियज्ञंतुमतिमान्कुर्यात्तद्दोषशांतये

अशा चिन्हांमुळे येणारे दुःख ओळखले गेले, तर त्या दोषांपासून मुक्त होण्यासाठी ज्ञानी माणसाने शांतीयज्ञ करावा.

देवालये ऽथगोष्ठेवाचैत्येवापिगृहांगणे प्रादेशोन्नतधिष्ण्येवैद्विहस्तेयस्वलंकृते

देवळात, गोठ्यात, स्तूपाजवळ किंवा घराच्या अंगणात, स्वच्छ आणि नीट सजवलेल्या उंच जागी हा यज्ञ करावा.

भारमात्रव्रीहिधान्यंप्रस्थाप्यपरिसृत्यच मध्येविलिख्यकमलंतथादिक्षुविलिख्यवै

जितके लागेल तितके तांदूळ किंवा धान्य ठेवावे, ते नीट पसरवून मध्ये कमळ काढावे आणि त्याभोवती चौकट आखावी.

तंतुनावेष्टितंकुंभं नवगुग्गुलधूपितम् मध्येस्थाप्यमहाकुंभंतथादिक्ष्वपिविन्यसेत्

मडक्याभोवती दोरा गुंडाळावा, नव्या गुग्गुळाचा धूर द्यावा आणि मोठा मडका मध्यभागी ठेवावा; तसेच चारही दिशांना ठेवावा.

सनालाम्रककूर्चादीन्कलशांश्च तथाष्टसु पूरयेन्मंत्रपूतेनपञ्चद्रव्ययुतेनहि

आठ मडक्यांमध्ये मंत्राने शुद्ध केलेले पाणी आणि पाच पदार्थ भरावेत, तसेच आंब्याच्या डहाळ्या आणि शुभ वनस्पतींच्या फांद्या ठेवाव्यात.

प्रक्षिपेन्नवरत्नानिनीलादीन्क्रमशस्तथा कर्मज्ञंचसपत्नीकमाचार्यंवरयेद्बुधः

नीलमपासून सुरू होणारे नऊ रत्ने योग्य क्रमाने ठेवावेत; ज्ञानी माणसाने विधी जाणणारा पुरोहित आणि त्याची पत्नी निवडावी.

सुवर्णप्रतिमां विष्णोरिंद्रादीनांच निक्षिपेत् सशिरस्केमध्यकुंभेविष्णुमाबाह्यपूजयेत्

विष्णू, इंद्र आणि इतर देवतांच्या सुवर्णमूर्ती ठेवाव्यात; डोकं वाकवून मध्यभागी असलेल्या मडक्यात विष्णूची पूजा करावी आणि बाह्य पूजा करावी.

प्रागादिषुयथामंत्रमिंद्रादीन्क्रमशोयजेत् तत्तन्नाम्नाचतुर्थ्यांचनमोन्ते नयथाक्रमम्

पूर्व दिशेपासून सुरू करून योग्य मंत्रांनी इंद्र वगैरे देवांची पूजा क्रमाने करावी आणि शेवटी त्यांच्या नावांनी होम करावा.

आवाहनादिकंसर्वमाचार्येणैवकारयेत् आचार्य ऋत्विजा सार्धं तन्मात्रान्प्रजपेच्छतम्

आवाहनापासून पुढील सर्व विधी आचार्यानेच करावेत; आचार्याने ऋत्विजांसह ठरलेले मंत्र शंभर वेळा म्हणावेत.

कुंभस्य पश्चिमे भागेजपांतेहोममाचरेत् कोटिंलक्षंसहस्रंवाशतमष्टोत्तरं बुधाः

मडक्याच्या पश्चिम बाजूला जप झाल्यावर ज्ञानी माणसाने होम करावा — कोटी, लाख, हजार, शंभर किंवा एकशेआठ वेळा.

एकाहंवानवाहंवातथामंडलमेव वा यथायोग्यंप्रकुर्वीतकालदेशानुसारतः

हा यज्ञ एक दिवस, नऊ दिवस किंवा चाळीस दिवस (मंडळ) यापैकी जसा योग्य असेल, तसेच काळ व स्थानानुसार करावा.

शमीहोमश्च शांत्यर्थे वृत्त्यर्थेचपलाशकम् समिदन्नाज्यकैर्द्रव्यैर्नाम्नामंत्रेण वा हुनेत्

शांतीसाठी शमीच्या लाकडाचा होम करावा आणि समृद्धीसाठी पलाशाच्या लाकडाचा; समिधा, तांदूळ, तूप आणि संबंधित नाव व मंत्रांनी आहुती द्यावी.

प्रारंभेयत्कृतंद्रव्यंतत्क्रियांतंसमाचरेत् पुण्याहंवाचयित्वांते दिनेसंप्रोक्ष्ययेज्जलैः

सुरुवातीला जे साहित्य तयार केले आहे, त्याचा वापर करून विधी पूर्ण करावा. शेवटी पुण्याचा उच्चार करून, त्या जागी पाणी शिंपडावे.

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्यावदाहुतिसंख्यया आचार्यश्चहविष्याशीत्विजश्चभवेद्बुधाः

यानंतर, ज्या प्रमाणात आहुती दिल्या आहेत, त्या प्रमाणे ब्राह्मणांना जेवू घालावे. आचार्य आणि यज्ञ करणारे पंडितही त्या अन्नाचा भाग घ्यावा.

आदित्यादीन्ग्रहानिष्ट्वासर्वहोमांत एवहि ऋत्विभ्योदक्षिणांदद्यान्नवरत्नंयथा क्रमम्

सर्व होम पूर्ण झाल्यावर, सूर्यापासून सुरू होणाऱ्या सर्व ग्रहांची पूजा करावी. नंतर, ऋत्विजांना योग्य क्रमाने अन्न आणि रत्नांची दक्षिणा द्यावी.

दशदानंततःकुर्याद्भूरिदानंततः परम् बालानामुपनीतानांगृहिणांवनिनांधनम्

त्यानंतर दहा दान द्यावे, आणि त्यानंतर अजून मोठी दाने द्यावीत—मुलांना, उपनयन झालेल्यांना, गृहस्थांना आणि वनात राहणाऱ्यांना.

कन्यानांचसभर्त्ःणांविधवानांततःपरम् तंत्रोपकरणंसर्वमाचार्यायनिवेदयेत्

यानंतर, कन्यांना, विवाहित स्त्रियांना आणि मग विधवांना दान द्यावे. त्या ठिकाणी वापरलेली सर्व साधने आचार्याला अर्पण करावीत.

उत्पातानांचमारीणांदुःखस्वामीयमःस्मृतः तस्माद्यमस्यप्रीत्यर्थंकालदानंप्रदापयेत्

अपघात व आजार यांचे अधिपती म्हणून यमाला ओळखले जाते. म्हणून, यमाची प्रसन्नता मिळावी म्हणून 'कालदान' द्यावे.