शिवपुराणम्

गुणत्रयंव्यपोह्याग्रेशिवंबोधयतीतिसः विश्वस्तानांतुशिष्याणांगुरुरित्यभिधीयते

तीनही गुण दूर करून, तो प्रथम शिवज्ञान जागृत करतो; म्हणून विश्वास ठेवणाऱ्या शिष्यांसाठी त्याला 'गुरू' असे म्हणतात.

तस्माद्गुरुशरीरंतुगुरुलिंगंभवेद्बुधः गुरुलिंगस्यपूजातुगुरुशुश्रूषणं भवेत्

म्हणून ज्ञानी लोक गुरूचे शरीर हेच गुरूचे लिंग मानतात; गुरूची सेवा करणे म्हणजे गुरूच्या लिंगाची पूजा करणे होय.

श्रुतंकरोतिशुश्रूषाकायेनमनसागिरा उक्तं यद्गुरुणापूर्वं शक्यंवा ऽशक्यमेववा

शिष्याने शरीर, मन आणि वाणीने, गुरूने पूर्वी सांगितलेले शक्य असो वा अशक्य, ऐकावे आणि सेवा करावी.

करोत्येवहिपूतात्माप्राणैरपिधनैरपि तस्माद्वैशासनेयोग्यः शिष्य इत्यभिधीयते

शुद्ध मनाचा शिष्य हे सर्व कार्य प्राण आणि धन वापरूनही पूर्ण करतो; म्हणूनच तो दीक्षेसाठी योग्य शिष्य मानला जातो.

शरीराद्यर्थकंसर्वंगुरोर्दत्त्वासुशिष्यकः अग्रपाकंनिवेद्याग्रेभुंजीयाद्गुर्वनुज्ञया

शरीरापासून सुरू होणारी सर्व वस्त्रे गुरूला अर्पण करून, उत्तम शिष्य प्रथम भाग अर्पण करून गुरूच्या परवानगीने जेवू शकतो.

शिष्यःपुत्र इति प्रोक्तः सदाशिष्यत्वयोगतः जिह्वालिंगान्मंत्रशुक्रंकर्णयोनौनिषिच्यवै

शिष्याला नेहमी 'पुत्र' असे म्हणतात, कारण तो शिष्यत्वाच्या नात्याने जोडलेला असतो; जिभ, लिंग, मंत्र, वीर्य, कान आणि गर्भ यांची दीक्षा दिली जाते.

जातःपुत्रोमंत्रपुत्रःपितरंपूजयेद्गुरुम् निमज्जयतिपुत्रंवैसंसारेजनकःपिता

मंत्राने जन्मलेला पुत्र गुरूला पित्याप्रमाणे पूजावा; कारण जन्मदाते पिता पुत्राला संसारात बुडवतो.

संतारयतिसंसाराद्गुरुर्वैबोधकः पिता उभयोरंतरंज्ञात्वापितरंगुरुमर्चयेत्

गुरू जागृती देणारा असल्याने शिष्याला संसारातून पार नेतो; या दोघांमधील फरक ओळखून, गुरूला पित्याप्रमाणे पूजावे.

अंगशुश्रूषयाचापि धनाद्यैः स्वार्जितैर्गुरुम् पादादिकेशपर्यंतंलिंगान्यंगानियद्गुरोः

स्वतः मिळवलेल्या धनादिकांनी, गुरूच्या पायापासून केसांपर्यंत सर्व अंगांची सेवा करावी.

धनरूपैः पादुकाद्यैः पादसंग्रणादिभिः स्नानाभिषेकनैवेद्यैर्भोजनैश्चप्रपूजयेत्

धन, पादुका आणि इतर वस्तूंनी, पायांना स्पर्श करून, स्नान, अभिषेक, नैवेद्य आणि भोजनाने पूजा करावी.

गुरुपूजैवपूजास्याच्छिवस्यपरमात्मनः गुरुशेषंतुयत्सर्वमात्मशुद्धिकरंभवेत्

गुरूची पूजा हीच परमात्मा शिवाची पूजा आहे; गुरूचे उरलेले सर्व काही आत्मशुद्धी करणारे असते.

गुरोःशेषःशिवोच्छिष्टंजलमन्नादिनिर्मितम् शिष्याणांशिवभक्तानांग्राह्यंभोज्यंभवेद्द्विजाः

गुरूचे उरलेले, शिवाचे उरलेले—पाणी, अन्न वगैरे—शिष्यांनी आणि शिवभक्तांनी स्वीकारावे आणि ग्रहण करावे, हे द्विजांनो.

गुर्वनुज्ञाविरहितंचोरवत्सकलंभवेत् गुरोरपिविशेषज्ञंयत्नाद्गृह्णीतवैगुरुम्

गुरूची परवानगी नसताना घेतलेले सर्व काही चोरासारखेच असते; पण गुरूला जे विशेष ठाऊक आहे, ते गुरूकडून काळजीपूर्वक घ्यावे.

अज्ञानमोचनंसाध्यंविशेषज्ञोहिमोचकः आदौचविघ्नशमनंकर्तव्यंकर्मपूर्तये

जो विशेष ज्ञान असलेला आहे तो अज्ञान दूर करतो आणि साध्य साधतो; कार्याची पूर्णता व्हावी म्हणून सुरुवातीला विघ्न दूर करावे.

निर्विघ्नेनकृतंसांगंकर्मवैसफलं भवेत् तस्मात्सकलकर्मादौविघ्नेशं पूजयेद् बुधः

संपूर्ण आणि विघ्नरहित केलेले कार्य फळ देते; म्हणून ज्ञानी माणसाने प्रत्येक कार्याच्या सुरुवातीला विघ्नेशाची पूजा करावी.

सर्वबाधानिवृत्त्यर्थंसर्वान्देवान्यजेद्बुधः ज्वरादिग्रंथिरोगाश्चबाधाह्याध्यात्मिकामता

सर्व प्रकारच्या त्रासांपासून मुक्त होण्यासाठी, ज्ञानी माणसाने सर्व देवांची पूजा करावी; ताप, गाठी, आजार आणि आत्माशी संबंधित सर्व त्रासांसाठीही हेच करावे.

पिशाचजंबुकादीनांवल्मीकाद्युद्भवेतथा अकस्मादेवगोधादिजंतूनांपतनेपिच

भुत, कोल्हे, मुंग्या आणि अशा इतर प्राण्यांमुळे होणाऱ्या त्रासांसाठी, तसेच पाल आणि इतर प्राणी अचानक अंगावर पडल्यास होणाऱ्या त्रासांसाठीही हेच उपाय करावेत.

गृहेकच्छपसर्पस्त्रीदुर्जनादर्शनेपिच वृक्षनारीगवादीनांप्रसूतिविषयेपिच

घरात कासव, साप, वाईट प्रवृत्तीची बाई किंवा वाईट माणूस दिसल्यास, तसेच झाडे, बायका, गायी वगैरे बाबतीत, विशेषतः प्रसूतीच्या वेळी, हे उपाय करावेत.

भाविदुःखंसमायातितस्मात्तेभौतिकामता अमेध्या शनिपातश्चमहामारीतथैवच

जेव्हा येणारे दुःख जाणवते, तेव्हा ते भौतिक कारणांमुळे मानले जाते; अशुद्धता, शनीचा प्रभाव आणि मोठ्या साथींमुळेही असे दुःख येते.

ज्वरमारीविषूचिश्चगोमारीचमसूरिका जन्मर्क्षग्रहसंक्रांतिग्रहयोगास्वराशिके

ताप, साथ, संसर्गजन्य रोग, गायींची साथ, देवी, जन्मवेळचे नक्षत्र, ग्रहांची संक्रमण आणि स्वतःच्या राशीत ग्रहांची युती — हे सर्व त्रासदायक मानले जातात.

दुःस्वप्नदर्शनाद्याश्चमतावैह्यधिदैविकाः शवचांडालपतितस्पर्शाद्येंतर्गृहेगते

वाईट स्वप्न आणि अशा प्रकारचे अनुभव दैवी त्रास मानले जातात; तसेच, घरात मृतदेह, चांडाळ किंवा पतित माणसाचा स्पर्श झाल्यासही हेच लागू होते.

एतादृशेसमुत्पन्नेभाविदुःखस्यसूचके शांतियज्ञंतुमतिमान्कुर्यात्तद्दोषशांतये

अशा चिन्हांमुळे येणारे दुःख ओळखले गेले, तर त्या दोषांपासून मुक्त होण्यासाठी ज्ञानी माणसाने शांतीयज्ञ करावा.

देवालये ऽथगोष्ठेवाचैत्येवापिगृहांगणे प्रादेशोन्नतधिष्ण्येवैद्विहस्तेयस्वलंकृते

देवळात, गोठ्यात, स्तूपाजवळ किंवा घराच्या अंगणात, स्वच्छ आणि नीट सजवलेल्या उंच जागी हा यज्ञ करावा.

भारमात्रव्रीहिधान्यंप्रस्थाप्यपरिसृत्यच मध्येविलिख्यकमलंतथादिक्षुविलिख्यवै

जितके लागेल तितके तांदूळ किंवा धान्य ठेवावे, ते नीट पसरवून मध्ये कमळ काढावे आणि त्याभोवती चौकट आखावी.

तंतुनावेष्टितंकुंभं नवगुग्गुलधूपितम् मध्येस्थाप्यमहाकुंभंतथादिक्ष्वपिविन्यसेत्

मडक्याभोवती दोरा गुंडाळावा, नव्या गुग्गुळाचा धूर द्यावा आणि मोठा मडका मध्यभागी ठेवावा; तसेच चारही दिशांना ठेवावा.

सनालाम्रककूर्चादीन्कलशांश्च तथाष्टसु पूरयेन्मंत्रपूतेनपञ्चद्रव्ययुतेनहि

आठ मडक्यांमध्ये मंत्राने शुद्ध केलेले पाणी आणि पाच पदार्थ भरावेत, तसेच आंब्याच्या डहाळ्या आणि शुभ वनस्पतींच्या फांद्या ठेवाव्यात.

प्रक्षिपेन्नवरत्नानिनीलादीन्क्रमशस्तथा कर्मज्ञंचसपत्नीकमाचार्यंवरयेद्बुधः

नीलमपासून सुरू होणारे नऊ रत्ने योग्य क्रमाने ठेवावेत; ज्ञानी माणसाने विधी जाणणारा पुरोहित आणि त्याची पत्नी निवडावी.

सुवर्णप्रतिमां विष्णोरिंद्रादीनांच निक्षिपेत् सशिरस्केमध्यकुंभेविष्णुमाबाह्यपूजयेत्

विष्णू, इंद्र आणि इतर देवतांच्या सुवर्णमूर्ती ठेवाव्यात; डोकं वाकवून मध्यभागी असलेल्या मडक्यात विष्णूची पूजा करावी आणि बाह्य पूजा करावी.

प्रागादिषुयथामंत्रमिंद्रादीन्क्रमशोयजेत् तत्तन्नाम्नाचतुर्थ्यांचनमोन्ते नयथाक्रमम्

पूर्व दिशेपासून सुरू करून योग्य मंत्रांनी इंद्र वगैरे देवांची पूजा क्रमाने करावी आणि शेवटी त्यांच्या नावांनी होम करावा.