शिवपुराणम्

तस्मादस्यवशीकर्तानास्तीतिसशिवःस्मृतः यथासर्वमृगाणांचहिंसकोमृगहिंसकः

म्हणूनच, तो सर्वांचा अधिपती म्हणून ओळखला जातो, जसा सर्व प्राण्यांमध्ये सिंह हा प्राण्यांचा अधिपती असतो.

अस्यहिंसामृगोनास्तिततस्मात्सिंह इतीरितः शं नित्यंसुखमानंदमिकारः पुरुषः स्मृतः

कारण असा एकही प्राणी नाही जो त्याला घाबरत नाही, म्हणून त्याला 'सिंह' असे म्हणतात; 'श' म्हणजे नेहमी सुख आणि आनंद, आणि 'म' म्हणजे पुरुष.

वकारः शक्तिरमृतंमेलनंशिव उच्यते तस्मादेवंस्वमात्मानं शिवंकृत्वार्चयेच्छिवम्

'व' म्हणजे शक्ती, अमृत आणि एकत्र येणे; म्हणून, आपले स्वतःचे रूप शंकरासारखे करून त्याची पूजा करावी.

तस्मादुद्धूलनंपूर्वं त्रिपुंड्रंधारयेत्परम् पूजाकालेहिसजलंशुद्ध्यर्थंनिर्जलंभवेत्

म्हणून, भस्म लावण्यापूर्वी त्रिपुंड उत्तम प्रकारे धारण करावा; पूजेच्या वेळी शुद्धतेसाठी पाण्यासह किंवा पाणी न घेता तो लावावा.

दिवावा यदिवारात्रौनारीवाथनरोपिवा पूजार्थंसजलंभस्मत्रिपुंड्रेणैवधारयेत्

दिवसा असो वा रात्री, स्त्री असो वा पुरुष, पूजेसाठी भस्माचा त्रिपुंड पाण्यासह धारण करावा.

त्रिपुंड्रंसजलंभस्मधृत्वापूजांकरोतियः शिवपूजांफलंसांगंतस्यैवहिसुनिश्चितम्

जो कोणी पाण्यासह भस्माचा त्रिपुंड लावून पूजा करतो, त्याला शंकरपूजेचे सर्व फल निश्चितपणे मिळते.

भस्मवैशिवमंत्रेणधृत्वाह्यत्याश्रमीभवेत् शिवाश्रमीतिसंप्रोक्तः शिवैकपरमोयतः

शंकराच्या मंत्राने भस्म धारण केल्यावर तो खरा संन्यासी होतो; तो शंकराचा अनुयायी म्हणून ओळखला जातो, कारण तो फक्त शंकरालाच समर्पित असतो.

शिवव्रतैकनिष्ठस्यनाशौचंनचसूतकम् ललाटे ऽग्रेसितंभस्मतिलकंधारयेन्मृदा

शिवव्रताला पूर्णपणे समर्पित असलेल्या व्यक्तीला अपवित्रता किंवा जन्मानंतरची शुद्धी पाळावी लागत नाही; त्याने मातीने ललाटावर भस्माचा टिळा लावावा.

स्वहस्ताद्गुरुहस्ताद्वाशिवभक्तस्यलक्षणम् गुणान्रुंध इति प्रोक्तोगुरुशब्दस्यविग्रहः

हा भस्माचा टिळा स्वतःच्या हाताने किंवा गुरूच्या हाताने लावला तरी चालतो; हेच शिवभक्ताचे लक्षण आहे. हा गुणांना आवर घालतो, आणि 'गुरू' या शब्दाचा अर्थ हाच आहे.

सविकारान्राजसादीन्गुणान्रुंधेव्यपोहति गुणातीतः परशिवोगुरुरूपंसमाश्रितः

तो रजोगुण वगैरे विकार दूर करतो; गुणांच्या पलीकडे असणारा परमशिव गुरूच्या रूपात वावरतो.

गुणत्रयंव्यपोह्याग्रेशिवंबोधयतीतिसः विश्वस्तानांतुशिष्याणांगुरुरित्यभिधीयते

तीनही गुण दूर करून, तो प्रथम शिवज्ञान जागृत करतो; म्हणून विश्वास ठेवणाऱ्या शिष्यांसाठी त्याला 'गुरू' असे म्हणतात.

तस्माद्गुरुशरीरंतुगुरुलिंगंभवेद्बुधः गुरुलिंगस्यपूजातुगुरुशुश्रूषणं भवेत्

म्हणून ज्ञानी लोक गुरूचे शरीर हेच गुरूचे लिंग मानतात; गुरूची सेवा करणे म्हणजे गुरूच्या लिंगाची पूजा करणे होय.

श्रुतंकरोतिशुश्रूषाकायेनमनसागिरा उक्तं यद्गुरुणापूर्वं शक्यंवा ऽशक्यमेववा

शिष्याने शरीर, मन आणि वाणीने, गुरूने पूर्वी सांगितलेले शक्य असो वा अशक्य, ऐकावे आणि सेवा करावी.

करोत्येवहिपूतात्माप्राणैरपिधनैरपि तस्माद्वैशासनेयोग्यः शिष्य इत्यभिधीयते

शुद्ध मनाचा शिष्य हे सर्व कार्य प्राण आणि धन वापरूनही पूर्ण करतो; म्हणूनच तो दीक्षेसाठी योग्य शिष्य मानला जातो.

शरीराद्यर्थकंसर्वंगुरोर्दत्त्वासुशिष्यकः अग्रपाकंनिवेद्याग्रेभुंजीयाद्गुर्वनुज्ञया

शरीरापासून सुरू होणारी सर्व वस्त्रे गुरूला अर्पण करून, उत्तम शिष्य प्रथम भाग अर्पण करून गुरूच्या परवानगीने जेवू शकतो.

शिष्यःपुत्र इति प्रोक्तः सदाशिष्यत्वयोगतः जिह्वालिंगान्मंत्रशुक्रंकर्णयोनौनिषिच्यवै

शिष्याला नेहमी 'पुत्र' असे म्हणतात, कारण तो शिष्यत्वाच्या नात्याने जोडलेला असतो; जिभ, लिंग, मंत्र, वीर्य, कान आणि गर्भ यांची दीक्षा दिली जाते.

जातःपुत्रोमंत्रपुत्रःपितरंपूजयेद्गुरुम् निमज्जयतिपुत्रंवैसंसारेजनकःपिता

मंत्राने जन्मलेला पुत्र गुरूला पित्याप्रमाणे पूजावा; कारण जन्मदाते पिता पुत्राला संसारात बुडवतो.

संतारयतिसंसाराद्गुरुर्वैबोधकः पिता उभयोरंतरंज्ञात्वापितरंगुरुमर्चयेत्

गुरू जागृती देणारा असल्याने शिष्याला संसारातून पार नेतो; या दोघांमधील फरक ओळखून, गुरूला पित्याप्रमाणे पूजावे.

अंगशुश्रूषयाचापि धनाद्यैः स्वार्जितैर्गुरुम् पादादिकेशपर्यंतंलिंगान्यंगानियद्गुरोः

स्वतः मिळवलेल्या धनादिकांनी, गुरूच्या पायापासून केसांपर्यंत सर्व अंगांची सेवा करावी.

धनरूपैः पादुकाद्यैः पादसंग्रणादिभिः स्नानाभिषेकनैवेद्यैर्भोजनैश्चप्रपूजयेत्

धन, पादुका आणि इतर वस्तूंनी, पायांना स्पर्श करून, स्नान, अभिषेक, नैवेद्य आणि भोजनाने पूजा करावी.

गुरुपूजैवपूजास्याच्छिवस्यपरमात्मनः गुरुशेषंतुयत्सर्वमात्मशुद्धिकरंभवेत्

गुरूची पूजा हीच परमात्मा शिवाची पूजा आहे; गुरूचे उरलेले सर्व काही आत्मशुद्धी करणारे असते.

गुरोःशेषःशिवोच्छिष्टंजलमन्नादिनिर्मितम् शिष्याणांशिवभक्तानांग्राह्यंभोज्यंभवेद्द्विजाः

गुरूचे उरलेले, शिवाचे उरलेले—पाणी, अन्न वगैरे—शिष्यांनी आणि शिवभक्तांनी स्वीकारावे आणि ग्रहण करावे, हे द्विजांनो.

गुर्वनुज्ञाविरहितंचोरवत्सकलंभवेत् गुरोरपिविशेषज्ञंयत्नाद्गृह्णीतवैगुरुम्

गुरूची परवानगी नसताना घेतलेले सर्व काही चोरासारखेच असते; पण गुरूला जे विशेष ठाऊक आहे, ते गुरूकडून काळजीपूर्वक घ्यावे.

अज्ञानमोचनंसाध्यंविशेषज्ञोहिमोचकः आदौचविघ्नशमनंकर्तव्यंकर्मपूर्तये

जो विशेष ज्ञान असलेला आहे तो अज्ञान दूर करतो आणि साध्य साधतो; कार्याची पूर्णता व्हावी म्हणून सुरुवातीला विघ्न दूर करावे.

निर्विघ्नेनकृतंसांगंकर्मवैसफलं भवेत् तस्मात्सकलकर्मादौविघ्नेशं पूजयेद् बुधः

संपूर्ण आणि विघ्नरहित केलेले कार्य फळ देते; म्हणून ज्ञानी माणसाने प्रत्येक कार्याच्या सुरुवातीला विघ्नेशाची पूजा करावी.

सर्वबाधानिवृत्त्यर्थंसर्वान्देवान्यजेद्बुधः ज्वरादिग्रंथिरोगाश्चबाधाह्याध्यात्मिकामता

सर्व प्रकारच्या त्रासांपासून मुक्त होण्यासाठी, ज्ञानी माणसाने सर्व देवांची पूजा करावी; ताप, गाठी, आजार आणि आत्माशी संबंधित सर्व त्रासांसाठीही हेच करावे.

पिशाचजंबुकादीनांवल्मीकाद्युद्भवेतथा अकस्मादेवगोधादिजंतूनांपतनेपिच

भुत, कोल्हे, मुंग्या आणि अशा इतर प्राण्यांमुळे होणाऱ्या त्रासांसाठी, तसेच पाल आणि इतर प्राणी अचानक अंगावर पडल्यास होणाऱ्या त्रासांसाठीही हेच उपाय करावेत.

गृहेकच्छपसर्पस्त्रीदुर्जनादर्शनेपिच वृक्षनारीगवादीनांप्रसूतिविषयेपिच

घरात कासव, साप, वाईट प्रवृत्तीची बाई किंवा वाईट माणूस दिसल्यास, तसेच झाडे, बायका, गायी वगैरे बाबतीत, विशेषतः प्रसूतीच्या वेळी, हे उपाय करावेत.

भाविदुःखंसमायातितस्मात्तेभौतिकामता अमेध्या शनिपातश्चमहामारीतथैवच

जेव्हा येणारे दुःख जाणवते, तेव्हा ते भौतिक कारणांमुळे मानले जाते; अशुद्धता, शनीचा प्रभाव आणि मोठ्या साथींमुळेही असे दुःख येते.