एक योगी, ब्रह्माच्या कार्यशील स्वरूपाशी एकरूप झाल्यावर, ब्रह्माचा विलय होईपर्यंत इच्छेनुसार आनंद घेतो. पुढील कल्प सुरू झाल्यावर, तो ब्रह्माचा पुत्र म्हणून जन्म घेतो आणि तपाच्या तेजाने पुन्हा मुक्तीकडे मार्गक्रमण करतो. पाताळपासून सत्यलोकापर्यंत चौदा जग, पृथ्वीपासून निर्माण होतात. सत्यलोकाच्या वर आणि पृथ्वीपर्यंत विष्णूचे चौदा जग आहेत; पृथ्वीच्या जगात कार्यशील विष्णू वैकुंठ या उत्तम नगरीत वास करतो. लक्ष्मीच्या कार्यशील स्वरूपासह महान आनंदाचा रूप धारण करून, तो तेथे रक्षण आणि वास करतो; त्याच्या वर अठ्ठावीस जग, अशुचीपर्यंत, स्थापन आहेत. शुची या जगात, कैलासावर, रुद्र मोठ्या कीर्तीने वास करतो; त्याच्या वर, शांत आणि अहिंसात्मक, छप्पन जग स्थापन आहेत. अहिंसात्मक जगात, ज्ञान-कैलास नगरीत, कार्यशील भगवान सर्व काही लपवून तेथे वास करतो. त्याच्या शेवटी काळाचा चक्र आहे; त्या पलीकडे, शिवाच्या अधिपत्याखाली, काळाला चक्राचा स्वामी म्हणून ओळखले जाते. शिव, महिषरूपी धर्म धारण करून, सर्वांना काळाने बांधतो; तेथे असत्य, अपवित्रता, हिंसा आणि क्रौर्य अस्तित्वात असतात. असत्य आणि चार दोष, इच्छेनुसार घेतलेली विविध रूपे, नास्तिकता, दारिद्र्य, दुष्ट संगती आणि वेदाबाह्य ध्वनी नेहमी असतो. क्रोधाचा संग, काळा वर्ण, मोठा महिषरूप—इतका काळ महेश्वर लपलेला असतो, तेवढाच काळ. त्याच्या खाली कर्माचा आनंद आहे; वर ज्ञानाचा आनंद. खाली कर्माची माया; वर ज्ञानाची माया. खाली लक्ष्मी कर्माचा आनंद, मायेमुळे मोजली जाते; वर लक्ष्मी ज्ञानाचा आनंद, मायेमुळे मोजली जाते. त्याच्या वर शाश्वत आनंद सांगितला जातो; खाली नाशवान आनंद. खाली लपवणूक; वर लपवणूक नाही. खाली बंधन आहे; वर बंधन नाही. खाली इच्छेनुसार आणि कर्मानुसार पुनर्जन्म आहे. वर इच्छारहित कर्माचा आनंद आहे; खाली बिंदूच्या पूजनासाठी पुनर्जन्म आहे. इच्छारहितपणे निराकाराची पूजा करणारे वर जातात; शिवाखेरीज इतर देवांची पूजा करणारे खाली फिरतात. शिवाला समर्पित असणारे वर जातात; खाली असंख्य जीव, वर श्रेष्ठ समूह. खाली असणारे संसारात बांधलेले, वर असणारे खरे मुक्त; भौतिक वस्तूंची पूजा करणारे खाली फिरतात. मानवी वस्तूंच्या अर्पणाने पूजा करणारे वर जातात; खाली शक्ती-लिंग, वर शिव-लिंग. खाली लिंग लपलेले; वर लिंग अनावरण. खाली लिंग बांधलेले; वर लिंग बांधलेले नाही. खाली शक्तीचे जग, एकशे बारा आहेत. खाली बिंदूचे रूप, वर नादाचे रूप; खाली कर्माचा जग, वर ज्ञानाचा जग. वर वंदन अहंकार नष्ट करतो; जन्मामुळे निर्माण झालेली लपवणूक तेथे प्रतिबंधित नाही. अशा प्रकारे ‘ज्ञान’ या शब्दाच्या अर्थात लपवणूक दूर होते; भौतिक तत्त्वांची पूजा करणारे खाली फिरतात. परंतु जे आतल्या आत्म्याची पूजा करतात, ते खरेच वर जातात, महान लिंगाच्या अद्वैत भागापर्यंत पोहोचतात. प्रकृतीपासून सुरू होणारे आठबंध तेथे स्थापन आहेत; म्हणून सर्व worldly आणि वेदातील विषय असेच ओळखावे. अधर्माच्या महिषावर बसून काळाचे चक्र फिरते; पण शिवपूजेला समर्पित, सत्य आणि सद्गुणांनी युक्त असणारे वेगळे आहेत. वर, धर्म बैलरूपात, ब्रह्मचर्य धारण करून, शिवाच्या क्षेत्राच्या अग्रभागी उभा आहे, सत्य आणि अन्य गुणांचे पाय असलेला. बैलाचे शिंग म्हणजे सहनशीलता, कान म्हणजे शांतता, वेदांचा ध्वनी त्याला शोभा देतो; श्रद्धा म्हणजे डोळे, श्वास म्हणजे गुरु, आणि बुद्धी म्हणजे मन. कर्मादि बैल नेहमी कारणांमध्ये ओळखावे; तो कर्माचा धर्मबैल काळाच्या पलीकडे उभा आहे. ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे आयुष्य एक दिवस आहे, प्रत्येकाचे आपापल्या प्रमाणे. कारणाचा अंत गाठणारे कारण-ब्रह्मा आहेत; सुगंधासारख्या तत्त्वांवर ते नेहमी निर्माण होतात. चौदा जग तेथे सूक्ष्म सुगंधाच्या स्वरूपाचे आहेत; कारण-विष्णूमध्ये पुन्हा चौदा जग स्थापन आहेत. कारण-रुद्राचे जग अठ्ठावीस सांगितले आहेत; त्याच्या वर कारण-ईशाचे छप्पन जग आहेत. त्यानंतर, शिवाने मान्य केलेले ब्रह्मचर्य नावाचे जग ज्ञान-कैलासात आहे, पाच आवरणांनी युक्त. ते पाच मंडळांनी जोडलेले, ब्रह्माच्या पाच शक्तीने युक्त, आद्य शक्तीशी एकरूप; तेथे खरेच आद्य लिंग आहे. हे शिवाचे निवासस्थान म्हणून प्रसिद्ध आहे, सर्वोच्च आत्मा; तेथे सर्वोच्च प्रभू, सर्वोच्च शक्तीशी एकरूप, वास करतो. सृष्टी, पालन, संहार, लपवणूक आणि कृपा—या पाच कर्मात तो पारंगत आहे, त्याचे स्वरूप अस्तित्व, चेतना आणि आनंद आहे. ध्यान आणि धर्म त्याची प्रकृती, नेहमी कृपा देण्यास तत्पर; समाधीच्या स्थितीत बसलेला, स्वतःच्या आत्म्यात रमणारा, तो तेजस्वी दिसतो.