एकदा ऋषी आणि साधू मंडळी एकत्र जमले असताना, त्यांनी जीवनाच्या गूढ अर्थावर चर्चा सुरू केली. त्या वेळी, एक श्रेष्ठ ऋषी सांगू लागले—जेव्हा सभा भरते, भोजन होतं, किंवा बीजांची पेरणी केली जाते, तेव्हा ‘जन्म अर्घ्य’ हजार वेळा अर्पण करावं. असं केल्याने आपलं जन्मच शिवाला अर्पण केल्याचं फळ मिळतं. जन्म अर्पण केल्यामुळे भगवान शिव अतिशय प्रसन्न होतात आणि भक्ताला स्वतःशी एकरूप करतात. हे जन्म अर्घ्य फक्त शिवालाच अर्पण करावं, अन्य कोणालाही नाही. शिव हे योनिलिंगाच्या रूपात जन्माचे निर्णायक आहेत. म्हणून जन्मबंधनातून मुक्ती मिळावी यासाठी, शिवाच्या जन्माची पूजा करण्याचीच आज्ञा आहे. हा संपूर्ण चराचर जग बिंदू आणि नाद यांनी बनलेला आहे—बिंदू म्हणजे शक्ती आणि नाद म्हणजे शिव. म्हणून हे विश्व शिव-शक्तीच्या स्वरूपाचे आहे. बिंदू हा नादाचा आधार आहे आणि नाद हा बिंदूचा आधार आहे. हे जग बिंदू-नादावरच स्थिर आहे; हेच सर्व सृष्टीचे मूळ आहे. ज्या गोष्टींमध्ये बिंदू आणि नाद आहे, तेच प्रकट होते. या प्रकटतेतूनच हे जग निर्माण होते—याबद्दल शंका नाही. लिंग हे बिंदू आणि नादाने बनलेले असल्यामुळे, तेच या जगाचे कारण मानले जाते. बिंदू म्हणजे देवी आणि नाद म्हणजे शिव—असा शिवलिंगाचा वर्णन आहे. म्हणून जन्मबंधनातून मुक्ती मिळावी यासाठी शिवलिंगाची पूजा करावी. आई देवी ही बिंदूच्या रूपात आहे, आणि वडील शिव हे नादाच्या रूपात आहेत. जेव्हा दोन्ही पालकांची पूजा केली जाते, तेव्हा परमानंद प्राप्त होतो. हा परमानंद मिळावा म्हणून शिवलिंगाची पूजा अवश्य करावी. देवी ही सर्व जगाची माता आहे आणि शिव हे संपूर्ण विश्वाचे पिता आहेत. दोन्ही पालकांची सेवा केल्याने करुणा मोठ्या प्रमाणात वाढते. करुणेमुळे उपासकाला अंतरात्म्याचे राज्य प्राप्त होते. म्हणून, श्रेष्ठ ऋषींनो, या अंतःसुखासाठी पूजा करावी. शिवलिंगाची पूजा करताना त्यात पितृ-मातृरूप एकत्र पाहावं. ‘भर्ग’ हे पुरुषस्वरूप आहे आणि ‘भर्ग’ प्रकृती म्हणूनही ओळखलं जातं. ज्याचा गर्भ अदृश्य आंतरिक निवास असतो, तो पुरुष आहे; ज्याचा गर्भ प्रकट आहे, ती प्रकृती आहे. गर्भ म्हणजे पुरुष, कारण तो उत्पत्तीचा कारण आहे. पुरुष जेव्हा प्रकृतीशी एकत्र येतो, तेव्हा पहिलं जन्म होतं. प्रकृती प्रकट झाली की दुसऱ्या जन्माची ओळख होते. जन्मलेल्या प्राण्याला मृत्यू प्राप्त होतो, कारण त्याची उत्पत्ती पुरुषापासून झाली आहे. अन्यथा, माया द्वारे जन्म घडतो; जे जन्माला येतं, ते काळानुसार नष्ट होतं. म्हणूनच ते देहधारी जीव म्हणतात. जन्म हे जीवाला बंधनात टाकतं; म्हणून त्याला ‘जीव’ म्हणतात. या जन्मबंधनातून मुक्त व्हावं म्हणून, जन्माच्या प्रतीकाची पूजा करावी. ‘भं’ म्हणजे वाढणं, म्हणून ‘भग’ हा मूळ मानला जातो. सर्वसामान्य शब्दांनी आणि नैसर्गिक मार्गांनी, इंद्रियांच्या आस्वादाने, ते प्रकृती म्हणून ओळखलं जातं. ‘भग’चा मुख्य अर्थ आहे ‘आनंद’ किंवा ‘आस्वाद’; हेच त्याचं प्रधान रूप आहे. मुख्य ‘भग’ ही प्रकृती आहे, आणि शिवाला ‘भगवान’ किंवा ‘भगधर’ म्हणतात. परमेश्वर आनंदाचा दाता आहे; दुसरा कोणीही तो आनंद देऊ शकत नाही. ‘भग’चा स्वामी हा ‘भर्ग’ म्हणून ज्ञानी लोक ओळखतात. ‘भग’शी एकत्रित असलेलं प्रतीक किंवा प्रतीकासोबत भग, या जन्मात आणि परजन्मातही, अखंड आनंदासाठी आहे. म्हणून, पुण्यश्लोक महादेवाची शिवलिंगरूपात पूजा करावी. सूर्य हा जगाचा सर्जक आहे, आणि हे चिन्ह सृष्टीपासून उत्पन्न झालं आहे. जे चिन्ह प्रतीकाचा अर्थ उलगडतं, तेच प्रतीक म्हणून ओळखलं जातं. प्रतीक हे पुरुषाच्या प्रयोजनाचं द्योतक आहे, कारण ते शिवाशी एकरूप होतं. शिव आणि शक्ती यांच्या चिन्हांचा संयोग म्हणजेच प्रतीक. स्वतःच्या चिन्हाची पूजा केल्याने समाधान मिळतं; त्या चिन्हाचं कार्य संपत नाही. जन्मापासून सुरू झालेलं चिन्हाचं कार्य दूर केलं जातं. शिवाच्या प्रतीकाची सोळा उपचारांनी—बाह्य व अंतर्गत—सर्वसामान्य व्यक्ती आणि नैसर्गिक मार्गांनी पूजा करावी. सूर्याच्या दिवशी पूजा केल्याने जन्मबंधन दूर होतं. प्रतिपदेला, पवित्र मंत्राने, महालिंगाची पूजा करावी. प्रतिपदेला, पंचगव्याने—गोमय, गोमूत्र, दूध, दही, तूप—अभिषेक करावा. याशिवाय, दूध, मध, ऊसाचा रस, साखर यांसारख्या गोष्टींचा नैवेद्य द्यावा, आणि ते ही पवित्र मंत्राने. ध्वनीचं प्रतीक म्हणजे मंत्र, नादाचं प्रतीक स्वयंभू आहे, बिंदूचं प्रतीक म्हणजे यंत्र, आणि ‘म’ अक्षर स्थिर आहे. ‘उ’ हे चल प्रतीक आहे, ‘अ’ हे गुरुरूप आहे. या सहा प्रतीकांची नेहमी पूजा केल्याने, संशय न ठेवता, जीवन्मुक्ती प्राप्त होते. भक्तिभावाने शिवाची पूजा केल्याने लोकांना जन्मबंधनातून मुक्ती मिळते. रुद्राक्ष धारण केल्याने अर्ध पाऊल मिळतं, आणि भस्म लावल्याने आणखी अर्ध पाऊल. मंत्राचा जप केल्याने तीन पावले मिळतात; आणि भक्तीभावाने पूजा केल्याने, शिवचिन्ह आणि भक्त दोघांची पूजा होते, आणि त्या व्यक्तीला मुक्ती प्राप्त होते. जो कोणी या अध्यायाचा जप करतो किंवा एकाग्रतेने ऐकतो, त्या व्यक्तीची शिवभक्ती दृढ होते, हे द्विजांनो. तेव्हा काही ऋषींनी विचारलं—हे महर्षी, आम्हाला प्रणवाचा, सहा प्रकारच्या लिंगाचा आणि शिवभक्ताच्या पूजेचा महिमा सांग. त्यावर ऋषी म्हणाले—हे तपस्वींनो, हा प्रश्न योग्य आहे; महादेव सोडून दुसरं कोणीही याचं उत्तर देऊ शकत नाही. आता, शिवाच्या कृपेने, मी तुम्हाला हे सांगतो. शिव, हा महान प्रभू, आमचं आणि तुमचं रक्षण करो. ज्ञानी लोक प्रणवाला नवीन नौका मानतात, जी या संसाररूपी महासागरातून पार नेते, जो प्रकृतीमुळे निर्माण झाला आहे. ‘प्र’ हा अक्षर पंचप्रकार प्रकट करतो; प्रणव तुमचाच आहे, कारण तो तुम्हाला श्रेष्ठ मार्गाने मुक्तीकडे नेतो. जो आपला मंत्र म्हणतो, योगी आणि आपला मंत्र जपणारे, त्यांचं सर्व कर्म प्रणवाने नष्ट होतं आणि नवीन दिव्य ज्ञान प्राप्त होतं.