शिवपुराणम्
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
एकदा, एक पवित्र स्थान होते जिथे ज्ञानाच्या शोधात असलेल्या ऋषी-मुनींनी एकत्र येऊन चर्चा केली. त्यांनी सुताला सांगितले, "आमच्यासाठी अद्भुत पुराण वाचन कर, जे वेदांताचे सार आणि संपूर्णता आहे." सुताने हे ऐकून आनंदाने शिवाची आठवण केली आणि सर्व श्रेष्ठ ऋषींना संबोधित केले. "सर्व ऋषी, लक्षात ठेवा, दोषरहित शिवाचे स्वरूप आणि पुराणिक परंपरेला समर्पित असलेले शिव पुराण ऐका." या पुराणात तिघा स्वरूपांची गाणी होती, ज्यात भक्ती, ज्ञान आणि वैराग्य यांचा संगम होता. वेदांताद्वारे ज्ञात असलेली खरी वास्तविकता स्पष्टपणे वर्णित केली गेली. हे पुराण प्राचीन काळात अनेक चक्रांमध्ये वारंवार घोषित केले गेले होते. सृष्टीच्या निर्मितीच्या या वर्तमान चक्रात, सहा कुटुंबातील ऋषींमध्ये संवाद झाला. त्यांच्यात एक मोठा वाद झाला, "हे सर्वोच्च आहे, हे नाही," असे त्यांचे मत होते. त्यामुळे त्यांनी अमर ब्रह्मा, सृष्टीचे कर्ता, यांच्याकडे जाऊन विचारले. शिव पुराणाची महिमा सांगताना सुताने पुढे सांगितले की, जो कोणी या पुराणाचे वाचन करतो, तो निसर्गातील सर्व पापांचे नाश करतो. विशेषतः, जो कोण बोधक वृक्षाच्या किंवा बिल्व वृक्षाच्या चारही बाजूंनी फिरून रुद्र संहितेचे पाठ करतो, तो ब्रह्महत्या सारख्या पापांपासून मुक्त होतो. कैलास संहितेची महत्ता अजूनही अधिक आहे, कारण ती ब्रह्माचा स्वरूप आहे आणि ओंकाराच्या पवित्र अर्थाला थेट प्रकट करते. शंकर या संहितेचा संपूर्ण ज्ञान आहे, व्यास त्यातील अर्धा भाग जाणतो, आणि मी, द्विजांनो, त्यातला अर्धा भागच जाणतो. मी थोडक्यात सांगतो, कारण सर्व काही सांगणे शक्य नाही. तरीही, या ज्ञानाने मनाची शुद्धता लगेच प्राप्त होते. या भव्य संहितेमध्ये, कोणतेही पाप नाही जे नष्ट होत नाही. शिवाने उपनिषदांच्या सागरातून आनंदाने तयार केलेले आणि कुमाराला अर्पण केलेले हे अमृत, जो कोण पितो, तो खरेच अमर होतो. जो कोणी एक महिनाभर या संहितेचे पाठ करतो, तो ब्रह्महत्या सारखे पाप माफ करतो. अशा प्रकारे, पवित्र अन्न ग्रहण करणे, अशुद्ध अन्न खाणे किंवा वाईट बोलणे यांमुळे होणारे पाप एकाच पाठाने नष्ट होते. शिवाच्या मंदिरात किंवा बिल्व वृक्षांच्या बागेत या संहितेचे पाठ करणाऱ्याला शब्दांत सांगता येणार नाही असा फलित प्राप्त होतो. भक्तीने या संहितेचे पाठ करून श्राद्धात ब्राह्मणांना अन्न देणाऱ्याचे सर्व पूर्वज शंभराचे सर्वोच्च निवासस्थान प्राप्त करतात. ज्याने चतुर्दशीच्या दिवशी उपवासी राहून बिल्व वृक्षाच्या मूळावर या संहितेचे पाठ केले, त्याला शिव आणि देवतांनी थेट पूजा केली. या शिव पुराणात अन्य संहिताही आहेत, ज्यामुळे सर्व इच्छित फल मिळतात. हे सर्व उत्कृष्ट आहेत, ज्ञानाच्या खेळाने भरलेले. शिव पुराण, जे वेदांच्या समान मानले जाते, सर्वप्रथम शिवानेच तयार केले, ब्रह्मानुसार. या पुराणात बाराही संहितांचा समावेश आहे, ज्यांना अत्यंत पुण्यवान मानले जाते. विद्येश, तारा-रौद्र, वैनायक, ओमिका, मातृ, एकादश रुद्र, कैलास, आणि शतारुद्र यांचा समावेश आहे. विद्येशात दहा हजार श्लोक आहेत; तसेच, रुद्र, वैनायक, ओमिका, आणि मातृ पुराणात प्रत्येकी आठ हजार श्लोक आहेत. एकादश रुद्र या संकलनात तेरा हजार श्लोक आहेत; कैलासात सहा हजार श्लोक आहेत; शतारुद्र त्याचा अर्धा आहे. कोटीरुद्र हा अकरा हजारांचा तीन पट आहे; सहस्रकोटीरुद्र हा श्लोकांच्या गणनेनुसार दहा कोटी रुद्रांचा हजारपट आहे. वायवीय हा समुद्राच्या शंभरपट आहे; घर्म हा सूर्याच्या हजारपट आहे. या सर्वांच्या गणनेने, त्यांची संख्या शंभर हजारांपर्यंत पोहोचते. परंतु व्यासाने याला चोवीस हजारांमध्ये संकुचित केले; त्यात शिव पुराण चौथ्या क्रमांकाचे आहे, ज्यात सात संहितांचा समावेश आहे. पूर्वी, पुराण शिवाने कल्पित केले होते, आणि श्लोकांच्या गणनेनुसार ते मूळतः शंभर कोटी होते, परंतु सृष्टीच्या सुरुवातीस मोठ्या प्रमाणात विसरले गेले. द्वापर व इतर युगांमध्ये पुराणे अठरा भागांमध्ये विभागली गेली, आणि द्वैपायना व इतरांनी याला चार लाखांमध्ये संकुचित केले. शिव पुराण, जे चोवीस हजार श्लोकांचे आहे, सात संहितांचा समावेश आहे आणि वेदांच्या समान मानले जाते. या सात संहितांचे नाव आहे: विद्‌येेश्वर, रौद्री, शतारुद्र, कोटीरुद्र, उमा, कैलास, आणि वायवीय. हे सात संहितांचे स्वरूप अत्यंत उत्कृष्ट आहे, ब्रह्माच्या समान आहे, आणि सर्वांवर सर्वोच्च उद्दिष्ट प्राप्त करते. जो कोण भक्तीने या शिव पुराणाचे वाचन करतो, तो जीवितातच मुक्त होतो. शिव पुराण, जे शुद्ध आहे, शिवाने स्तुती केले आहे, व्यासाने संक्षेपात संकलित केलेले नाही, हे सर्व प्राण्यांना लाभ देण्यास अद्वितीय आहे. हे पुराण त्रैविध्य दुःख नष्ट करते आणि पुण्यवानांना शुभता प्रदान करते. येथे, धर्म धोका न घेता शिकवला जातो, मुख्यतः वेदांत ज्ञानावर आधारित आहे; हे विद्वानांना ज्ञात असावे, जे द्वेषमुक्त आहेत, येथे योग्यरित्या स्थापन केले आहे आणि जीवनाचे तीन उद्दिष्टे साध्य करतो. शिव पुराण, खरेच पुराणांचा मुकुटमणी, वेदांताच्या ज्ञानाने चमकतो आणि सर्वोच्च वास्तविकतेचे गाणे गातो; जो कोणी याचे वाचन किंवा श्रवण करतो, तो शंभर प्रिय बनतो आणि सर्वोच्च उद्दिष्ट प्राप्त करतो.