शिवपुराणम्

प्रभूंच्या आज्ञेने प्रजांचा मुख्य, नम्रपणे वंदन करून, पहाटेच ती आज्ञा स्वीकारतो. तसेच, सनत्कुमारही माझ्या सूचनेनुसार मेरू पर्वतावर या गणांच्या कृपेसाठी कठोर तप करत आहे. त्यामुळे, गणेशाची भेट घेण्यापूर्वी तुम्ही त्यांना अवश्य भेटा; लवकरच, त्यांच्या कृपेसाठी नंदी तिथे येईल. योगीश्वराच्या या तातडीच्या आज्ञेने, ऋषी मेरूच्या दक्षिणेकडील कुमार शिखरावर पोहोचतात. तिथे स्कंदसरस नावाचे एक विशाल सरोवर आहे, जणू काही समुद्रच. त्याचे पाणी अमृतासारखे गोड, शीतल, निर्मळ, खोल आणि उथळ अशा दोन्ही स्वरूपात आहे. चारही बाजूंनी स्फटिकाच्या राशी, आणि तीरावर सर्व ऋतूंच्या फुलांनी आच्छादलेली शोभा आहे. त्या सरोवरात शेवाळ, निळे कमळ, लाल कमळ, आणि शुभ्र शिरीष फुलांनी जणू आकाशच पृथ्वीवर उतरले आहे असे भासते. लाटांवरून पांढऱ्या ढगांसारखे तेज चमकत असते. सुंदर निळ्या दगडांची घाटे, चढ-उतारासाठी रमणीय जागा, आठही दिशांना शोभा पसरलेली आहे. तिथे स्नानासाठी उतरलेले आणि वर आलेले लोक, पांढरे यज्ञोपवीत, शुभ्र वस्त्र आणि वल्कल परिधान करतात. कुणी जटा बांधलेले, कुणी मुंडन केलेले, कपाळावर त्रिपुंड लावलेले, विरक्त पण प्रसन्न चेहऱ्याचे तरुण तपस्वी आहेत. त्यांच्याकडे कमंडलू, कमळाच्या पानांचे कलश, विविध मंगल पात्रे आणि चमचे आहेत. स्वतःसाठी, इतरांसाठी, आणि विशेषतः देवांसाठी ते नेहमीच पाणी आणि ताज्या फुलांचे अर्पण करतात. काही जण पाण्यातील दगडांवर उभे राहून, नीच कुळाच्या व्यक्तींना न स्पर्शता, अंगाला भस्म लावून आचारधर्म पाळतात. अन्यत्र, कुणी पाण्यात बुडलेले किंवा वर आलेले, काही दगडावर बसून, तीळ, फुले, कुशांचे तुकडे अर्पण करतात. देव, ऋषी आणि पितर यांना अर्पण केल्यावर, ते स्नानासाठी येणाऱ्या द्विजांना पाणी देतात. प्रत्येक ठिकाणी वेगवेगळ्या नैवेद्य, फुलांचे अर्पण, पंख्याने सेवा, सूर्यजलादि विधी, अशा विविध पूजा चालू असतात. कुठे विखुरलेल्या हत्तींची कळप पाण्यात बुडतात-उतरतात; तर कुठे हरिण, कृष्णमृग, घोडे तहान लागून येतात. कुठे मोर आणि हत्ती पाणी पिऊन बाहेर पडतात; तर कुठे वळू परस्परांना भिडवत तीरावर शोभून दिसतात. काही ठिकाणी राजहंसांचा कलरव, काही ठिकाणी बगळ्यांची आरोळी, तर कुठे कोकिळांचा कुजन आणि कुठे मधमाशांचा गुंजन ऐकू येतो. झाडांवर राहणारे पक्षी, स्नान व पाण्यापानात मग्न, आपापसात प्रेमाने सतत बोलत असल्यासारखे आवाज करतात. काठावरच्या फांद्यांवर कोकीळांचा गजर दिवसरात्र चालू असतो, जणू उष्णतेने थकलेले ते आपली नावे पुन्हा पुन्हा उच्चारतात. त्या सरोवराच्या उत्तरेकडील काठावर, एका इच्छापूर्ती वृक्षाखाली, हिर्‍याच्या शिलावर, मऊ मृगचर्मावर सनत्कुमार विराजमान आहेत. ते नेहमीच कुमारवयीन दिसतात, त्या क्षणी ध्यानातून नुकतेच उठलेले, मन स्थिर. महर्षी आणि महान योगींनी त्यांची पूजा केली आहे. नैमिषारण्यातील ऋषींनी त्यांना पाहून, वंदन करत समोर गेले. ते त्यांना त्यांच्या आगमनाचे कारण विचारू लागले, तेवढ्यात आकाशातून दिव्य डमरूंचा गडगडाट ऐकू येतो. त्याच क्षणी, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, सर्व बाजूंनी शिवगणांच्या नेत्यांनी वेढलेली एक दिव्य विमान प्रकट झाली. त्यात अप्सरा, रुद्रकन्या, डमरू, मृदंग, बासरी, वीणेचे सूर घुमत होते. विविध रत्नांच्या छत्रांनी, मोत्यांच्या हारांनी सजलेले ते विमान, ऋषी, सिद्ध, गंधर्व, यक्ष, चारण, किन्नरांनी वेढलेले होते. नृत्य, गायन, वादन करणाऱ्यांनी ते विमान गजबजले होते. त्यावर वीरबळाचा चिन्ह असलेली काठी, विद्रुमदंड, भव्य तोरण, ध्वज यांनी सन्मानित केलेले होते. त्या विमानाच्या मध्यभागी, दोन चामरांच्या मध्ये, रत्नदंड व शुभ्र छत्राखाली, चंद्रासारखे तेजस्वी, दिव्य सिंहासनावर आपल्या पतिसमेत एक तेजस्वी व्यक्ती विराजमान होते. त्यांचा गौरव, रूप, त्रिनेत्र, सभोवतालच्या दुर्गांनी प्रभूत्वाची ओळख दर्शवली. जणू विश्वनिर्मात्याची अखंड आज्ञाच अवतरली आहे, किंवा शिवाची विश्वव्यापी कृपा प्रत्यक्ष प्रकट झाली आहे. ते म्हणजे शिलादपुत्र नंदी, त्रिशूल व वराहास्त्र धारण केलेले, शिवगणांचे अधिपती, जणू दुसरे विश्वेश्वरच. जगनिर्मात्यांवरही कृपा किंवा नियंत्रण करण्यास समर्थ, चार भुजा, तेजस्वी देह, शिरावर चंद्र, गळ्यात नाग. जणू प्रभुत्व साकार झाले आहे, सामर्थ्य सजीव झाले आहे, मुक्ती पूर्णत्वास पोहोचली आहे, सर्वज्ञता मूर्तरूपात दिसत आहे. त्यांना पाहून ब्रह्मपुत्र व ऋषी आनंदित झाले. ते हात जोडून उभे राहिले, जणू स्वतःलाच अर्पण करीत आहेत. विमान पृथ्वीवर उतरल्यावर, त्यांनी देवाला दंडवत घालून, स्तुती केली आणि ऋषींना म्हणाले, “या सहा कुळांनी ब्रह्माच्या आज्ञेने, प्रारंभापासूनच, नैमिषयज्ञात भाग घेतला आहे.” ब्रह्मपुत्राच्या या वचनावर नंदीने केवळ कटाक्षाने त्यांचे बंधन तोडले, त्यांना शैव धर्म, दिव्य ज्ञान आणि योग प्रदान केला आणि मग देवांच्या जवळ परत गेले.