शिवमहापुराणातील या पवित्र अध्यायात, विविध कर्मांची आणि त्यांच्या फलदायकतेची सुंदर रीतीने चर्चा होते. काही कर्मे जप आणि ध्यान या स्वरूपात असतात, तर काही सर्व प्रकारच्या साधनांचा संगम असतात; तसेच यज्ञ, दान आणि पूजा यांच्या अनुक्रमानुसार कर्मे वेगळी असतात. मात्र, या सर्व कर्मांना फळ मिळते ते फक्त सर्व सामर्थ्यांनी युक्त अशा साधकांसाठीच—इतरांसाठी नाही. हे सामर्थ्य म्हणजेच मी, शिव, परमात्म्याची आज्ञा होय. म्हणून, द्विजांनी (द्विज—ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य) इच्छेने करावयाची कर्मे माझ्या आज्ञेनुसार करावी. आता मी सांगतो, ती अशी ऐच्छिक कर्मे आहेत जी या जगात आणि परलोकातही फळ देतात. शैव आणि महेश्वर या दोघांनीही कर्मे अंतःकरणाने आणि बाह्यरित्या, योग्य क्रमाने करावी; येथे शिव आणि महेश्वर यांच्यात अंतिम भेद नाही. शैव आणि महेश्वर यांच्यात कोणताही खरा भेद नाही; शिवभक्तांना शैव म्हणतात, ते ज्ञानयज्ञात रमणारे असतात. तर, जे या जगात विधिपूर्वक यज्ञ करतात, त्यांना महेश्वर म्हणतात. म्हणून, त्यांनी अंतःकरणाने शैव आणि बाह्यरित्या महेश्वराप्रमाणे वागावे. पण, ज्याप्रमाणे विधी सांगितला आहे, त्यात बदल करू नये. भूमीची परीक्षा नियमाने—गंध, रंग, चव इत्यादींनी—घ्यावी. जिथे मनाला आवडेल, तिथे चांगल्या प्रकारे लिपलेली, वरखाली वस्त्रांनी आच्छादलेली, आरशासारखी गुळगुळीत भूमी निवडावी. प्रथम, शास्त्रानुसार पूर्व दिशा निश्चित करावी आणि मग एक किंवा दोन हातभर व्यासाचा वर्तुळ आखावा. त्या वर्तुळात, रत्न, सुवर्ण किंवा जे मिळेल त्यापासून एक शुद्ध, आठ पाकळ्यांचे कमळ आणि त्याचा मध्यभाग (कर्णिका) काढावा. या कमळाभोवती पाच वेढे सुंदरपणे सजवावेत. पाकळ्यांमध्ये सिद्धी, कर्णिकेत वैराग्य, आणि बीजात नवशक्ती प्रतिष्ठित कराव्यात. कमळाच्या दांडावर शिवस्वरूप धर्म, देठात शिवाधिष्ठित ज्ञान, आणि कर्णिकेच्या वरती अग्नि, सूर्य व चंद्राचे मंडल प्रतिष्ठित करावे. या सर्वांच्या वरती शिव, ज्ञान आणि तत्त्व या तीन प्रधान तत्त्वांचे मंडल असावे. सर्व आसनांवर विविध फुलांनी सुंदर सजावट करावी. पाच वेढ्यांसह, अम्बिकेसह, पारदर्शक, शांत आणि शीतल तेजाने चमकणाऱ्या शिवाची पूजा करावी. त्याच्या जटांचा मुकुट वीजेसारखा चमकणारा, वाघाच्या कातडीचे वस्त्र, आणि कमळासारखा मंद स्मित असलेला चेहरा आहे. त्याचे पाय, हात, ओठ हे लाल कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आहेत; सर्व शुभचिन्हांनी युक्त आणि सर्व अलंकारांनी सजलेला आहे. दिव्य आयुधांनी सुसज्ज, दिव्य गंधांनी अभ्यंगित, पाच मुखांचा, दहा भुजांचा, आणि चंद्रकोरीच्या मुकुटाने अलंकृत आहे. त्याचा पूर्वमुख मृदु, उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, तीन कमळासारख्या डोळ्यांनी आणि तरुण चंद्रकोरीच्या मुकुटाने शोभायमान आहे. दक्षिणमुख काळ्या मेघासारखे, रौद्र, लाल डोळ्यांनी आणि भुवया कुरकुरलेल्या; उत्तरमुख प्रवाळासारखे, भयंकर, उभे दात, थरथरणारे ओठ, आणि काळ्या केसांनी अलंकृत आहे. पश्चिममुख खेळकर, तीन डोळ्यांनी, चंद्रकोरीच्या अलंकाराने, पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी. पाचवा मुख कोराळ, मंद स्मिताने मनोहर, पारदर्शक आणि चंद्रकिरणासारखा उजळ आहे. शिव अतिशय मृदु, त्याचे तीन डोळे फुलल्यासारखे तेजस्वी; उजव्या हातात त्रिशूल, परशु, वज्र आणि तलवार—हे सर्व अग्निसारखे तेजस्वी आहेत. डाव्या बाजूला सर्प, बाण, घंटा, पाश आणि अंकुश धारण केले आहेत; त्याची मुद्रा गुडघ्यापर्यंत संयमाने बांधलेली आणि प्रतिष्ठेच्या मापाने स्थिर आहे. मानेपर्यंत ज्ञानाने वेढलेला, कपाळावर शांती, आणि त्यावर परात्पर शांततेच्या शक्तीने अलंकृत आहे. तो पाच मार्गांत व्यापलेला, पाच शक्तींच्या स्वरूपात प्रकट, आद्य पुरुष—ईशान—म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्याचे हृदय अघोर, डावीकडील गुप्त भाग महेश्वर, पाय सद्य, आणि त्याचे रूप अडतीस शक्तींचे मिश्रण आहे. ईशान हा मातृका, पाच ब्रह्म आणि ओंकार, हंसशक्तीसह एकत्रित आहे. या प्रकारे, इच्छाशक्तीच्या मंडलावर आरूढ, उजवीकडे ज्ञानशक्ती आणि डावीकडे क्रियाशक्ती असावी. सदा शिव हा ज्ञानस्वरूप, तीन प्रधान तत्त्वांचा संयोग आहे; त्याचे रूप मूळपासून पूर्णपणे, क्रमाने ध्यानात घ्यावे. जलार्पणापर्यंत योग्य रीतीने पूजा करून, मूळ मंत्राने, साकार शिवाची आणि त्याच्या पराशक्तीसह पूजा करावी. तेथे, अस्तित्व आणि अनस्तित्वाच्या भेदांपासून मुक्त अशा महेश्वराचे आवाहन करून, पाच नैवेद्य सिद्ध करून, सर्वोच्च परमेश्वराची पूजा करावी. मग, ब्रह्ममंत्र आणि सहा अवयव, मातृका, पवित्र ओंकार, शिव आणि शक्ती यांच्या मंत्रांनी, शक्तियुक्त रीतीने पूजा करावी. किंवा शांत मंत्राने, तसेच इतर वेद मंत्रांनी, किंवा फक्त शिवमंत्रानेही परमेश्वराची पूजा करावी. जलार्पण, आचमन, गंध इत्यादी पर्यंत पूजा करून, विसर्जन न करता, पाच वेढ्यांच्या पूजेची योग्य क्रमाने सुरुवात करावी. तेथे प्रथम, शिवाच्या उजवी आणि डाव्या बाजूला, क्रमाने, हेरंब आणि षण्मुख यांची गंधादिकांनी पूजा करावी. मग, पहिल्या वेढ्यात, ईशानपासून सुरू करून सर्व ब्रह्मांची, त्यांच्या शक्तिसह, सद्यपर्यंत पूजा करावी. तिथेच, सहा अंगांची—हृदयापासून सुरू करून—क्रमाने पूजा करावी; शिव आणि शिवा यांच्या वाहनांची, अग्निपासून सुरू करून, पूजा करावी. त्यानंतर, वामापासून सुरू होणाऱ्या आठ रुद्रांची आणि त्यांच्या शक्तींची पूजा करावी; किंवा तसे न करता, पूर्वेकडून सुरू करून सर्वदिशांनी क्रमाने पूजा करावी. या प्रकारे, शास्त्रानुसार, शिवपूजेच्या विधीचे वर्णन होते—शिव आणि शक्तीच्या सगुण, साकार, आणि सर्वोत्कृष्ट स्वरूपाचे ध्यान आणि पूजा कशी करावी, हे अत्यंत भक्तिपूर्वक सांगितले आहे.