यज्ञासाठी अग्नीस्थळ तयार करताना, शास्त्रानुसार त्याचा आकार विस्तृत आणि खोल असावा; मध्यभागी आठ पाकळ्यांचा कमळ उभारलेला असावा, त्याची उंची चार बोट किंवा दोन बोट एवढी ठेवावी. अग्नीस्थळाची उंची एक विळ्याच्या दुप्पट असावी, पण ती नाभीच्या वर जाऊ नये; मध्यभागी मध्य बोटाच्या मधल्या आणि वरच्या सांध्यामधून मोजावे. ज्ञानी लोक सांगतात, हाताची माप चोवीस बोटांची असते; अग्नीस्थळाभोवती तीन, दोन किंवा एक मेखला (पट्टा) असू शकतो. हे अग्नीस्थळ मातीने गुळगुळीत, दृढ आणि मनाला आनंद देणारे बनवावे; त्याचा आकार अंजीराच्या पानासारखा किंवा हत्तीच्या आधारासारखा असावा. मेखला मध्यभागी, पश्चिम किंवा दक्षिण बाजूला सुंदर आणि अग्नीपेक्षा किंचित कमी उंचीची ठेवावी, त्यात सौम्य उघडण असावी. मेखला अग्नीस्थळाच्या समोर किंचित उघडी ठेवावी; वेदीची उंची, मऊ किंवा वाळूत, यासाठी निश्चित नियम नाही. अग्नीस्थळाचा वर्तुळ गोमूत्र आणि पाण्याने तयार करावा; पात्राचे माप निश्चित नाही. अग्नीस्थळ मातीचे असावे, वेदी गोमूत्र आणि पाण्याने लिंपावी. पात्र स्वच्छ करून, ते गरम करून, त्यावर दुसऱ्या पाण्याने शिंपडावे. मग आपल्या परंपरेनुसार अग्नीस्थळावर आणि इतर ठिकाणी चिन्हे काढावीत. शिंपडण केल्यावर, अग्नीच्या आसनासाठी कुशा किंवा फुलांची व्यवस्था करावी; पूजा आणि अग्निहोमासाठी लागणारे सर्व साहित्य तयार ठेवावे. धुण्यायोग्य वस्तू स्वच्छ करून, त्यांना शिंपडून शुद्ध करावे; त्या रत्न, लाकूड किंवा पंडित ब्राह्मणाच्या घरातून आलेल्या असू शकतात. किंवा दुसरा योग्य अग्नी आणावा, त्याला आदराने घेऊन, अग्नीस्थळाभोवती तीन वेळा प्रदक्षिणा करावी. अग्नीबीज मंत्र म्हणत अग्नी आसनावर ठेवावा; योनिमार्गाने किंवा स्वतःकडे तोंड करून ठेवावा. कुशल व्यक्तीने संपूर्ण अग्नीस्थळाची व्यवस्था करावी, अग्नी नाभीमध्ये असल्यासारखा ठेवावा, आणि त्या उघडणीतून जणू एक ठिणगी बाहेर येते तसा अग्नी प्रकट करावा. अग्नी प्रकट झाल्यावर, बाह्य अग्नीला एक चक्ररूप मानून ध्यान करावे, तूप शुद्धी पूर्ण होईपर्यंत पूर्वकर्मे अनुसरावीत. आपल्या परंपरेनुसार, मंत्रज्ञाने बीजमंत्राने विधी करावे; शिवरूपाची पूजा करून, दक्षिण बाजूने पुढे जावे. मंत्र तुपावर ठेवून, 'गाय' नावाचा हस्तमुद्रा दाखवावी; सुवर्णाचे समिध पात्र घ्यावे, कांस्य, लोखंड किंवा दगडाचे नसावे. किंवा यज्ञाच्या लाकडाचे, शास्त्रानुसार, किंवा पवित्र वृक्षाच्या पानाचे पात्र घ्यावे, ते न तुटलेले आणि मध्यभागी उभे असावे. कुशा घालून, त्या पात्रांना अग्नीत गरम करावे आणि पुन्हा शिंपडावे; आपल्या परंपरेनुसार, शिवपूजेपासून विधी सुरू करावा. अग्नीशुद्धीसाठी आठ बीजमंत्रांनी आहुती द्यावी: 'भ्रुं', 'स्तुं', 'ब्रुश्रुं', 'पुंड्रं', 'द्रं' इत्यादी. अग्नीच्या सात जिह्वांसाठी सात बीजमंत्र आहेत; मध्य जिह्वा 'त्रिशिखा' म्हणतात, ती अनेक रूपांची आहे. जिह्वांचे नाव: रक्त (रक्ता), अग्नीची (आग्नेयी), निरृतिची (नैरृती), कृष्णा, 'सुप्रभा', 'मरुतजिह्वा'—प्रत्येक आपापल्या नावानुसार चमकत असते. प्रत्येक बीजमंत्रानंतर 'स्वाहा' म्हणावे; तुपाने त्या जिह्वांना आहुती द्यावी. मध्यभागी 'रं', 'वह्नये', 'स्वाहा' या मंत्रांनी तीन आहुती द्याव्यात; मग तुपाने किंवा पवित्र लाकडाने शिंपडावे. हे सर्व झाल्यावर शिवाचा अग्नी स्थापन होतो; तिथे शिवाच्या आसनावर ध्यान करावे. देवतेला आवाहन करून अर्धनारीश्वर शिवाची पूजा करावी, दिव्यापर्यंत शिंपडावे, आणि उत्तम अग्निहोम करावा. पळाश किंवा अन्य योग्य वृक्षाच्या समिधा, बारा बोट लांब, सरळ, नैसर्गिकरित्या कोरड्या नसाव्यात, साल अखंड असावी, दोषरहित आणि सम आकाराच्या असाव्यात. किंवा त्या दहा बोट लांब, लहान बोटाने मोजलेल्या, किंवा हस्तमापाच्या असू शकतात; सर्व समिधा अग्नीत अर्पण कराव्यात. नंतर, तुपाचा एक भाग दूर्वा पानाच्या आकाराचा आणि चार बोट लांब अर्पण करावा; मग एक धान्याच्या आकाराचे अन्न अर्पण करावे. त्याचप्रमाणे, उपलब्ध असल्यास, फुगलेले तांदूळ, मोहरी, ज्वारी, तीळ, तसेच खाण्यायोग्य, चाटण्यायोग्य किंवा चोखण्यायोग्य पदार्थ, तुपात मिसळून अर्पण करावेत. तेथे दहा, पाच, तीन किंवा आपल्या सामर्थ्यानुसार एकच आहुती द्यावी. तुप पात्राने अर्पण करावे, पात्र नसेल तर हाताने, दिव्य किंवा शास्त्रानुसार पात्राने, किंवा ऋषीने पवित्र केलेल्या पाण्याने अर्पण करावे. एकच पदार्थ उपलब्ध असेल, तर श्रद्धेने अर्पण करावे; प्रायश्चित्तासाठी मंत्र म्हणत पुन्हा तीन आहुती द्याव्यात. मग यज्ञासाठी विशेष तयार केलेल्या तुपाने पात्र भरावे, त्याच्या टोकावर फूल ठेवावे, आणि पात्र खाली धरावे. कुशा घालून, मूळ टोक जुळलेल्या हातात उंच ठेवावे, आणि जवारीच्या काडीच्या जाडीइतका तुपाचा प्रवाह 'वौषट' म्हणत अर्पण करावा. पूर्ण अर्पण झाल्यावर, पूर्वीप्रमाणे शिंपडावे; मग देवांचा अधिपती विसर्जित करून, यज्ञाग्नीची रक्षा करावी. अग्नीलाही विसर्जित केल्यावर, नाभीस्थळी पूजा करावी, साहित्य रोज व्यवस्थित ठेवावे; किंवा अग्नी आणून, शिवशास्त्रानुसार पुढे जावे. वाणी आणि मनाच्या गर्भातून जन्मलेला अग्नी योग्यरीत्या तयार करून, नियमाने पूजा करावी, पुन्हा इंधन ठेवावे आणि समिधांची व्यवस्था करावी. पात्रे जोडून ठेवावीत; शिवाची पूजा करून, शिंपडण्याचे पात्र शुद्ध करावे आणि त्यावर पाणी शिंपडावे. पाणी आणण्याचे पात्र ईशान कोपऱ्यात ठेवावे, ते पाण्याने भरावे; तुपाच्या अभिषेकापर्यंत विधी करावे, मग माळा आणि पात्र शुद्ध करावे. मग गर्भाधान, जीवनदान आणि चूडाकर्माची विधी करून, त्या वेगळ्या अर्पण कराव्यात; नव्याने प्रज्वलित अग्नीवर ध्यान करावे. तो अग्नी तीन पाय, सात हात, चार शिंगे, दोन डोके, मधुर रंगाचा, तीन डोळे, जटाधारी आणि शिरावर अर्धचंद्र असलेला असा ध्यानात आणावा.