शिवपुराणम्
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
शिवपुराणाच्या महात्म्याची ही कथा अत्यंत भावपूर्ण आणि श्रद्धेने सांगावी अशी आहे. जगात शिवपुराण घोषित होत नाही तोपर्यंत यमाचे क्रूर दूत निःसंशयपणे फिरत राहतात; त्यांना कोणतीही भीती राहत नाही, हे खेदजनक आहे. शिवपुराण घोषित होत नाही तोपर्यंत पृथ्वीवर इतर सर्व पुराणांचे गर्जन सुरूच राहते; हेही खेदजनक आहे. शिवपुराण घोषित होत नाही तोपर्यंत पृथ्वीवरील सर्व तीर्थस्थळे एकमेकांमध्ये वाद घालतात; सर्व मंत्रही पृथ्वीवर वाद करत राहतात. तसेच, सर्व पवित्र क्षेत्रे, सर्व पवित्र आसने, सर्व दानकार्ये, देवताही एकमेकांमध्ये वाद करत राहतात. पृथ्वीवर शिवपुराण घोषित होत नाही तोपर्यंत सर्व तत्त्वे आणि मतमतांतरंही वाद करत राहतात. हे द्विजजन, या शिवपुराणाचे पठण आणि श्रवण केल्याने मिळणाऱ्या फळाचे पूर्ण वर्णन मी करू शकत नाही, हे महान ऋषी, पण मी त्याच्या थोड्या महिम्याचे वर्णन करतो; मन एकाग्र करून ऐका, कारण हेच व्यासांनी मला सांगितले होते. जो भक्तिपूर्वक या शिवपुराणाचा एक श्लोक किंवा अर्धा श्लोकही पठण करतो, तो क्षणात पापमुक्त होतो. जो भक्तिपूर्वक, मनाप्रमाणे, दररोज या शिवपुराणाचे पठण करतो, तो जीवंत असतानाच मुक्त मानला जातो. जो दररोज भक्तिपूर्वक शिवपुराणाची पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ निश्चित मिळते. ज्याने दुसऱ्याच्या मुखातून साध्या स्थळी शिवपुराण ऐकले, त्याचे पाप मी नष्ट करतो. जो दूरूनही शिवपुराणाला नमस्कार करतो, त्याला सर्व देवांची पूजा केल्याचे फळ निश्चित मिळते. ऐका, जो स्वतः शिवपुराण ग्रंथरूपात लिहून शिवभक्तांना अर्पण करतो, त्याला या जगातील वेद आणि शास्त्रांच्या अध्ययनाने मिळणारे दुर्मिळ फळ मिळते. जो चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून शिवभक्तांच्या सभेत शिवपुराणाचे विवेचन करतो, तो सर्वश्रेष्ठ मानला जातो. प्रत्येक अक्षरासाठी गायत्री पुरश्चरणाचे फळ मिळते; या लोकात सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि अखेरीस मोक्ष मिळतो. चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून, रात्री जागरण करत शिवपुराणाचे पठण किंवा श्रवण करणाऱ्याचे महत्त्व सांगतो: कुरुक्षेत्रसारख्या पवित्र स्थळी, सूर्यग्रहणाच्या वेळी, स्वतःसारखे धन सर्व दिशांना ब्राह्मणांना, विशेषतः व्यास आणि इतरांना दान दिल्यास, त्याला हे फळ निश्चित मिळते. जो दिनरात्री शिवपुराणाचे गान करतो, त्याच्या आज्ञेची इंद्रासह सर्व देवता प्रतीक्षा करतात. जो रोज शिवपुराणाचे पठण किंवा श्रवण करतो, त्याचे प्रत्येक शुभकार्य करोडपट वाढते. जो श्रीरुद्र संहितेचे एकाग्रतेने पठण करतो, तो ब्रह्महत्येसारखे पाप तीन दिवसांत नष्ट करतो. जो मौन पाळून, भैरवाच्या प्रतिमेसमोर रुद्र संहितेचे दिवसातून तीन वेळा पठण करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. जो वट किंवा बिल्व वृक्षाची प्रदक्षिणा करत रुद्र संहितेचे पठण करतो, तो ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होतो. त्यात कैलास संहिता अधिक श्रेष्ठ मानली जाते; ती ब्रह्मस्वरूप आहे आणि ओंकाराचा अर्थ थेट प्रकट करते. कैलास संहितेच्या महिम्याचे संपूर्ण ज्ञान शंकराला आहे, व्यासाला त्याच्या अर्ध्या भागाचे ज्ञान आहे, आणि मला, हे द्विजजन, त्याच्या अर्ध्या भागाचेच ज्ञान आहे. मी त्यातील थोडेच सांगू शकतो; सर्व सांगणे शक्य नाही. इतकेच जाणून, मन शुद्ध होते. हे द्विजजन, जगात कुठेही शोधूनही, या तीव्र संहितेमुळे नष्ट न होणारे पाप मला दिसत नाही. शिवाने उपनिषदांच्या समुद्रातून आनंदाने उत्पन्न केलेली आणि कुमाराला अर्पण केलेली ही संहिता जी अमृत आहे, ती पिल्याने मनुष्य खऱ्या अर्थाने अमर होतो. ब्रह्महत्येसारख्या पापांचा प्रायश्चित्त म्हणून, एक महिना ही संहिता पठण केल्याने पापमुक्ती मिळते. अयोग्य दान, अपवित्र अन्न, वाईट वाणी यामुळे उत्पन्न झालेले पापही एकवेळ पठण केल्याने नष्ट होते. जो शिवाच्या मंदिरात किंवा बिल्ववनात ही संहिता पठण करतो, त्याला शब्दात न मांडता येणारे फळ मिळते. जो भक्तिपूर्वक ही संहिता पठण करतो आणि श्राद्धसमारंभात ब्राह्मणांना भोजन घालतो, त्याचे सर्व पूर्वज शंभूच्या परमधामात पोहोचतात. जो चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून बिल्व वृक्षाच्या मुळाशी ही संहिता पठण करतो, त्याची शिव आणि देवतांसह थेट पूजा होते. इतर संहिताही आहेत, त्या सर्व इच्छित फळ देतात; दोन्ही उत्तम आहेत, ज्ञानाच्या खेळाने परिपूर्ण आहेत. अशा प्रकारे शिवाने स्वतः ब्रह्मानुसार प्रथम रचलेले, वेदासमान शिवपुराण येथे सांगितले गेले आहे.