भक्तांसाठी परमेश्वर सहजपणे प्रकट होतो, तो अविनाशी प्रभू आहे. मात्र, ब्रह्मा, इंद्र, विष्णू आणि रुद्र यांसारख्या देवतांना देखील तो सहजपणे गाठता येत नाही. ज्ञानी लोक त्याला देवतांचा सार म्हणून ओळखतात, तरीही तो प्रत्यक्ष ज्ञानाच्या पलीकडे आहे. त्याला सुरुवात, मध्य किंवा शेवट नाही; तो संसाराने त्रस्त झालेल्यांसाठी उपाय आहे. हीच शिवतत्त्वाची महिमा आहे, जगात शिवाचा हा शाश्वत हेतू आहे. म्हणून, श्रेष्ठ लिंगाची पाच प्रकारच्या नैवेद्यांनी आणि भक्तीने पूजा करावी. लिंग हेच महादेवाचे, शिवाचे, परात्म्याचे रूप आहे. स्नानाच्या वेळी, विजयाच्या घोषाने प्रारंभ होणारी मंगल क्रिया करावी. गायीच्या पाच पदार्थांनी—तूप, दूध, दही, मध इत्यादी—मूळ, फळांचे सार, तीळ, मोहरी, पीठ यांसह, शिवलिंगाचे अभिषेक करावा. बार्लीसारख्या उत्तम धान्यांनी, उडीद वगैरेच्या चूर्णांनी, लिंगावर उटणे लावून, नंतर कोमट पाण्याने स्नान घालावे. बेलपत्र वगैरेने लिंग स्वच्छ करून, उटण्याचे किंवा सुगंधाचे अवशेष दूर करावेत; नंतर पुन्हा पाण्याने स्नान घालून, राजाच्या विधीप्रमाणे पुढील पूजा करावी. क्रमाने सुगंधी आवळा आणि हळद अर्पण करावी; मग लिंग किंवा मूर्ती पाण्याने शुद्ध करून, सुगंधी पाण्याने, कुश व फुलांनी मिसळलेल्या पाण्याने, सुवर्ण आणि रत्नांनी भरलेल्या, मंत्रबळाने पवित्र केलेल्या पाण्याने अभिषेक करावा. ज्या वस्तू उपलब्ध नसतील, तेव्हा जे मिळेल त्याने किंवा केवळ मंत्रयुक्त पाण्याने श्रद्धेने शिवाचे स्नान करावे. कधी कधी कलश, शंख, वाढीसाठी पात्र, हात, कुश, फुले यांचा वापर करून, मंत्रोच्चारासह स्नान घालावे. पवमाना, रुद्र, नील, त्वरीत स्तोत्रे, लिंगसूक्त, अथर्वशीर्ष, ऋग्वेद, सामवेद, पाच शैव ब्राह्मणांचे स्तोत्र, शिवप्रणव—या सर्वांनी देवाधिदेवान्ना स्नान घालावे. जशी देवाची पूजा केली जाते, तशीच देवीचीही करावी; यात काही फरक नाही, कारण दोघेही समान आहेत. प्रथम देवाचे स्नान व इतर विधी करून, नंतर देवीचे करावे, हे देवाधिदेवान्ना आदेश आहे. अर्धनारीश्वराच्या पूजेत कोणताही अग्रक्रम नाही; त्या वेळी लिंगावर किंवा योग्य त्या स्थळी नैवेद्य अर्पण करावा. स्वच्छ व सुगंधी वस्तूंनी लिंगाचा अभिषेक झाल्यावर, तो वस्त्राने पुसावा, वस्त्र व यज्ञोपवीत अर्पण करावे. पाद्य (पाय धुण्यासाठी पाणी), आचमन (पिण्यासाठी पाणी), अर्घ्य, सुगंध, फुले, दागिने, धूप, दीप, नैवेद्य, पिण्याचे पाणी, तांबूल (मुखशुद्धी) अर्पण करावे. पुन्हा आचमन, नंतर मुखवास; मग सुंदर, शुभ, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी सजवलेला मुकुट अर्पण करावा. शुद्ध दागिने, विविध हार, पंखे, चामर, छत्र, ताडपत्रीचा पंखा आणि आरसा अर्पण करावा. दीपदानानंतर, सर्व मंगलध्वनी, गायन, नृत्य, जयघोष यांसह पूजा करावी. सुवर्ण, रौप्य, तांबे किंवा शुभ मातीच्या पात्रात, कमळ, सुंदर फुले, धान्य, दही, अक्षता (न मोडलेले तांदूळ) वगैरे ठेवावे. त्रिशूळ, शंखजोड्या, कमळ, नंद्यावर्त, गोमयाचे चिन्ह, श्रीवत्स, स्वस्तिक, आरसा, वज्र, अग्नि आणि इतर शुभ चिन्हे पात्रात सजवावी. आठ दिवे आजूबाजूला आणि एक मध्यभागी ठेवून, डाव्या बाजूने देवींचा विचार करावा आणि नवशक्तींची पूजा करावी. रक्षणमंत्राने पात्र झाकून, चारही बाजूंनी शस्त्रांनी रक्षण करावे; दोन्ही हातांनी गोमुद्रा दाखवून पात्र उचलावे. पर्यायी, पात्रात पाच दिवे, किंवा दिशांना व मध्यभागी एकेक दिवा, किंवा फक्त एक दिवा ठेवावा. मग ते पात्र उचलून, क्रमाने मूर्तीच्या किंवा लिंगाच्या भोवती मूळमंत्राने तीन प्रदक्षिणा घालाव्यात. यानंतर, शिरावर अर्घ्य, सुगंधी भस्म अर्पण करावे; मग फुलांची अर्पण करून, नैवेद्य अर्पण करावा. पाणी अर्पण करून, आचमनासाठी पाणी, नंतर पाच प्रकारच्या सुगंधांनी तांबूल अर्पण करावे. शिंपडण्याच्या वस्तू शिंपडाव्यात, गायन-नृत्याची व्यवस्था करावी, लिंगावर शिवादींचे ध्यान करावे आणि शांतपणे शक्तिमंत्र जपावा. प्रदक्षिणा, नमस्कार, स्तुती, आत्मनिवेदन, आणि विनम्रपणे आपल्या इच्छा मांडाव्यात; हे सर्व भक्तिभावाने करावे. अर्घ्य, फुलांची मुठ अर्पण करून, ठराविक मुद्रा धारण करावी; मग देवाची क्षमा मागावी आणि त्याचे अंतर्यामध्ये ध्यान करावे. मोठ्या अडचणीत फक्त फुलांची अर्पण किंवा पाद्यपासून मुखवास व अर्घ्यपर्यंत आवश्यक पूजा भक्तिभावाने करावी. तरीही, भक्तिपूर्वक केलेली पूजा हीच सर्वोच्च धर्म आहे; पूजा न करता अन्न घेऊ नये, केवळ प्राणांतिक अवस्थेत अपवाद आहे. पापी माणूस जर मनमानीने खात असेल तर त्याची शुद्धी नाही; पण चुकून खाल्ले असेल, तर प्रयत्नपूर्वक त्याचा त्याग करावा. स्नान करून, देवतेची द्विगुण पूजा, उपवास आणि देवीसह तप केल्यावर, दहा हजार वेळा शिवपूजा, ब्रह्मचर्यपूर्वक करावी. दुसऱ्या दिवशी, क्षमतेनुसार, सुवर्ण किंवा इतर दान शिवास किंवा शिवभक्तास द्यावे, मोठी पूजा करावी आणि शुद्ध व्हावे. आता, पूजेत उल्लेख न झालेल्या, कमळ वगैरे वस्तूंच्या वापराबद्दल, मी थोडक्यात उरलेले सांगतो, पण सविस्तर नाही. नैवेद्य अर्पण करण्यापूर्वी आणि दीपदानानंतर, किंवा आरतीच्या वेळी, मंडपांची पूजा करावी. त्या पहिल्या मंडपात, ईशान ते सद्यंत, रुद्र ते अस्त्रांत, किंवा शिव आणि शिवा यांच्या मंत्रांचा जप करावा.