शिवपुराणम्
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
संपूर्ण ऋषिमंडळींनी सुतांना अत्यंत करुणेने विचारले, “हे सुत! या जगातील प्राण्यांच्या दुःखाचा हा जड भार कोणत्या सोप्या उपायाने नाहीसा होईल? कृपया आम्हांला असे काही सांग, ज्यामुळे सर्व शास्त्रांचे खरे स्वरूप समजेल.” पवित्र अंतःकरण असलेल्या त्या ऋषिमंडळींचे हे शब्द ऐकून, सुतांनी आपल्या अंतःकरणात शंकराचा स्मरण केला आणि त्या ऋषींशी बोलायला सुरुवात केली. “हे पुण्यवान ऋषिगण! तुम्ही जे विचारले आहेस, ते समस्त लोकांच्या कल्याणासाठी अत्यंत योग्य आहे. मी गुरूंचे स्मरण करतो आणि तुमच्यावरील स्नेहाने, तुम्हांला सांगतो—कृपया श्रद्धेने ऐका. हे सर्वोच्च शैव पुराण हे वेदांताचा सार आणि संपूर्णता आहे. हे सर्व पापांचे डोंगर नाहीसे करते आणि परलोकात परम सत्य प्रदान करते. या पुराणात सदैव शिवाची सर्वोच्च महिमा विस्तारत असते; हे कलियुगातील मलिनता नष्ट करते आणि ब्राह्मणांना धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष—या चारही पुरुषार्थांचे फळ देते. हे द्विजश्रेष्ठांनो, या उत्कृष्ट शैव पुराणाचा केवळ अभ्यास केल्यानेच मनुष्याला सर्वोच्च आणि मंगलमय अवस्था प्राप्त होते. ज्या काळात या शिवपुराणाचा जगात प्रचार होत नाही, त्या काळात ब्रह्महत्येसारख्या पापांनी भरभराट केलेली असेल—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत कलियुगातील मोठमोठ्या आपत्ती निर्भयपणे भटकतील—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व शास्त्रे आपसात वाद घालत राहतील—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत थोर व्यक्तींसुद्धा शिवाचे खरे स्वरूप समजू शकणार नाहीत—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत यमदूत निर्भयपणे भटकतील—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत इतर सर्व पुराणे पृथ्वीवर गर्जना करत राहतील—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व तीर्थक्षेत्रे आपसात वाद घालत राहतील—हाय! शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व मंत्र पृथ्वीवर आपसात वाद घालत राहतील. शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व पुण्यभूमी आपसात वाद घालत राहतील. शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व पवित्र आसने आपसात वाद घालत राहतील. शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व दानकर्मे आपसात वाद घालत राहतील. शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व देवता देखील पृथ्वीवर आपसात वाद घालत राहतील. शिवपुराणाचा प्रचार होत नाही तोपर्यंत सर्व मतांची वादावादी पृथ्वीवर चालूच राहील. हे द्विजश्रेष्ठांनो, या शिवपुराणाचे पठण आणि श्रवण केल्याने जे फळ मिळते, ते मी संपूर्णपणे सांगू शकत नाही. तरीसुद्धा, मी त्याच्या थोड्याशा महिमेचे वर्णन करतो; मन एकाग्र करा आणि व्यासांनी मला जे सांगितले ते ऐका. जो कोणी भक्तीभावाने या शिवपुराणातील एक श्लोक किंवा अर्धा श्लोक जरी म्हणतो, तो क्षणातच सर्व पापांपासून मुक्त होतो. जो कोणी या शिवपुराणाचे दररोज श्रद्धेने, यथाशक्ती, पाठ करतो, तो जिवंतपणीच मुक्त मानला जातो. जो कोणी दररोज या शिवपुराणाची भक्तीपूर्वक पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ निश्चितच प्राप्त होते. कोणीतरी साध्या ठिकाणी जरी दुसऱ्याकडून हे शिवपुराण ऐकले, तरी मी त्याला पापमुक्त करतो. जो कोणी दूरूनसुद्धा या शिवपुराणाला वंदन करतो, त्याला सर्व देवतांची पूजा केल्याचे फळ निःसंशय मिळते. कोणाला या शिवपुराणाचे पुस्तक लिहून शैव भक्तांना दिल्यास, त्याला जे फळ वेद व शास्त्रांच्या अभ्यासाने आणि त्याच्या विवेचनाने मिळते, ते मिळते. चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून, शैव भक्तांच्या सभेत जो या शिवपुराणाचे विवेचन करतो, तो सर्वश्रेष्ठ ठरतो. या पुराणातील प्रत्येक अक्षरासाठी गायत्री पुरश्चरणाचे फळ मिळते; मनुष्य येथे सर्व भोग भोगून अखेरीस मोक्ष प्राप्त करतो. चतुर्दशीला उपवास करून, रात्रभर जागरण करून, जो कोणी हे पुराण म्हणतो किंवा ऐकतो, त्याच्या पुण्याचे वर्णन मी सांगतो. कुरुक्षेत्रासारख्या पवित्र स्थळी, सूर्यग्रहणाच्या वेळी, सर्व दिशांना स्वतःच्या समकक्ष संपत्तीचे दान केल्याने जे फळ मिळते— ते ब्राह्मणांना, विशेषतः व्यास वगैरेना दिल्यास, ते फळ तो निश्चितच भोगतो, हे खरे, यात शंका नाही. जो कोणी रात्रंदिवस हे शिवपुराण गातो, त्याच्या आज्ञेची देवतासुद्धा, इंद्रासह, वाट पाहतात. जो कोणी रोज या शिवपुराणाचे पठण किंवा श्रवण करतो, त्याचे प्रत्येक पुण्यकर्म कोटीगुणे वाढते. या पुराणातील श्रीरुद्र संहितेचे एकाग्रतेने पठण जो करतो, तो ब्रह्महत्येसारखे पाप तीन दिवसांतच दूर करू शकतो. जो कोणी मौन पाळून, प्रतिदिन तीन वेळा भैरवमूर्तीसमोर रुद्र संहितेचे पठण करतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. जो कोणी वड किंवा बिल्व वृक्षाभोवती प्रदक्षिणा घालताना रुद्र संहितेचे पठण करतो, तो ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होतो. त्यात कैलास संहिता ही सर्वश्रेष्ठ मानली जाते; ती ब्रह्मस्वरूप आहे आणि ॐकाराचा थेट अर्थ प्रकट करते. कैलास संहितेच्या या महिम्याचे संपूर्ण ज्ञान शंकरालाच आहे; व्यासांना त्याच्या अर्ध्या भागाचेच ज्ञान आहे, आणि मी, हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्याच्या अर्ध्या भागाचेच ज्ञान जाणतो.