शिवमहापुराणातील या पवित्र संवादामध्ये, भगवान शिव आपल्या शिष्यांना उपदेश देतात की, पूजा करण्यासाठी लिंग आणि मूर्ती (बेर) दोन्ही समान मानल्या जातात, परंतु लिंग श्रेष्ठ आहे. म्हणून, ज्यांना मोक्षाची इच्छा आहे त्यांनी लिंगाचीच अधिक भक्तीपूर्वक पूजा करावी. लिंगाची स्थापना करताना ‘ॐ’ या मंत्राने आणि मूर्तीची स्थापना पंचाक्षरी मंत्राने करावी. दोन्हींची स्थापना योग्य विधीने, स्वतः किंवा इतरांच्या सहाय्याने, आवश्यक सामुग्रीने करावी. योग्य प्रकारे पूजा केल्यास, भगवान शिवाची अवस्था सहज प्राप्त होते, असे सांगून भगवान शिव त्या ठिकाणी अदृश्य झाले. शिष्यांनी पुढे विचारले, “लिंगाची स्थापना कशी करावी? स्थळी कोणते गुण असावेत? पूजा कशी, कुठे, केव्हा आणि कोणी करावी?” भगवान म्हणाले, “तुमच्यासाठी मी सांगतो, लक्षपूर्वक ऐका. शुभ आणि अनुकूल वेळी, पवित्र स्थळी किंवा नदीच्या काठी, जिथे नियमित पूजा होऊ शकते, तिथे इच्छेनुसार लिंगाची स्थापना करावी—माती, दगड, धातू यापैकी कोणत्याही पसंतीच्या वस्तूपासून लिंग तयार करावे. इच्छित फळ देणाऱ्या कल्पवृक्षासारख्या लिंगावर किंवा सर्व शुभचिन्हांनी युक्त लिंगावर पूजा केली तर तत्काळ फळ मिळते. चल (वाहून नेता येणारे) लिंगासाठी सूक्ष्म रूप आणि स्थिर (स्थापित) लिंगासाठी स्थूल रूप विशेष प्रशंसनीय आहे. लिंगावर चिन्हे व पिंडी असावी आणि ती शिवाच्या विधीने बनवावी. लिंगाची पिंडी चौकोनी, त्रिकोणी किंवा गदासारखी असावी आणि मध्यभागी सूक्ष्म केंद्र असावे; अशा पिंडीमुळे मोठे पुण्य मिळते. प्रथम, लिंग माती, दगड किंवा अशाच वस्तूपासून किंवा धातूपासून तयार करावे. पिंडीसुद्धा त्याच पदार्थाची असावी, विशेषतः स्थिर स्थापनेसाठी. एकच लिंग व पिंडी स्थापित करावी, वगळता बाणनिर्मित लिंग. लिंगाची योग्य उंची बारा अंगुळे उत्तम मानली आहे. त्यापेक्षा कमी असले तर फळ लहान मिळते; अधिक असले तरी दोष नाही. एक अंगुळ कमी असले तरीही तेच नियम लागू होतो. प्रथम, कौशल्याने देवालय उभारावे, त्यात देवगणांचा समूह असावा. त्या देवालयाच्या सुंदर व मजबूत गर्भगृहात, आरशासारखे शोभिवंत करून, चारही दिशांना मुख्य प्रवेशद्वारी नवरत्नांनी—नीलम, माणिक, प्रवाळ, स्फटिक, पाचू, मोती, गोमेद, हिरा—शोभिवंत करावे. केंद्रस्थानी मोठे पदार्थ ठेवून वैदिक विधीने प्रतिष्ठा करावी. लिंगाची पाच स्थानांवर विधिपूर्वक पूजा करून, अग्नीत अनेक होम समर्पित करावे आणि त्यात मला भाग द्यावा. गुरु व आचार्य यांचा धन व इच्छित वस्तूंनी, तसेच नातेवाईकांचा सन्मान करावा. ज्यांना संपत्ती हवी आहे त्यांनाही, ज्ञानी असो वा अज्ञानी, द्यावे. स्थावर (स्थिर), जंगम (चालणारे) व प्राणी—सर्वांची काळजीपूर्वक तृप्तता साधावी. एका खड्ड्यात सोनं व नवरत्न भरावे. सद्यादि-ब्रह्म पाठ वाचावा, परम मंगलमूर्तीचे ध्यान करावे, आणि ओंकाराचा घोष करावा. या सर्व विधीनंतर, लिंगाची स्थापना करून ते पिंडीसह जोडलं पाहिजे आणि कायमच्या सिमेंटने घट्ट बांधावं. त्याचप्रमाणे, अत्यंत शुभ मूर्तीचीही स्थापना करावी; मूर्ती उत्सवासाठी, बाहेर नेण्यासाठी असते, आणि तिची स्थापना पंचाक्षरी मंत्राने करावी. मूर्ती गुरुंकडून स्वीकारावी किंवा सत्पुरुषांनी तिची पूजा करावी. लिंग व मूर्तीची पूजा केल्याने शिवपद प्राप्त होते. लिंग दोन प्रकारचे असते—स्थावर (स्थिर) आणि जंगम (चालते). स्थिर लिंग म्हणजे वृक्ष, झुडपे इत्यादी; जंगम लिंग म्हणजे किडे, कीटक वगैरे. स्थिर लिंगाची सेवा, जंगम लिंगाला नैवेद्य अर्पण करावा. शिवपूजा सर्व सुखासाठी, प्रेमाने, प्रत्येकाने करावी. पिंडी ही पूर्णपणे मायेनिर्मित असते, आणि शिवलिंग शुद्ध चैतन्यमय असते. जसे शंकर उमा देवीला मांडीवर घेऊन विराजमान आहेत, तसे लिंग पिंडीला धारण करून उभे असते. म्हणून, महालिंगाची स्थापना करून त्याची विधिपूर्वक पूजा करावी. रोज शक्य तेवढी पूजा, ध्वजारोहण व इतर विधीप्रमाणे करावी. असे केल्याने थेट शिवपद मिळते; किंवा, जर लिंग जंगम असेल तर सोळा उपचारांनी पूजा करावी. योग्य क्रमाने, शिवपद देणाऱ्या त्या लिंगाची, आवाहन, आसन, अर्घ्य, पाद्य, आचमन, अभिषेक, वस्त्र, गंध, फुलं, धूप, दीप, नैवेद्य, आरती, तांबूल, नमस्कार व विसर्जन अशा उपचारांनी पूजा करावी; किंवा अर्घ्य वगैरे अर्पण करून नैवेद्य समर्पित करावे. सकाळ, संध्याकाळ, शक्य तेवढ्या प्रमाणात, अभिषेक, नैवेद्य, नमस्कार व जलार्पण करावे, जे सर्व शिवपदाकडे नेणारे आहेत. लिंग मानवनिर्मित असो, वैदिक असो, दैवी असो, स्वयंभू असो, स्थापित असो किंवा अद्भुत असो—ते योग्य उपचारांनी पूजावे. जे जे पूजासामग्री अर्पण केली जाते, त्याने काही ना काही फल मिळते. प्रदक्षिणा व नमस्कार केल्याने शिवपद प्राप्त होते. नियमाने फक्त लिंगाचे दर्शन केले तरीही शिवपद मिळते—माती, शेण, फुलं, करवीर, फळं, गूळ, तुप, भस्म किंवा शिजवलेला भात याने लिंग तयार करून त्याची भक्तिपूर्वक पूजा करावी. काहीजण अंगठ्यावरसुद्धा लिंग पूजतात; लिंगपूजेच्या विधीत कुठेही, कधीही, कोणताही निषेध नाही. कारण शिव सर्वत्र, प्रत्येकाच्या प्रयत्नाप्रमाणे फळ देणारे आहेत. शिवभक्ताला श्रद्धेने लिंग दान केल्याने, किंवा लिंगावर मुकुट ठेवून, शिवपद मिळते. किंवा, नेहमी ओंकाराचा दहा हजार वेळा जप करावा; किंवा प्रत्येक संध्याकाळी हजार वेळा जप केल्याने शिवपद मिळते. जपाच्या वेळी, ‘म’ ने समाप्त होणाऱ्या प्रणवाचा जप करावा, जो मन शुद्ध करणारा आहे. अशा प्रकारे, भगवान शिवाने लिंग व मूर्तीच्या पूजेचे, स्थापनेचे, आणि त्यातून मिळणाऱ्या पुण्याचे व शिवपदाच्या प्राप्तीचे गूढ, आपल्या भक्तांना मोठ्या प्रेमाने सांगितले.