कृष्णा, हे ध्यानपूर्वक ऐक. जे काही श्रेष्ठ आहे, जे काही पवित्र आहे, जे काही सद्गुणी आहे, जे काही शुभ आहे—भाग्यवान लोक सांगतात की, हे सर्व त्या परम तेजस्वी स्वरूपाचा विस्तार आहे. जसा दिव्याचा ज्वाळ घराला उजळवतो, तसाच या दोन परम तेजांचा प्रकाश जगभर पसरतो आणि सर्व विश्वाला उजळवतो. परम रहस्यात सांगितले आहे की, गवतापासून शंकराच्या स्वरूपापर्यंत या विश्वात जी अद्भुत प्रकटता आहे, ती या दोन परम स्वरूपांच्या सानिध्यानुसार क्रमाने घडते. हे दोन्ही सर्व स्वरूपांचे धारणकर्ते आहेत आणि सर्व कल्याण देतात; म्हणूनच त्यांची नेहमी पूजा, नमस्कार आणि ध्यान करावे. कृष्णा, माझ्या समजुतीनुसार मी आज तुला परमेश्वरांचे खरे स्वरूप सांगितले आहे, पण पूर्णपणे नाही. परमेश्वरांचे खरे स्वरूप कसे सांगावे? ते सर्व महान लोकांच्या मनापलीकडे आहे. ज्यांचे मन पूर्णपणे भगवंताला समर्पित आहे, त्यांच्यासाठी ते अंतरंग आहे; इतरांसाठी ते बुद्धीत स्थिर होत नाही, किंवा जितके आहे तितकेच प्रकट होते. पूर्वी सांगितलेली ही प्रकट महिमा भौतिक मानली जाते; पण जे गूढ जाणतात, ते आणखी एक अत्यंत श्रेष्ठ, अभौतिक आणि लपलेली महिमा जाणतात. त्या परम अभौतिक महिमेला शब्द, मन आणि इंद्रिये पोहोचू शकत नाहीत—तेथे ते सर्व परत येतात. हेच येथे सर्वात उच्च स्थान आहे, हेच सर्वोच्च ध्येय आहे, हेच परम मर्यादा आहे—परमेश्वराची महिमा. याला प्राप्त करण्यासाठी, येथे ज्यांनी श्वास आणि इंद्रिये जिंकली आहेत, ते प्रयत्न करतात—जसा कुंभार भांड्याचा तोंड निर्दोष बनवण्यासाठी मेहनत करतो. जो शंकराची महिमा जाणतो, जी संसाररूपी सर्पदंशितांना जीवनदायी औषधासारखी आहे, तो कुठल्याही गोष्टीला घाबरत नाही. जो खरोखर श्रेष्ठ आणि अप्रधान महिमा जाणतो, तो नीचतेला ओलांडून श्रेष्ठ महिमा प्राप्त करतो. अशाप्रकारे, कृष्णा, मी तुला परम आत्म्याचे खरे स्वरूप सांगितले, त्याचे गूढही सांगितले, कारण तू योग्य आणि तेजस्वी परमेश्वराचा भक्त आहेस. वेदात सांगितले आहे की, परमेश्वरांची महिमा अयोग्य, अनदीक्षित, अशैव किंवा अभक्त व्यक्तींना सांगू नये. त्यामुळे, हे फक्त अत्यंत सद्गुणी लोकांना सांगावे, इतरांना सांगू नये; पण तुझ्यासारख्या योग्य व्यक्तींना सांगावे, अन्यथा नाही. जो शंकराची ही महिमा योग्य व्यक्तींना सांगतो, तो संसाररूपी समुद्रातून मुक्त होतो आणि शंकराशी एकरूप होतो. हे पठण केल्याने असंख्य मोठे पाप नष्ट होतात; तीन-चार वेळा अधिक केल्यास पाप आणखी नष्ट होते. विरोधी आणि अशुभ शक्ती नष्ट होतात, मित्रांचा विकास होतो, शैव ज्ञान वाढते, आणि मन सत्यात स्थिर होते. शंकर, अंबिका, त्यांच्या भक्त आणि सेवक यांच्याशी सर्वोच्च भक्ती प्राप्त होते; आणि जे काही अत्यंत इच्छित आहे, तेही निश्चित मिळते. कोणी अंतःकरणाने पवित्र, शंकरभक्त असेल, आत्मविश्वासाने त्याचे स्तवन करेल, पण पूर्वकर्मामुळे फलात अडथळा असेल, तर त्याने पुन्हा पुन्हा साधना करावी; अशा व्यक्तीसाठी येथे काहीही प्राप्त करणे कठीण नाही. हे संपूर्ण चराचर विश्व देवांचा देव याच्या स्वरूपात आहे; पण जे बंधनात आहेत, ते हे समजत नाहीत. यादववंशीय कृष्णा, महान ऋषी, परम अद्वैत स्वरूप न समजून, त्याच एकाला अनेक स्वरूपात वर्णन करतात. काही म्हणतात की, परमेश्वर हा ब्रह्माचा नीच आणि उच्च स्वरूप आहे, ज्याचे स्वरूप ब्रह्म आहे, महान, अनादि आणि अनंत. नीच ब्रह्म म्हणजे पंचमहाभूत, इंद्रिये, मन, प्रकृती आणि विषय; उच्च ब्रह्म म्हणजे चेतन स्वरूप. त्याच्या महानतेमुळे किंवा वाढवण्यामुळे त्याला ब्रह्म म्हणतात; हे दोन्ही ब्रह्माचे स्वरूप आहेत, ब्रह्माचा प्रभु, स्वामी—काही त्याला ज्ञान आणि अज्ञानाचा स्वरूप म्हणतात. ते म्हणतात की, ज्ञान म्हणजे चेतना, अज्ञान म्हणजे अचेतना; आणि हे संपूर्ण विश्व परम गुरूचे आहे, ज्यात ज्ञान आणि अज्ञान दोन्ही आहेत. शंका नाही की, विश्व हे त्याचेच स्वरूप आहे, कारण ते त्याच्या अधीन आहे; माया म्हणजे ज्ञान, आणि शंकराचे परम स्वरूप हेच सर्वोच्च आहे. विषयांची अनेक प्रकारे चुकीची समज माया आहे, तर वस्तूंच्या खऱ्या स्वरूपानुसार जागरूकता म्हणजे ज्ञान. भेदरहित सत्य हेच सर्वोच्च आहे; त्याच्या विरोधात जे खरे नाही, त्याला 'असत्' असे वेदज्ञ सांगतात. शंकर हा दोन्हीचा स्वामी असल्याने, त्याला 'सत्-असत्'चा स्वामी म्हणतात; ज्ञानी म्हणतात की, तो नश्वर आणि अनश्वर, आणि त्यापलीकडेही आहे. सर्व प्राणी नश्वर आहेत; अनश्वर म्हणजे बदल न होणारे; हे दोन्ही परमेश्वराचे स्वरूप आहेत, कारण ते त्याच्या अधीन आहेत. या दोन्हींपैकी, शंकर हा सर्वोच्च, शांत, आणि नश्वर-अनश्वर दोन्हींच्या पलीकडे आहे; तो एकत्रित आणि व्यक्तिगत, आणि दोन्हीचा कारण आहे. काही ऋषी म्हणतात की, शंकर हा सर्वोच्च कारण आहे; ते एकत्रित स्वरूपाला अप्रकट, आणि व्यक्तिगत स्वरूपाला प्रकट म्हणतात. परमेश्वराच्या इच्छेने ही दोन्ही स्वरूपे उत्पन्न होतात; कारण ते कारण आहेत, शंकर हा सर्वोच्च कारण आहे. कारणाचा अर्थ जाणणारे म्हणतात की, तो एकत्रित आणि व्यक्तिगत दोन्हीचा कारण आहे; काही प्रभूंना वर्ग आणि व्यक्तीचा सार म्हणतात. जे वर्गात टिकते, ते 'वर्ग' आहे; 'व्यक्ती' म्हणजे वेगळे स्वरूप, वर्ग आणि समूहाचा आधार. वर्ग आणि व्यक्ती त्याच्या आज्ञेने चालतात; म्हणूनच महान देव वर्ग आणि व्यक्तीचा मूर्त स्वरूप म्हणून स्मरण केला जातो. शंकर हा प्रकृती, पुरुष, प्रकट आणि काल या सर्वांचा सार आहे; प्रकृती म्हणजे प्रकृती, आणि पुरुष म्हणजे क्षेत्रज्ञ. ज्ञानी सांगतात की, प्रकट स्वरूप हे तेवीस तत्त्वांचे बनलेले आहे; काल हा एकच कारण आहे, परिणामांच्या जगात परिवर्तन घडवणारा. या प्रकारे, कृष्णा, परमेश्वराची अद्वितीय, गूढ आणि सर्वव्यापी महिमा, स्वरूप आणि कारण तुला सांगितली आहे.